^

^TT -III -Illli|§|| 11,11 1 li /ii

^Xj^

u

■^>-*— -i-— ^'

'^W^ -W.V/

.^^>

4^^^^^<irVCgC^^ l*^^<^€S^'^m^!l^6. <j^£^>^uMt^gsm.

•eJlLrsj

A^^

wm^m

^^m

.■'^'

.ji,»tmf

'^

^.

m

PECCATORVM

^^AiPIRA^^TTIVM AD ,50LIX)AM VTT^

:ejvii:ndationxm/^

ADJVLnRAmA 5.AVGV5TIOT CO:NrVXU5IofI«

HI5TORICA EIV5DEM mKRATTONX, jyl^ " DISCVR5IBV5 MORATIBV5,ET KMBLEMATI^ ADORKATA.

Cum indice Concwnum j^er auatuor Octauas

**^^ euLsdcm Dua, et Dommicos dies . *i|^p*|S^^^^i^^^^

AiuHore P.F.Io.MA33^TEi,io,5.lliX.Orclmi5Eremit.5AuguAitii.

Pc^iiis ar Jadc f/r^-ii

aud HfcNiticVJvi AEBT.5-5E<y.s"

Ajj-TViB-pr--*:

1 -E.^a^ JlrZ»

PERILLVSTRI .=.^4/^^^ ET REYERENDISSIM©' ^

D O M I N O

DOM

CORNELIO

lANSSENIO,

VII. Iprenfium Epifcopo>

fe fuaque

L. M. D. C.

F. lo. Mantelivs Avgvstinianvs.

PR^FATIO

A D LECTO KEM,

DE TRIVM LIBRORVM

ARGVMENTO.

Ccc tibi 5 beneuole LecSlor , ^hominis peccatoriSjadDeum jrecleuntis ideamjfub Speculo; ^ fiue exemplojpoenitentis Av- GvsTiNi : raram quidem &C ^^^^^admirabilem , fi prototypon ipt&cs y fed non interim qualem velim , dum fingula confidero. Nam fipro reimaieftateh^c defcribenda forent ^ aliud profeflo ingenium, aliud lumen , aliud orationis ^genus pofliula- rent. Quapropter optaui frequenter , qui acu- mine prisftantiore , &C larga magis eruditionis fupelleftile inftrucSbus , plenius elegantiufque hoc argumentum tradlaret. Sed , optantibus potiflimum , ruit hora : atque fi mors prxoc- cupet , nullus operx noftras vfiis eft. Sum ergo in ea fententia , vt generofiim putem , vires experiri :. atque , fi non poflis ad faftigium a-

* ; {cendere,,

AD LECTOREM.

fcendere , laudi tamen ducas in medio confi- ftere. lecimus ea propter aleam : &: quod ma- gni aliquot viri , in Dauide , Paulo , Maria ^gyptiaca , alijfque fumma cum nominis fui celebritate, nec minore legentium frudu prae- ftiteruntjid in delineandaconuerfi Avgvstini imagine , conati famus. Quo quidem veluti nihil extitit fanditate &C eruditione illuftrius ^ ita plenos perditi adolefcentisnumeros imple- uit: permittente fortalTis ideo Deo , vttanto euidentius toti mundo innotefceret , quam mifer &c periculoflis fit hominis flagitiofi fta- tus 5 quantaque difficultate &C labore elucStan- dumfitex hoc profundo. Quidquid igitur fblet effe fraudi , & quibus gradibus , vt Av- G vsTiNvs ait,peccator defcendit ad ima infer- ni , libro primo expedimus : deinde conditio- nem peccantium cum ftatu damnatorum conferimus, &C oftendimus mala quae peccata confequi folent , petita vbique tantummodo ex ipfo AvGvsTiNO materia, vt quibus vifum fiiit fruftra aliunde aliquid mutuari, cum huic vironihil defueritaut experientix adexem-

plum.

AD LECTOREM,

plum , aut ingenij ad inueftigationem. Incer- femimus ex occafione , documenta moralia ad vfiim Concionatomm , &C ad narrationis hiftoricae teiam multa adtexuimus , tamquam lacinias operi : imb &C in eorum gratiam , de- dimus etiam liberali deledationi Emblemata: €[ux licec mutx fint imagines -, tamen aliquid altius loquunmr , nec pondere fuo carent , ta- metfi leuia appareantjVt nihil dicamus de fub- fidio quod memori^ prxftare polTunt.

Toto libro fecundo difficultates , quae con- uerfionem peccatoris vel fiiftlaminant,vel im- pediunt, accnratius expendunmr : deinde me- dia 5 quibus vtimr diuina benignitas in emol- liendis cordibus hominum flagitioibrum. Ea hic tantum^qux ab Avgvstino didici/cribo», &C quae dico , non dico noua. Placuerunt ad hoc pra: rehquis libri Confeffionum, qubd ni- hil operum eius, aut frequentius^aut vtilius te- ri poffit. Ifthic patebit, fi vfpiamjquantx mo- lis fit annoiiim peccatorem refingere^aut qua- triduano vitam infpirare. Fatigari certe vide- tur hac in re , ipia Dei infinita virtus : fadat

verbj.

AD LECTOREM.

vero 5 &c ad fanguinem vfque , humana imbe- cilliras.

Libro tertio digitum tantummodo intingi- mus in illa bona , quae ex animo poenitentem, &C ferib conuerfum excipiunt. Relid^ Cunt ibi de induftria , non tantum ariftae aliquot ad fpicilegium • fed manipuli &: fafces ad mef- fem. ToIIat , qui voluerit. Mihi fufficit, fi hoc fcriptionis ordine &C difpofitione , venerabi- libus verbi Dei prasconibus , tum alias , tum maxime pro ferijs S. Avgvstini, adiu- mento fliero , Horat lib I. /- Quibus , hacc fint qualiacumque,

Arfidere velim, doliturus fi placeant fpe

Deterius noftra. Stilus erit fortaffe difcolor , pro diuerfitate niateri2E,quique non aliter ac aqua referet fun- dumfuum quem interlabitur •, fedquempla- nunimaluimus efTe Scpublicum, quam fii- perbe aut importune ampullantem* Tuinte- rim, bone Le6tor , fruere &C vale.

SYLLA-

SYLLABVSCAPITVM.

LIBER PRIMVS3

CAPVT PRIMVM.

§ I. TTV, I.t)rauAta voUmtai-^ qium ah K^damo hereditamus ,

I 1 in itium Avgvstimo fuit ad "Jtamferditionis.

JL^ Emblema. /

§ II. ^luo hdc deprauatd voluntatis frortitas maior , eo Animo-

fius illi 0 huiandum efh, $

§ III. ^mhus remedijs de^rauata natura mederipofls, ji

CAPVT SECVNDVM.

§ I. Dilatio haftifmatis j>lurimum Avgvstino ohfuit.

Emblema. 2^

§ II. §^m perniciose refipifcensia apeccatisdijferatur : d^ qua

mala inde confequifoleant . j^

§ 111. Breuis adrefipifcentiam adhortatio^. s^

CAPVT TERTIVM.

§1. AvGVSTiNVS mala fdculi confuetudine abripitur.

Emblcma. - ^^

§ II. <JMagna vU d€frauat£ confuetudinis , c^ quantotere

tam a dato , quam accepofcandalo cauendum. ^7

§111. Pardtnefii adprauarum confuetudinum, maxime vefiendi,

inue6iores. ^^

CAPVT Q^VARTVM.

§ I. 2{imia fatris ccnniuentia Avgvstinvm ferdidit.

Emblcma. ^^

§ II. yerectxndeadmodum drcircumjpe^} loquendum de paren-

tum dr Superiorum defeMus. $1

a §111.

§ III. ^dnta Jit farentum ohligatio corripendiflm delin' quentes* /i

CAPVT QVINTVM.

§ I. Tandem Avgvstinvs/;? h^rejim CManichAorum prlf*

lapjus efi , qudiilh foflremus ad frofundainferm gradm

fuit. Emblema. $9

§ II. Traduntur aliquando doBi , fedfuperbi ( qualis A v g v-

s TiNvs tum erat) in refrohumfenfum , vtetiam ahfurda de

Deo drmyfterijsfdei credant , verig^ d" ir^ animojiant h^-

retici- (^4

§ Ul.^uantoperecauendumi maximeiuniorihus,afoeietatec^

commercio h^reticorum, 6$

CAPVT SEXTVM.

§ 1. ^luantainterjiatumpeccatiiiffum^ infernumfit Jimili* tudo, , 74

CAPVT SEPTIMVM.

Malayquihus teccaior vt flurimiim r/^«? AvGVSTiNO mtd-

ciarifolet. "J^

§ I Aufertur illi coryftuefrudentia , d* conjilium. ihid.

§ ll.Curis euifceratur.Mh. 6.C 6' Sj

%\\\.K^hfconditurilliDeus. lib.io.ci* po

§ I V . i^mhulat pertenehras dr luhricum, l.i.c.i. 94.

% \ .DAmonihuseJivoluftati drderifui, I.4. c.z. 100

LIBER SECVNDVS,

GAPVT PRIMVM. § L y^ Aufafundamentalis conuerfionis S. A V c v s T i ^i,fuit

fiterna Det pri^depna tto» 10 6

f II, ^odnomenfrjidejiinatiomsneminemfmcometu coneU" tere debeat, 114

CAPVT SECVNDVM.

% L Huk tfcilicet AternA Deipr^dejlinmoni , nihil^que ad Av-

G vs TiN I conuerjionem fmendamin tempore , atque U-

crym^ D . CMonicd deferuierunt, iS^

§ \l. Piurimumquidemlacrym£orationef£s, LMonic£ Avgy-

s T I N o profuerunt;fedfero fuumfortiri fotuerunteffe^ium^

quia ipfe operamfuam non adfcrebat. 14- ^

CAPVT TERTIVM.

§ 1. Tefimomumpropri^confcienti^eluderepeccatornonfO'

teJl^nedumAvGYSTiiiVSidpotuit. Emblema. i^(f

§ II. Alegefcriptain cordibusnojlrisejl . quodetiam fcelejlijft-

mls virtusfit veneratio-ni. J$S

CAPVT QVARTVM.

§ I. ^uiahomoinjiniti boni efcapaXi atqueadilludpojjtden' dum creatus , non aliqua alia re humanmfatiatur animus : nee vllibiextra Veum , veram cordis qnietem potuit Av g vs Ti- Nvs inuenire. Emblema. //7

§ II. Anaterna tllaquies^folidaj^felicitas in hac vita obtineri pojft •■) & quoufque S.Avgvstinvs eam poffederit. ■ 119

CAPVT QVINTVM.

§1. AvGVSTTNvs ade^o nulUm in rebm creatis , reli6io Creatore, quietem inuenit, vt etiam maximam vhique ama- ritudinem O" molefias expertus ft , quofe adDeum peren- nem cmnisbonifontem citiusreciperet. Emblema. 190

§ II. E contrario licet virtutum exercitia fuis etiam molefiijs non careant , interna tamen animorum confcUtto longe pra- ponderat. ^ffS

a 2

CA

C^PVT SEXTVM.

§ I. T^ljjnl iC^//^ A V G V s T I N V M mtim e in r/iimo percidit , o* ad conuerjionem dijpofuit , ac metm mertis , d^futuri iu- dicij. Emblema. 20B

§11. ^lmntum momenti habeat mortis dr iudicij memoria, non folim ad conuerfonem pccatorum ^fedetiAm ad repllendas carntstentmones. 2JS

GAPVT SEPTIMVM.

§ I. AvGvsTiNvs aliudagensyfmgulari Dei henefctOy expr^di- cAtione S. K^mhrofijfdfitatemfeci^ManichAorum agnouiti illanig^deferuit. Emblema. 12^

§ II. ^uifrddtcationem verhiDeinegliguntj quanto bonofeip- fospriuent. 23^

CAPVT OCTAVVM.

§1. AvGVSTiNVS^i? amfle^en dafde Catholica mature deli-

herans i exquorumdam CathoHcorum vita fanBi^tme a^A>

fnam turptudinem agnofcit. Em blema.. 2 $3

§ ll. Feccittorumfuorum turptudinemnon nimtsintueri debenti qui recenter eonuertuntur ^i fedfotiitspulchritudinem miferi- cordi£ Bei , qua adfduciam excitentur, 2 64.

CAPVT NONVM.

§ 1. Ciimfriflinas fordes Avgvstinvs feril pararet eluere , mdaconfuetudine , veluti grauifomno oppreffus jfefenfit im^ ^f^/W.Erablema. ^7^

§ II. ^uo quis feruentiiis ad emendationem vit£fe accingit , eo plurafuhnafciplerumg^videnturohJlacuU &tentatton€s, 2S6

CP^

CAPVT DECIMVM.

§ f. Voflremum ^ de(peYMi^ferua,nd<& comimntiA^qusdfolnm conuerfionisim^edtmentumiAmfufererAt-, expugnatitr , per exempU continentium , c^ pracipie tenerarum 'virginum. Embiema. 2po

§ II. LuxuriA 'vitiumformiddule , ^ quAfiinuiBum -^ fi Aferto MarteaggrediArls ; non difficile ex^ugnAtu , fifugAm ineas , ^pr injidias AdoriAris. 30 d

CAPVT VNDECIMVM.

§1. AvGVSTiNVS fubficu amArifpmeflorAt j cor eim diui- nitm tAngitur : Atciueplem adfidem CAtholicAm conuertitury ^fofifex circiter menfes baptiz,Atur. Em bl em a . ^op

§11. G^ nobisj^pe videntur fortuita , quAlis erAt A v g v s T i - N o codicis apertio , deHinAto Dei conjilio infalutem eleBo - rumjiunt. 32^

LIBER TERTIVS,

CAPVT PRIMVM.

§ I. A V G v s T I N V s Jide illufiratm , cf Aqua [Alutis tinciuSy

Jl\, frimiim omnium in laudesg/nnipotentis JDei , d^ Ad-

mirationem operum eim erupit. 330

§. II. PfJiHAntifsimum medium^ efi^ adAcquirendam in bono pro- p ofitoferfeueranttAm , quotidiana pro benefcijs acceptis gra- tiarumaciio* 334

CAPVT SECVNDVM.

§ I. kvGV^tmys afiuAmorts diuinilAnguens iAdhuius mundi deie^AbiiiA deinceps nAufcAbAt. Emblema. 33 j

§ II. ^uia nuliA nobis Adhuc mundipars plen} defmt ? euidens fignumeficdefiia-^Arumpoffeplacere. 14^

a ^ C A-

CAPVT TERTIVM.

§L AvGVSTiNVS Denm re^erit , df omma honaparitey cum

ilU. Emblema. 34S

§ II. ^«^ verojpe hum pramijaddifficilk non antmetur ? 354.

GAPVT QVARTVM.

§ L K^mor diuinm Avgvstinvm inter alia docuit , verum effe quodait K^^ojlolus , vitamjpiritm acquiri morttficatione membrorum qu£ funt fu^er terram. Emblenia. ss^

§ II. Efilogus operis. ^6s

F. Ml-

F. MICHAELIS HOYERI

AVGVSTINIANI

«

CARMEN

SYrXAPISTIKON

A D A VCTOR EM,

cum S. Theol. laureainfigniretur,atqueiam tum ftatuiffet pracfens opus euulgare.

Antelt, quem raraletiatjuperatherayirtus , ft4nte foresfridemfiantes ampleSisre lanros, Et meritis da yela tuvs \ exordiafam^R Sunt huec pnma tu£ : poflhac y calo au^ice , cernei Et titulos alios , altafque in yerticefi^ondes, Alfuefce his , palmifque ^olensprAude futuris, Te Regum Bruxellaparens , te Scaldis , acutis tAuribtis , l/ybUopafientem neSiaremenies Innumeras hominum nofcit , cumplena theatri Erena re^is , pendetqvte tuo consianter ah ore Examenfinefine yirum , quos copia torrcns, Et dulci yox mtxtafauo , yelut Attica Mufa^ Detinet : yndeparans altis iter arduus aHris , llltmes animas ad pulutnarta Dtuiim Vfque leuas , replens pulchrts fuper^atria fiellis. Hoc efi yUA GNE ?ATER y totumfi irfipcndere mundo , Sefitprafirtes homtnum decus addere ado,-

Afk

Andicam y ytftcr^tua mens Vern^effdos haufluSy VtDirces yacuant aquas ? ^uus Suada lepo res, ^uodtibi Pierite neoiar trtbmre Lamoem^ ^^ale tuis Charttes lac tngejsere laheUis j* ii/ln longa referam Judatos arte libeUos , Smeanimt Sp e cVLVMfcelerumfub molegementis^ {AvGVsrmE PATERfrimafibflore luuent^ ^ualis tras) ^ fe caelo credentis f an tllos , ^ueis commtjfa tua torrens opulentia Itngua^ ZN^ulla diesyenturo ymquam quos extmet mo } Hicc ego non tenui celehrarem feSiore , •^ufts 'Nifcirem matora meis ; quA carmine jt quts "Enumerare yeltt ^flmtlei ttbi qu^rere chordas , ^qua tuts debet fleSiris percurrerefleSira, xMaEieanimo ^vi^b. magne ^ louts tibtfilia quando Ipfafuas oieas , yigtlataprdsmta noUiSy Ipfafuas tibi dat rupes Parnaffia lauros. Tam celfls ajfurge honis , o* ouanttbu^ ajlriiy Bxtentonomen moltreperenntus mo.

CAPVT PRIMVM. «

JT 1. Deprauata yolmtoi y quam ab Adamohereditantm^ mtium AvGV ST iNo fuit adyiam prditionii .

THEM. CONCION.

Video diam legem in memhris meis , repugnantem legi mentis mea , ^cApiuAntem mein lege feccati, qua. ejl in memhris meis. Rom. 7.

Rimaratio peccandiin AvGVSTiNo , cc- Dominica teriique hominibus , cft dcprauata vo- ^"-poft luntas , quae non minus in malum ruit , *^**"*' quam fphserica corpora maximo impetu proiedainprasceps, noncunt,fed ferun- tur. Hjcc autcm labcs, &: totius mali origo hereditatcnobisobtigit a primohumanigeneris parente; cftque eadem vt appcndix culpae prscteritae , &: ciufdem poena refidua. Adamus quidem ab omnipotentc Dco in cantagratiarumaffluentiacreatus erat, vtomniaquasvcl- let bona & mcritoria,fuaptc tantUm- non natura cxequcre- tur , nullamquc in membris ludam , nullam in creaturis re- bellionem fentiret. Vt enimBernardusait : Talcinuenit Serm.i.dc homoinferiusfuum,quaIcmfccxhibuit fupcriori. Quini- *'™"'^"sss, mo ipfe rerumConditor, omnigena animantiaad eum ad- duxit, vt pro fumma ei data fapientia , nomina ijs impo- neret , tamquamfucurus vniuerforum dominus &:mode- rator.QuiatamenexAdama,(vndeilli nomenAdas) idi eft, rubraterra, formatus crat, non ex nigra , quas omnium Dionyf.vti- optima cenfetur, quia & imbrem &: ficcitatem ferre poteft, ^^°^'^ ^^^* *♦ quodnonpoteftrubrajinillofelicitatisapicediutius confi- "^*** ftere non valuit^fadaquc eft illi tam multiplex & abundans gratia, occafio ruinas. Homocnmin honore ejfet-^nonintellexit: Pfalm.^J. comfnrAttts efl iumetis injipientihusydrfimilisfa^tiseflillis. Au- direcnimmaluitvxorem,quamDeum,iIIiufqueiIIecebras huius lcgibus pr-eferre: ideoq; nec bruta animaha, nec ani-

A mas

i SPECVLI PEGCATORVM

mjepafTioncs (meratamenferuiciamancipiaque) dominas rationi obedire volueruntjmeliorque pars deterioris fiiper- bamfere dominationemperpeflaeft. Armataefl deinceps ^ (vti Bernardus pergit) creatura ad vlcifcendam fui Creato- ris iniuriam ; &: ideo noui t anima illius , quas rebellem inue- nerat carnemfuam/equoqueminusjquamoporreatjfupe- rioribuspotcflatibus eflefubieftam. Nequeinterim intra fblum Adamum,indomirum hocmalumxftetit, afl

Vniu4oh noxam fxnasjlirp totarependit , vnaque veluti buccella , totius pofteritatis patrimonium abliguriuit: ficvtfiiaptenaturahomo, adbonum quidem tardus fegnifque, ad malum vero ab adolcfcentia fiia val dc

Gcu s propenfus exiftat. Senfus c^ eogitatio humani cordis in malum tronafrnt ab adolefcentiafua. Quemadmodumenim humida materiaanaturahabetj vtignem, qui cahdus&: ficcus cft, tamquam fibi aduerfantemrefugiat;itahomOjnon quidem anatur£efuaeconduione,feda peccato naturamdeprauan- ce habec , quodcegre ad virtutis ftudium accendacur &: afcedafjadhumidavero&grauiapeccatifcmper decHner. QuodSr: Poeta EthnicusvideturinteUexifle ,cumdicit.-

O curuA in terr/u amm^y ac ceeleftium inanes ! Etenimnec fiuuiorum aduerfus impetus afcendentia na- uigia tantopere remoratur , quantum peccati originalis pondusmentemad cseleftiaaflLirgercconantemdeprimit» Dixerispedicamhoc iUius efle , qua humi detenta fiirfum

in carm.ad cuolarc non pofTit , aut , vt Gregorius Nazianz. ait , Echi -

Tirgiues. ncida furfum remigantisanimas,

G^i^ 'velut inieBa proj^erantem compede puppem Vetinet, ac tantam cogit fubftftere molem. Nempe, vc veteresdixerunt, Ate per omnium hominum capitagraditur:nonob aliudfane,qu2mquddafflatiipfius veneno omnium hominum animi , ad ma!a d^ noxia flbi perpetrandafint procHues , ipfaque huc omnium vires & facukatesinclmer. Eft enim Ate, diabolus: qua^ ideoiingi-

tur

LIBER PRIMVS. CAP. I. y

tiirfiliilouis , fiuevetufta , fiuenatugrandior, quiaLuci- fer prior eft & antiquiorhumanamentequam vexat, non ti^ncum- anteaprodudus , fed coelo etiam puKus , &: dam- n^tus exilio fempicerno> quam humanumgenus crearetur. Ciim grauitate quadam /ua , inquit-Grcgorius NyfTenus, Dehom.opi- deorfumvitiavergantiidcircofrequentiusidquodcontra- fic.cap. 19» rium vircuti eft , accidit. Muito citius enim princeps ani- mxfacultas , bruto naturse pondere impuHa deprimituri quam,quod graue ac tcrrenum efl,vna cummentein alcum lubleuetur.SiquidemaffedusnofLrivitiofi,adimp€riumra- rionis&;vo!uncatiscomparatifehabent(vt Ariflotelesait^ Ljb j.Etjiic. velutmembraparalytica,ad voluntatehominiseamouere in fine. cupientis ; fedquas ismouerenonpotefl,vclquantum, vei quomodo,vel quando vult.Namlicuteiufmodi mebra,fi ad dexterammouerevolueris,contra infiniflramferuntur:fic quoqi in anim^a contingit: in contrarias cnim partes,incon- tinentiumappetitionesfcruntur. Sedincorporibusquide, quodpraeter voluntatemfertur, videmus : fortaffe autem nihilominus efle &in animaaliquidprxterrationemexi- ftimandumefljquodeiaduerfetur&rcfiflat.Vbinotadum cftjquodArifloteles huic fuo dogmati addat particulam dubirandi/^m/T^ , veluci fi nondumilHfatisearesexpIo- rata foret : at vero Ariflotele dodior Apoftolus , fine vila hiefitatione clare aflerit: Fideo aliarH legemin memhrismeisy ^q^j, repugnantem legi mentis me^ , c^ capttitantem mein legeteccati. Eamdem remS. P.Avgv stinvs Emblematedeclarac libr. 2. Confeff. cap. ^.vbi hanc voluntatisperuerfitatem, (iue corruptionem , ingeniose confert cum temeto immo- dite haufto : afleritque fc bibiife deinuifibilipcruerf^e at- que inclinatse in ima voluntacisvino. Namquomo<io,in- quitHieronymus,vinumcontrapotantemfacit , &: pofl- quam furrcxit,neque pes,neque mens fimmofficium tenet, omnifque l5etitia,(S^mentis exhilaratiojvertitur in ruinam: ita Adamumstotamqueeiuspofleritatem, efusvetitipo- mi ia exitialem omniumbonorumiaduramcompulir.

A a De

4 SPEGVLI PEGGATORVM

J>e vlno inmJlhiliperuerfadfeiueindimuwmAVoluntAtis» Lib. 2. ConfefT. cap. ^

Adhpfiim' oronAefti vitio^ addiBa. voluntasx Cumjemel eft AdAcriminefa^anocemv

TS.onfecus atque £gre tituhantes ehrim artus Suflinet limmodico memhra grauantc mer9»

LIBER PRIMVS. CAP. I. 5

5. II. ^^ohacdeprauatd^voluntatls ■promtasmaiori €0 animoftus ilHobuiandum eji.

QVacquidemnoneofinedixi , vt Avgvstinvm aut Dominica quempiam alium, fi in varia peccata ineiderint, culpa xv. poft liberarevelimjfed vttanto clarius euadat,quam ftrenuc ^^"^"°^' atquecontinenter aduerfiishereditarium hoc malum de- pugnandum ^\t\ adeoque non ciTe de vita redc, & ex prac- fcripto rationis inftituenda defperandum, vt hinc potius fortioresfumendifintanimijquddhomo, tot prxfidijs de- ftitutus, cereufqueinvitia , vnius tamendiuinae adiutorio grati2Efiibnixus,grauioresiIIos concupi/cetiae motuscom- pcfcere, &ad deperditam integritatemrealTurgerepolfit, iuxta illud \^o&io\'v.0mniaj)ojfumin eoi[uimeconfortat. Me- phijio.^i ruerat,fatcor, corruptahominisnatura, &:admalumfem- per prochuiSyVt ipfi malo cui inhiabat,acterno vin culo inne- £teretur: quod fanc Dei iuftitia eiFeciflet, f^quemadmodum exemplohorrendo inLucifcro declarauit) nifi immcnfa ipfius bonitas & clcmen cia intercefiifrct;ipfeque DciFiiius humanae fadus confors naturae , nobis& gratiamprome- ruifllct, &proiIIanos afiiduo oxoLXtdocxxmcz-.Etnenosin^ ducAs in tentationem: id eft, Nc ratio,neue mens , lublimior pars noftra, ita firmiter,& veluti nexu adamantino, carnis eorruptelasadftringatur, vtei nonaudcat repugnarcifed inftar pedifTcquae in fententiam cius defccndat. Quo d bre- uiiis verfu Lipfiano cxplico :

Annue ne pariter cumcorforemens brutefcat. Etenim fi animus non prasfumat de fc,fed cofortetur a Vcr- Bernardi bo ,poteritdominarifui,vtnondominetureiomnisiniqui-^"'"- ^^ ^° tas : ita , inquam, Vcrbo innixus , & indutus virtute ex alto, ^^** nuHa vi,nulla fraude,nulla illeccbra poteri t vel ftans dei jci, veIfubijci.Tantaenimdiuin9mifericordi^eftabundantia, vtquacadiram&indignationem alios prouocare folear, Deum ad milcricordiam & opem fcrendam fkdant, &:

A 3r. quem^

Pfalm.il,

Luc.8.

i SPECVLI PECGATORVM

quemadmcdumpaterautniedicus, quo magis 4Tialedi<fti5 ic probris aphrenerico filiovapulat, eomagis dolec, eiuf- que mireretur,quia videlicet euidentius morbi vis apparer, ita de feDeus ait: Propter miferiam inopum> d^ gemii^um tau- ferumymmc exurgdm. Chriftusetiamaliquando obfcure&: in paraboHs locutus eft , dixitque ideo fe ita loqui, vt vi- dentesnonvideant,&:audientesnoninrelligant:nonqu6d abrconditamabaudicoribusvellet veritatcm, quam cupi- ebac omnibus vcl maxime manifcrtam-fed vt hocpatfto tepidos &:orcitantes ludseorum animos pungeret&: exci- taret,hacquemole{Hadt(ideriumineisaccenderet,ardor vero defiderij obftantesdifficultates laboremqueperfrin- gcret, vellentque tandem ftudiofius de aduentu Mefli^ mquirere, cuiuspra^fentiam nonpotcrantfme difpendio astern^ falutis ignorare. <5jja2 enim omnibus obuia & fa- ciha, licec fscpe magnimomenci (inc, otiofas tamen, &? naufeantes animas nec excicant^nec accendunr. Idindicat D. Profperin enigram. ? Script GrAtior efifru6lus quem Ipesproduclior edit:

Vltr 0 0 hieBo rum njilius ejl pretium. Annon huc collimauit magnum illud Medicorum decus Hippocraces, dum Aphorifmos fuos icaaufpicatur : Ars longa,vica breuis? Non enim deterritos aftudio medicinse difcipulos volebac , (zd alacres magis , ideoque voluic hoc illisvice ftimuli eftc, quod arsmedica tancis difliculcaci- busimplicecur. Namque vc Hciiodus canic:

Sudorem antelocum 'virtutls Dt pofuerunu Ideoque veiuccolumnam, qux red:aftac,impoficumpon- dusmagisfirmac ;icaalcas Chriftianasque mences decet, noncedere huic deprauacsenatura;, fed concranicipotius, acque illam conuercere inexercitium vircutum , & com- mendationem vidionx. Malonodo malusadhibendus eft cuneus. Etiamfi ille incernus &: domefticus hoftisarcem cordis noftri oppugnaturus cumviginti miftibus aduenc-

S.Jcript.

LIBER PRIMVS, CAP.I. 7

ric, auda6Ver illi cum decem millibus occurrendum eft: fa- ciliusnamque eft propria defendere, quam inuadere alie- na. Quinimoipfe hoftis prouocandus, &: vrgendus eft. Contraaftedus,inquitSeneca,nonrubtilitatepugnandum Lib. dcfcrc- eft, nec minutis vulneribus, fed incurfu auertenda acics.Si "i"^ vuae c.io quis tentationnmvincendarumlabores libenter fufcipiat, promptoque animo ad eas accedat,haud magnam fane vim aduerfus eum habitura2funt;atfipedemreferar, abijfque fe remoueat,maioresomninoac vehementiores videbun- tur.Ecce tibi congruam ex Dione Chryfoft.llmilitudinem. Hoc porro,jnquit, etiam in igne contingcre videmus: ete- nim fi magno cum impetu in eum afcenderis, protinus ex- tingues; fi autem timidc &ignauc, vehementer teipfum exures. Nec longe hinc abit eloquentise Pater: Vt onera,in- Cicero Uh, & quit, contentis corporibus facilius fcruntur, remiffis op- Tuic.^uaeft, primunt; fimillimeanimusintenfionefuapreflumdepellic omnem ponderum,remifIioneautemficvrgeturj vtfene- queatattolIere.Qu.am regie Dauid defeloquebatur! Pf^- Pfalm,i7» Jecjuar immicos meos , (jr comprehendam itlos , ^ mn conuertar donec dejiciant .Q^im ChriftianePaulus! ^^msnosfeparabita. Ro«i'8. charitate Chrifti^. tribulatio^. an angufiia? anfames ? an nuditas ? m ferfecutio \ an gladius ? & qua^ (equuntur vfque ad finem capitis. Nempe,quemadmodumvitapifcis manifefte dig- nofcitur , fi natat contra fluminis idum ; qui vero aqua la- bente ducitur, tantum-non mortuus iudicatur:ita illum hominem gratix vita viuere exiftima, qui deorfum omnia fecumrapii-ntibuspaflionibusobnititur, necceffatcontra ilIasconari,fedveIipfisreIudantibusviaminc^lumolitur. Nec veto Deus fuos athletasfic decertantes otiofus fpedat: (quamuishocfolo maximedebeantanimari,qu6d inoculisfummilmperatofis , bellumcumhofte ipfius in- fenfo gerant ) fed vires fuggerit , animofque labantes re- ftaurat. Ecce, inquic fortiflimus ille Protomartyr , 'video hCt.j. ccslos a^ertoSi c^ lefum fiantem quafi in a cie j <? dextris virtutis

Dci^

S SPEGVLI PECCATORVM

p«,paratiimqiie ad ferendiimfuppetias. Adde,Deum tan- to id facere libentiiis , quod non parum ad gloriam nomi- nis eius faciat, mundi huius & tenebrarum harum princi- pem,totconfli6i:ibusexercitatum,laboribus vigihifquein- fatigabilem, atam exiguo &: abiedoantagonifta, qualis Ezech.io. cft homo, fu^cran.Interra, inquitipfeDeus, inqua^Uce- hmt mihi , df*ibiquarA7nprimitids vejlras : in odoremfumitAtis fufcipiamvosy (^ fanElificahor in vohis inoculis nationum^ Id eft, vt PradoexpHcat, veftra viuendiratio, &: inftitutum plus qudm humanum , veftras contra tentationes &r depra- uatam naturam vidoria: , meam bonitatem &: fandrita- tem longiiis fonantiufquc pracdicabunt , quam cgregia llla portenta itgypti , tranfitufque populi mei per ma- ris rubri vtrimque ftupentes vndas. Non poterat Da- i.Rcg. 17. uid tedus Saulis caflidc , loricaque circumdatus incederci fedc2Eliope,5c fuavirtutcfatisarmatus,contraGoIiathum in arenam defcendit , eo illuftrior fortiorque , quod vel fic armatum, &:vndiqueferro munitum proftrauerit. DoMiNicA Ncque etiam idco magis defperandumcft, quodhanc V. poft Epx- procliuitatcm,6ctantum-nonneeefl[itatem quamdam,au- P aniara. ggat diaboliinuidia,qui totofpiritu fertur ad pcrdcndum humanumgenus. lllcenim audentibus &imperterritisvl- tro cedit , fugientibus &: timidis inftat. Prius teftatur la- lac 4. cobus in Canonica ; Rejijiitediabolo , ^ fugiet avobis : po-

1. Epift. 5. fterius Petrus , Vigilate , quia aduerfarius vejier diabolus , tam- quam leo rugiens , circuit quarens quem deuoret. Quod cla^ Lib.4,quaft. nus dcmonftro exnaturacrocodiii , dequo Seneca:Fu- ""• gax animal , audaciflimum timido. Ecce tibi naturam

diaboli. Eft quidem leo rugiens , dum ipfe primum bei- lummouet, &: imbellem aducrfarium nancifcitur ; tunc cniminftar crocodiIi,audaciflimuseft timido,quxrirque quemdeuoret: atverofl diuina fretusgratia,illi viriHter fvtlacobusmonetjrcftiteris, inuenies nihilillofugacius, nihilimbecillius. Ad qucm modum, iani ance nos , loca ea-

dem

LIBER PRIMVS. CAP. T. 9

dem Tacrac Scripcuras comporuit oppofuirque Bemardus, quiallegatis D.Petriverbisrubiungic.-Rugirepoteft, feri- Serm.ij.ia renonpoteft. Rugiatquantumvultjtantum-nonfugiato- ^ *^™«9°- uis Chrifti. Quanta minatur, quanta exaggerat,quanta intentat ? Nonlimusbeftise, vtnos profternat vacuusillc rugitus. Sic enim perhibentqui talia curiofius veftigaue- runr,adrugitum leonisnullam beftiamftarepoire,neeara quidemquie aduerfus idum eius tota animofitate repu- gnac,&p!erumque fuperat ferientem , quas non fuftinet rugientem. Vere beftia eft, vere rationis cxpers , qui tam puIiJianimis eft,vt foIotimorecedat,quifolafucuri exag- gcratione laboris vid:us ante conflidum non telo , fed tu- ba profternitur. Nondum njfqut a,d fnnguinem rejiitijlis ^ ait Hcbr.u. ftrenuus ille dux , quileonishuius nouerat vanum elfe ru- gitum Leoneshofceinfernalesnecille metuebat, dequo Eccleftifticus, Cumleonthus lufit quafi cum agnis. Appre- EccIk^^. hendebat enimmentumeorumjdeftmagno &exccl(ba- nimo cos aggrediebacur.nec reuertebatur,vti iam diximus, donecdeficerec. Etenim venit Chriftus,aitS. P.Avgvsti- Serm.197.de NvS,&alligaiiitdiaboIum.Scddiceta!iquis,SiaIIigatuseft, J^^^°^^ quomodo adhuc tantum praeualet ? Verum eft,fratres chariflimi , quiamultum pr^ualet , fed tepidis , & negli- gentibus, & Deumin vericace non cimencibus dominacur. Alligatus eft enim,tamquaminncxuscanis catenis,&nc- minem poceft mordere, nift eum, qui I"e illi mortifera fccu- ritateconiunxerit.Iamvidete,fratres,quamftultus eftho- moillcjquemcanis incatenapolitusmordet. Tuteillipcr voluptates,&:cupiditatcsf2EculinoIiconiungere,&:ilIe ad tenon praefumct accederc. Latrare poteft.foUicitare po- teft, mordereomnino non poteft,ni{i volentem. Non enim cogcndo , fcd fuadendo nocet ; nec extorquet a nobis confenfum , fed petit. Et D. Gregorius de illo ait , An- ^^iM-Moral tiquus hoftis , ficut contra confentientes fortis eft ; ita "^l^* ' contra refiftentes debilis:(i cnim eius fuggeftionibus afl*en-

B fus

1© sPEGVLi peccatorvm:

fus prasbetur, qualileo tolerari nequaquam poteftrilau- terefiftitur^quafiformicaatteritur. aliis crgo leo eft , aliis formica,quiacrudelitatem illiuscarnales mentesvixtole- rantjfpiritualesverdinfirmitatem illiuspede virtutis cal- cant. Eft&aliafigurain immani illopifcCjquiTobiamiu- Tob. 6* nioremperterruit. ^^^^r^-^^^^ij/^jinquiebat Angclus^ brm-- chiam eiuSyd^ ^rahe eum adu.Strcpitum quidcm magnij edit> fed in aquis fuis ha^ret, illaru limites non egreditur:latrare, vlulare > fpumas voluerepoteftj laedcreno poteft. Verifti- Libi Moral. fng Grcgorius, Sciendum eft>inquit , quiafacana: voluntas c.6.aiasio» ^gfj^pgf iniqua eftjfed numquam poteftas iniufta, quiaa fcipfo voluntatem habet,fedaDeo poteftatem: quod e- nimipfc iniquc facere appetit, hoc Deus fieri non nifi iuftc permictit:formidariergonon debet, nec honorari,qui ni- hil,nifipermiftus,valet.lncredibili ftudio Nero Imp. arde- bat addifcendi magicas pr^ftigiasjnumquam tamcn permi- fitDeus , hcetmagos haberct vndique ad hoc eonquifi* plinius ^^^* ^ obfcaenas iftius artis fcicntifilmos, vt Piinius teftatur, lb.39»cap.:* ne tanti nimirum tyranni fasuitia pellimorum ipiricuum adminiculo iuuaretur.

Quanta dasmonis contrahumanum gcnus fitimbecil-

htas , vcl ex hoc folo pacet , quod ad obfidendum homi-

nem,non vnus.non deccm , fcd integra fe legio accingat.

Quid?qu6d integer Pharaonis infernalis exercitusaquis

fufFocatur,fola oftcnfione virga^Mofaicas.folofigno falu-

Lib.^i. 111 ijfefas crucis, Magnum, inquit Rupertus,fpe61:aculum rc-

fpicienti inde currus Pharaonis, hincequitatum Dcircur-

rusnamqucPharaonis,valdemult!,ferro armati:cquicacus

Exod,i4. autem Dci,virga vna fuit,virga quamMofes manu tenebat:

haecconcrafublimcscurrusPharaonistaliccrequitauirjhoc

modo pugnauit. Vndefponfus diledam fuam animans,vir-

Cant. i, tutemque dilaudans,aic, Equitatui meo in curnhus Pharaonis

afsimiUuite,amicamca,idc(\:)tamtertibi\c,\icctini}:^rwirgx

flexilis fis 6c imbecilla,te reddidi diabolo, quam equitacus

meus,

LIBER PRIMVS. CAP. I. n

meuSjVirga rcilicetMofaica, curribus JEgyptusformida." bilisexftitit. IlluftreexemplumeftinThomaaKempisrille jn yita cius quadam wice, ciim daemon teterrima eum horrendaque formacircumftetillet, &: ledo appropinquare conaretur, intremuit primiim ad larualem intuitum : fed , ciim infpi- rationediuina, Salutationem Angelicam tremula voce (vt timidi folent) recitaret, eoque peruenifTet: Ventris tui JejmChriftu4\ vidit da^monem quafi horrendo quodam to- nitru pauefad:um,quam citiifime fugamarripere,vtpotc quivimvel vniusfalutiferinominisiftiusperferrenon pof- (it. Ad hanc pugnam nos hortatur loannes CMmachus: i^ fcaiaf i^ Cum gaudio, &: fine metu ad egregium illud certamen ac- rit.gradu u cingamur , inimicos noftros nulla ratione formidantes : in- tuentur enim illi, et(i non vidcantur a nobis, animarum noftrarum vultusi & (i viderint illos formidine contrahi , velimmutari,acerbiusc6tra nosarmantur. Timidismtem^ Apoc.:i; ^ increduliSi d^ execratis , S" homicidis , (jrfornica toribus , &: c. farsillorum erit infiagno ardenti igne d^fulphure. Pro tirnidisy grsEce eft: hiXo7g , ignauis , (iue labori & tentationibus vltro cedentibus»alioquin timor, naturalispaftio, nonefl pcccatum dignum pari poena puniri cum homicidio, forni- catione, & aliis grauiifimis Cceleribus. Ne ergo, inquit Apoftolus , tentatio vos afprehendat , id eft, perterreat, & ti- i.Cor.io, more velutiquibufdam vinculis conftri6tosteneat.Neni- mis prsepropera fugavosvltro inlaqueos&retia, vtcerui (olentjinduatis. Pugnandum ,re(iftendum illi eftjCuius fuggeftionibus nifiprxbeatur aflenfus, velutformicacon- teritur.

§. 1 1 1 . ^uilfus remediis deprauatts naturA mederi pfsis.

EN tibi prxftantiflimam remediorum quadrigam , qua flvtivoIueris,perirenon poteris,quinpotius quafiin laureato curru , tandem prauarum cupiditatum vidor, triumphabis.

B A Ure-

iz SPECVLI PECGATORVM

/. Freqnens Communio. n«w.«.^. Primumisiitur & efficacifli mum efi: frcqucns fumpdo II. pofl. CorporisChrifti,quarurfusdjuinitatiilIiusqualimlerimur, Peutcc qui per originale peccatum ab ipfa Deo diftradi auulfique fueramus. Quemadmoduenim probe intelligimusab efu no- lacfosjitafubducamus rationemdenaturalibusexpc- rimentis,abefu rurflimremcdium petendum ,• non fecus atqucij , quia fqorpionibusn3;i funt,abijfdem(ibifumunc antidotum. Hancintimam coniundioncm cuidenti ex- emplo copulae coniugalis , qua duo fiunt quafivnacaro, Ephefoj, dcc\2iX^x. h^o9Lo\\xs,ySacramentnmhoc magnum e(l in Chrijiodr mEcclefayidc[\:,intcr Chriftum &: Eccleliamrperfumptione enim Euchariftix, taHs fic coniundio & vnio,vthomo quo- daramodo infubftantiamipiiusDei conueptatur, ipfeque Deus hominis quaft reddatur membrnm. Vnde Sandi Pa- Catech. cres , atqueinprimisCyrillusait,nosfiericoncorporeos8c «iyftag.4. confanguineos Chrifti.Et verc tumfit,quod diabolusfalfo olimprimisparentibuspollicebatur,Ctfw^^/>f,e^mV^y/(f«i' Rupercus lib. DijjfcienUs honum ^T malum: quia in fumptione huius Sacra- 6.inioan. mcnti , nequiflimi dxmonis fraudem Deus in verum efte- dumconuertit. Etquam inueftigabimus aliam rationem, curEuangeliftaLucas dicat,.Chriftumauulfumcfiea di- fcipuiiSjCum oratum fccedcret, in dura illa &: vltiraa node, nifi quia ipiis adeo intime coniuntius &: coagmentatus fuerat fuper menfa in diftributioncCorporis fui , vt non potueric abillisdiftrahi, nifiquemadmodum ramusaucl- liturafuotrunco? Ahasenim,priufquamh2:c facratiflima Marc^. comunicatio cfTet inftituta.diciturChriftus difcipulos fiios coegifTc vc nauemc6rcenderent,atqueprxccdcrcnttrans fretumadBethfaida.Videbaturadhucillispra:fens,Iicetto- comaridiftaret,quianccdumEuchariftiamfumpferant;at, vbi illo caelcfti cibo femclrefeai fuerunt,licetChriftus tan- cu quantum eft- iadus Iapidis,a difcipulis abijfTet^diccbatur abillis auulfus, Necniirum> c^uia manducatio &c potuseft

(^uafi

LIBER PRIMVS. CAP. L ij

quafi qu^edam incorporatio ,rubie6lisobfequiis , volunta- moadrcar tibus iundis, aflPedibus vnitis. qua: omnia non nifi difficul- na Dom. ter abinuicem feparari polTunt. Dico crgo , & quidem afTe- ueranter, non efTe aliud donum excellentius , nec remedi- um efficacius, quo in priflinum innocentiffimse vitae flatum redeamus,corruptamquenaturamreflauremus,quamfic hoc: in quo longe plura recipimus quamperdidimus, Sc maius beneiiciumparticipamusquam detrimentumfufli- nuimus.

Sicut aurem peccatum primi parentis non tantum nos aDeo feparauit,fed exercirum nobis variarum tentatio- num inflruxit, ablatis virtutum prasfidiiSjitaEuchariflia nosroborat &:munit: atquc reueram myflicailla menfa cxhibetur omnis armatura fortium ,mille clj^ei ^encknt exea. Cant^; Idexpericntia edodus dicebat ille:Ergo fi quis veflrum Bem.ferm.' non tamfaepe modo,nec tam accrbos fentit motus iracun- ^^^°^^** diae,inuidi3e,IuxurisE>autceterorumeiufmodi:gratiasagat corpori & fanguini Domini : quoniam virtus Sacramenti operaturineo. Senfum minuitin minutis,& in grauioribus peccatis impedit omnino confenfum. Samfon adamauitr Dalilam,feminam alienigenam,ingratam,pcrfidam5qua2 & fponfo fuo tandem mortem accerfiuit : Filius vero Dei hu- manam naturam deperiir,illam aflumpfit, illam mukis be- neficiisjicet immerentem, & fordibus peccarorum detur- patam , atfecit ; ac tandem illius causa, ab ipfis hominibus eaptus, fiagellatus, delufus, irrifus , arque in infamcm cru- cem adus efl. Samfbn hoflibus fuis Philiftha^is xnigmz pvopoCuit i De comedeffte exiuit cibus, &de forti dulcedo , de- iua.i4; pofita fponfionc decem vcflimentorumMnterpretationera vero amafias fuac, meretriciis illius blanditiis inefcatus, de- tcxit. AcclementiffimusSaluator noflcr non modo arca- num huiusmyftcrii Eucharifiici ,defortt exiuit dulcedo jte^ uelauit; fedita fruendum appofuit, iuxta illud Regis Soly- snxi , FarAJliin cenjpe^u meo menfam aduerfus eos qui trihuUnt pralm . zzl

B j me.

14 SPEGVLI PECGATORVM

nje iVt &anima roboretur, &eiabuncle vircsfuppeditcn- tur contravndequaquc incurfantes tentationes, atque rc

i.Rcg. i. jp^^ tx^cn^^mm^NoneJlfortlsficiitDeusnofier :&Cj2(oua belU elegit Detis ,fortas exterorum ( quod alias folebat minifterio Angclico, ) ipfifuhuertit, Vbiin Vulgata editionelegimus.*

pralm.77. Panem Angelorum manducauit hom &fD.}riicvonymusvcrnti Fanemfortium , quifcilicetcomedentemfortem&imper-

piouerb.9. terrirum efriciat» Sapientia ^dificauit fihi domum , excidit co- lumnas feptemjmifcuit vinum^c^ pofuit menfam, Sedquo finef Vtanimabuspijsacccdatroburadpugnamreoenimvoca- mur ; ad arcem &: moenia ciuitatis , quse contra hoftes de- fendenda funt. Narrat lulius Frontinus , ducem quem- damGarthaginienfemhocvfum aduerfus hoftesftratagc- mate: vinum quod in caftris habebat , infeciiTe fucco man- dragorXjCuius vis vencno proxima cftj&: fomnum cociliat; atque leui commiflbpra^ho fugam iimulaire, caftra reh- quifle hoftibusdiripiendaclHivterantlargioris potusaui- di,ftatim medicatumillud vinum exhauferunt, altoque fomnofepuItifunt.Tumvcroduxinopinatusfuperuertiens, omnestrucidauit.MifcetverodiuinaSapietianobisvinum, &ponit menfam, nonquo pra2da2hoftibus{imus,fcdvtiliis terribiles , & quafi Iconcs ignem fpirantcs apparcamus, Nas hinc plus virium dcpromimus , quam Antasus cum Herculedecertans, amaternoconta(3:u,fiucipfaterra,cu- ius filius perhibebatur. A quo no ablufiiTc vidctur S. P.Av-

Lib j.Con- GVSTiNvs : A t tu amot mcus in qucm deficio,vt fortisfim,

fdr.cap.6. Ij^ j.g Qem-j;j mcum decido,dum facra myfteria tua frequcn- to , & a ta£lu corporis tui validus robuftusque euado , qui priiis adeo pronus ad lapfum eram.

SiolimfoIaprofcfiTio Chfiftiani nominis,ctiamimbeciI- les feminas,ad fortiffima qua^quc tormentaanimarit,vti

Lib,5,hift.c. i narrat Eufcbius Gaefaricnf dc Blandina, cui cum alij omncs Chriftiani timcrent, ne tormentis efiTct ceflura, & pras cor- poris teneritudine vix ad primae confeflionis tormenta

fufficereti

LIBER PRIMVS. CAP. I. 15

fufficeret ; fait tamen ipfa adeohac profcflione roborata vt poftca edixerit fuis , toties nouas corpori vires redditas, quoties vocem confeffionis emittcrct,Chrtfiianafum]doncc tandcm carnificcs, qui a prima lucc vfque ad velperam tor- mentafempcrinnouarant,revidosfaterentur, ftaperentqj quomodo fpiritusineapermanerct, ciim nihiliam in illa excorporepcrfupplicia refediflet. Si crgocantum vocalis Gonfeffio potuerit , quantum intima cum Chrifto vnio non animabitj vbianimaquafiomni agendiiure exuta, totana belli moIem,laudemque vidoriasin clementiffimumSpon- fum transfufura eft ?

2, Pro^rUimbecillitatis confejjto. Alterum eft, vthancnaturx imbecillitatem,& prauos Dgminica animi motus frequcnter & libenterin intimo cordis tui x. poft cumgemitu&fufpirijsagnofcas , atque teipfum valde in ^"^"° • conrpeduDiuinasmaieftatis humilies.Pietateenimhumi- ^jj^^ q^^^ li , 6 Deus , redicur in te , & purgas nos a confuctudinc ma- feH.cap.s. la , & propitius cs peccatis confitcntium, & exaudis gemi- tus compcditorum , & foluis a vinculis quas nobis fecimus. Proteftarecrcbroiamiamtcruiturum, nifiille lapfantem fulciat. Di'G cum Sponfa ; Tenuieum ^nec dimittarn^ donec Cant.3, introducam illum in domum matris me& , & in cuhtculum geni - tricis mcA. Morem apud Hebrseos fuiffe aiunt , vt fponfa prima nuptiarum node , fponfum in cubiculum & thala- niumdefundasmatrisintroduceretjfimaterobiiflet. aiio- Tob.78. quin materipfafiliamcumlacrymisintroducebat. Mater noftra,eftipfumnihiI, exquo ab omnipotenti plaftacon- ditifumusjnifimaiisfatcricumlobo te putredinis filium, lobjji & fratrem vermium. Atque ciim Chriftum fponfum inr thalamum genitricis adducimus, cu-mnoftramimbecilli- tatcm & miferiam atrcntius confjderantes , ipfius adiuro- riumimploramus,&piomenrisaftedurummamilIius ex- ccllenciam.mifericordiam, & omnipoccnciam deprasdi- eamus*

De

H SPEGVLI PECCATORVM

Defilijs AbrahsE, quiid inpraximredegerunt, dicebac Gen.itf. iajjj Qliixi Deus : Dabofemen tuumjtctit Jlellas c&li, (^ficut are- nam qua ejlin littoremarii- Ad quem Scripcurse locum in- terrogare aliquis poflec , quamobrcm Deus ftellas cseli coniungac cum arenamaris , quorum vcrumque res efl: ab alcero,vciloco,icaproprietace &:indoIe diftinda ? Nam fi eledi finc ftellse ob fandicatis fplendorem, & lumen boni exemplij quomodoarena funt , quac pedibus proteritur? Sedrefpondeo , arensEquidemfimileselTepropcer volun- tariam abiedionem , dumconfideratione fuae fragiliratis, diuinis fe pedibus inftar calcabilis materias fubfternunt; ftellse vero func propcer fplendorem cmicancis vitsc , &: lu- Do<flrinau men exempli. Concludo itaquecum S.Dorotheo , adilla verba C hr ifti : Difcite a,me quiisimitis fumy (jrhumillscordey dr inuenietis requiem animabus veflris ; Ah ! quomodo vnico verbo oftendit nobis radicem & cauftam malorum om- nium,- medicinamitembonorumomnium? Aperuicquod nos deiecit elatio , quodque faluari aliter nonpoflimus, quamperoppoficum , quodeft humilicas.

^. Timorprdfumendi i (^fufpe^iafecuritai.

Tercium, vt ne vcl minimum de teipfo praefu'mas,quam-

uis non femel vidor. Neque enimhic noftrasftat fumma

vidorias, etiamfifemel, iterum, &pluries hoftesinfugam

Prou h "vercerimus ; femperin acie ftandum cft : cercamen hoc

apud suida. Honnificum vica finicur. Quapropter hoc bellum igneum

Centur.ii. cogita , quale fortafiis Romani cum Celtiberis gefiTerunte

cdT **^^ Nam Graecanica &: Afiana bella vnumfereprseliumdiri-

Andr.ichot- ^erefolebat,rar6 vcniebaturad altetum : ipfapraslia quo-

ti. quevnico fere conftabant congreftu&: concurfu copia-

rum: at vero in bello ifto feciis accidit. Dimicationes enim

plerumqucnoxdirimcbat,virisnequeanimis cedere, ne-

que corporum contencionem remiccere volencibus.-fed

rcdeuntibus, & quafi adorum pcenirerec , & emendarc

culpam vellent, pugnami redintegrantibus. Eiufmodi , 6

bonc

LIBER PRIMVS. CAP.I. 17

bone miles Chri{li,bellum cogica : aut quale in facra Scri- ptura memoratur interdomum Saul & domum Dauidj z.Reg.j, adeoque inftanter cum hoftibus, vfque dumnox huius serumnoikvitxincubuerit, dimica. Nefcio an elegantior comparacioinueniriqueat, quam/ihominemdicasperpc- tuis centationum procellisjvclut aggerem quemda, queni continuifladusflagellantjobiecftumefre.Quxenim hora, quod momentum traniit ,in quo non feriamur imporcii- nis vndis prauarum cogitationum, quarum impetus a dia- bolo, tamquamaboceano omnium malorum, in animos noflrosjvelucaggeres fluclibusobie6i:os,ir.rumpit.<*Como- dehicoccurrici>.P.AvGVSTiNVS,nosadidquoddiximus adbortans .• Natusescumeoquod vmcas. vince hoftem inKdm.^7 cumquonacuses: adftadiumhuiusvica^ cumillo venifti; congredere cum eo , qui tecum proceflit. Quantum vitx eftftadium, tantum &: pugnse. Ncmpe illudHannibalis hic vfurpandum^quipuluereinter ambulandum excitato dixit 5 Numquam Carthaginieniibus cum Romanis fix- turampacem,niiialterutro inftarpuluerisiftiusattritopo* pulo. Itanobismortalibus & cinericeispax nullafecuri- tafqueerit, niiipoft cinerem 6c pulueres : hoftisenimno- fterimmortaliSj&noninteritursefubftantiseeft.Nonigno- ^" vitisPa- rabat hocoptimus illefenex, qui morti iam vicinus, mulie- riapprehendentimanum, vocequapoterat dicebat ; De- fiftemulier,adhucigniculusinmeviuic. lam quippe ani- mam agebat, necdum tamen fecurus hoftium,in ipfa mor- tepugnsememinerat. Quidenim,obfecrote,inhocmun- donififccundamcapitumhydramvides ? (i vnumaliquod demetis, aliud pullulat: inftar afparagi, quiquotiesre- fcindittir , Ijetior refurgit. Si auaritia proftrata eft, exurgic ^ypfian.lde libido:{ilibido compreifaeftjfucceditambitio: fiambicio "^°"* * contemptaeft ,ira exafperat, inftat fuperbia, vinolentia inuitat. Atque tum etiam maxime time,{i pailioncs inordi- nataefe componere videantur: fxpe faepius ideo fubfidunt,

e vt

jg SPECVLI PECCATORVM

vt altiiis exrurgant: &:quo plus recefTusfumunc, hoeve- hcmentiores poftea iropetus edunt Eoque amplius inui- gila^quo maior feoftentat rHalacia, certus numquam peri- rum nauclerum miniis extra metumeirc, quam dum iacent fluftus, & quodam quafi fomno fopiti fecuritatem promic- tunc. Infidifunt, &: momentoexfurgunt,atqu€inopinan- temimparatumquemergunt.Concupifccntiasprau3e,dum filcnc, &: quafifepultx iacenr, exteroplo expergifcuntur,. perimuntquctant6nacentiiis,quant6 mentitapace delu- fos vchementius inuadunt. Prudenter idcirco dicebat MacariasfcnioriEgyptius,eumquiditefGi£gratia,inmul- ta dcbcrehumilitace &: cordis contritione dcgere , ac fe ip- fum vt pauperem &: nihii habentcm arbitrari ; quod habet„ alienumefre,aliumquecidcdifre, quiquando volueric au- Epift.adHe-feretillud. Audi Hieron-ymumquafinupernaufragio eie- liodorum de ,^ui;ninHttus,dodum naucam,timidanauiffaturis vocc de-

laudibus vitae . xt i- j i n- r ^ ■ r-

fiolitarix. nunciantcm: rNolirecredere,noIiteelleIecuri, licetinmo- dumflagni fufumxquorarrideat, licetvixfumma iaeentis^ elementi fpiritu terga crifpcnturjmagnos hic campus mon- tes habct ;intus cQ- hoftis. Expedice rudentes, vela fufpen- dice,cruxancennxfigaturinfro^ntibus; tranquillitas ifla^ cempeflas.Nam,vt ait Fulgentius^vitiorij audor dxmon,in. eo quod non potcft vineere vitiis fuis, vincit virtuci bus ali- enis;armis quibuseliditur, furgit,- &: virtuccquadeijcitur^ deijcit; laudat, quafe profpicit fuperari , virtutem , vc vi- £lus poific capciuare vincencem.

4. Afsidua.morttj2CAtio. Poftremiim, numqua incermiccenda inordinacaru paffio- num morcificacio. Sicuc enim cutrus &: biroc^, in prxci* pici auc decliui loco alligaca ad rocam cacena retinentur, &fefiftunc ;fie animus iavicia prseeeps &:pendulusmor- tificacionis funibusfufflaminanduseft. Hoemonecin pri-

Rom,8i mis Apoftolus : Sijpiritufaiia, carnis mortificaueritis , uiuetis, QuemadmodumficrebriusarborirecidanturramijCrucus

exare'

LIBER PRIMVS. CAP. I. t^

cxarefcit : ita fi mortificationis fecuris continenrer malis moribusadhibeatur, ipfaconcupifcentia tandem flacce- fcit &: emorimr. Nec etiam parui ducendum efl:,quan- tumuis paruum fit, quod fenfuum iiue interiorUm, fiue exteriorum,<lele£tationifubtraliitur. Obambulataliquis, inquit S. Dorothcus, &: quidpiam confpicatus, perfuade- DcxJtr.i* turacogitatione , vtid aduertat. Atis cogitationi &: non bonas perfuafioni repugnat, feque auertit. Rurfum inuenit quis nugis & vanisrumoribus occupatos; perfuadet vt fe quoque turbx immifceat, & verba pariter inferat : negat id fe adurum,&: auerfus aho propriam voltintatem abf- condit. Item fuccurrit vhi vt coquum adeat,interroget- quequidparetobfonij; non adit,acficfecohibet. Cernit ahquid in cuhnaj quis illud attuierit follicitatur interro- gare, comprimit appetitum&vocem,&:nilpercontatur. Sicquedumparuaqusequeprsefcinditjfenfimqua^cumque aduenientia prasfcindere confuefcit, etiam fumma cuni tequie , nihil pr2etervoluntatemfuam,fe fentit habere.

Acquiefco deniqueinoptimo D,P. Avgvstini confiho. ^'^■^^ ^*" Si vis,inquit>vincere,noIi de te prsclumere: fed illiafligna * vi(3:oriacgloriam,qui tibi donatvt vidoriaf feraspalmam. Visvincere? caput priiis contere inimici , excludendo dc corde tuo ftiggeftioncs diaboli. Vis vincere .^manus tuas inueniantur fortes in bono opere. Vis vincere ? fige pe- des, nonnutent veftigia tua, frequentandofpcdacuia," &dcferendo Ecclefiam.

C z CA«

Z9 SPECVLI PECCATORVM

CAPVT SECVNDVM.

jf- 1. Dilatio baftijmatis flurmum Avgvstiko o Ifuit,

THEMA CONCION.

N^ tardes conuerti ad Vominumi d^ ne dijferas de die indiem. Eccli. 5.

Vemadmodum Avgvstino alter gra- dus ad difTolutidimx vitae genus,fuit ba- ptifmatis dilatio 5 ita nos pJerumque ad grauiflima flagitia procrallinatio refipi- (centi^compellit.Idenimperindehabet, acfi quis de lethaliter fauciato diceret: Sinc, vulneretur adhuc,necdum enim fanatusefl:. Ciim tamen potiiis vulncra obliganda , adhibitifquc fomen- tis & emplafl:ris curanda forenc Ecquaenam h^ec infa- nia / Repetitum vulnus adeo priorem doloremnon au- fert , vt potiiis adaugeat , ac tandem intolerabilcm reddat. Idfe ita habere expertus eft ipfe, cui cumdila- taeflet mundatio, quafl neceflTe cfl*et vt adhuc fordida- i.CofcfTc.u. rctur,fi viueret. PrefTus enim quadam dieftomachi do- lore , repentc acftuabat pasne moriturus. Tum vero in tantam viuendi flagitiose hcentiam prorupit , vt laxa- ris quafi habenis , quiduis prauas cupiditati indulgeret. Mox enim &: furtiuis rebus dcledarijhoc foliim quod furtiuas cflent,IibidinibLis vacare,deflagitiis etiam non admiflis gloriari, prauiique de Deo &: fidc opinionibus lbid.l,i,c.j, adhaerere ; &: qui ianuam Ecclcfias fubirc neglcxerat, nullum deinccpserrandi libidinesque fc^^andi finemmo- dumue fecit. Et pra^ceps ibam , inquit S. Dodor, tanta ca:- citAte,vtintcr coa^taneosmeospudcretmeminorisdcdc- coris , quam audiebam cos iadantes flagitia fua , &: ranto gloriantesmagis, quanto magis turpes eflentj &: libebat

facere.

LIBER PRIMVS. CAP.IT. u

facere, nonfoliimlibidine fadi, vcrum etiam laudis. Ec paulopoft: Ec vbinonfupereratjquoadmifToJequarerper- ditis, fingebamme tecilfe , quodnon feceram ; ne vidercr abiedior, quo eraminnocentiorj &: ne vilior habcrer, quo eram caftior. Ecce, cumquibus comitibus iter agebam platearumBabyloni£E,&:vo!utabarin ccEno eius,tamqua in cinnamc »'' &:vnguentispretiofis.Etfequenticapite:Ego furtumf .evoluij&feci nullacompulfus egeftate, nec penuriaj fedfaftidio iuftitise , &:faginainiquitatis. Nam idfuratusfum,quodmihiabundabat,&muIt6meIius.Nec eare volebamfrui, quamfurtoappetcbamj fed ipfo furto, tib.i.cap «. & peccato. Quanto crgo meliiis, &c cito fanarcr, & id age- returmecum, meorum, meaquediligentia,vt rccepta fa- Iusanimieme2C,tutelaeflettua, (loquitur S. DodorDeo) qui dcdifles eam / Melius vere. Ethoc fequenti Emblema- teexprefllimvide.

Sme,

%i SPEGVLI PECGATORVM

Sme , vulnereturAmflmsynondumenimfanatus^fl^ Lib. I. ConfdT. cap. ii.

BAptffmifacras genitor procraflinat vndasy Augeat vtfordesfordihus vfquenouis,

Binc animusprimi vitiatus labe farentk FertuTt qwf miferum c^ca libido trahit.

LIBER PRIMVS. CAP.IL 23

Scd quam non parui noiTiinis& numeri homines hanc in- ^niam imitan tur,qui fc in flore xtatis,priurquam vel facrae mihtiacnomendonent, vel coniugalisafFe^tus fpatiis co- erceantur,in efiprt^nemhbidinem lefe profundunt,eiusquc habent patronos,quidicant:Sine illum, faciatquod vult, nondumenimvireftjnondummaritus, Saccrdos autRe- ligiofus:linedefpumetferuorcm£Etatis. Ettamen incor- porevulnerato non dicimus : Sine ,vulneretur amplius, necdum enim fanatus eft . Quafi vero in Clericatu & Religionetentationes nonfufliciant, vxoratispericuIa&: occafiones defint ; idcoque vicioii habitus fintaugendi, auxiliadiuina^gratiaeimminuenda, materiaquetentatio- numqualifludio quarrenda. Hincfa^pius contingitjVtitt genere vir^cquodelegifli, mifcreaut impie viuas,autper- leuerare nonpoffis. Abripiuntur tamen iufl:o Dci iudicio plurimi eiufcemodiadolefcentes , nec ad honeflum ali- quemftatumpertingunt ; fedpriiisvcleorumflagitia de- tcguntur, fiuntqueiofames, velaccrba morte intereunr.. Non abfimili exemplo, quo ArchiasThebanorumtyran- piutarcK nus in menfa occifus eft. Acceperat ille, inrcr co^nandum lib.de so- littcras,quibusconiurationisin caputfuum,&rconiurato- "at.dajino* rumomnium certior ficbat. PFiufquamvcroeasaperiret, " 6i legeretjdicentetabellario dereferiafcriptasefTe: Seria, inquiens,incraftinii,licteraspuIuinofubiecit,&: neglexit, ipfumque fecurusconuiuiumproduxit;fedeaipsavefpera ab irruentibus coniuratis occifus efl,regnoque fimul &: vitafpoliatus. Ita& ifli infloresetatisconftituti , & quafi iugiterconuiuantcSjIitteras a fidis tabtllarijs, id efl ad- monicionesferias&graues a magif]:ris,confcflariis con- cionatoribusaccipiunt;fed,quiainter conuiuas,id efl,a- dulatores&adolefccntiae deprauatores, verfancur, quafi^ omnium fccuri, puluillo fupponunt , pericula imminentia nonattendunt, donectandeminopinatoopprimnntur. Ec c^uamuis forte mitior £brtuna illosexcipiat,viuantque,quo.

tidie

lUO.

14 SPEGVLI PECGATORVM

tidie tamen ad peiora diffluuut, Ita Dauid adhuc recens

abadulterioj homicidiumdefignauit; IudsElfcariot<eaua-

ritiamproditio domini fui, proditionemdefperatiocon-

fecutacft.-dumqueSynagoga infidelitatelaborat,&: Chri«

'ftum recLifatagnofcere , ininnocenrisnecem confpirauit,

Stxtn.169. Furata eftjnquit Chryfblogus,Dominicam refurredio-

nem,qusepretiummilitibus dcdit, vt refurredionis info-

deret 6c occuleret veritatem. Hasc eft qua^ conquifiuit

Pral. j4. falfos teftes, vt impleretillud : ExfurgentesteHes tniqui, qtu

ignorabam ^interrcgahant me. Et reuera aliternon poterat

rradere veritatis audorem,quia femper fola impugnat fal-

{itasveritatem. Sicruitjficpergradascadir, quidefcalis

labitur&corruitprseceptorum. NamficredidifTetlefum

Deum , ad hoc ruinarum bararhrum non veniiTet. Et hoc

prascedenti Emblemate defignatur, vbi lethali vulncre, id

efl peccato originis,confed:us, adolefcensmoribundus in

chryfol. cubitumptocumbit. In vnaenimoue^inquitiJem Audor,

ferm.i6S. hoceft Adam,paflor bonus,paflor piui pofuerat rotuni

gregem generis humani.-hanc inter amaenaparadi(i,hanc

in regione vitalis pafcux collocarat : fed illa vocem pafto-

risoblita, dumlupinis vlulatibusccdit, &:caulas perdidit

falutares, &: tota lethalibuseft fauciatavulneribus.

Atque vt clarius argumentum imaginis euadat , adftant primi humani generisnonfatoresmod6,verum&corru- ptores» Adolelcentcm dirus Cupido nequiter inuadit,&; quia viribus impar, obacceptum fub malo vulnus,illita venenofagittapercutit,ideft,ideo AvGvsTiNomillealia vulnera iniiida funt peccatorum a(3 ualium, quia originaii coinquinatus erat , illiusque vnicum remedium Bapci- imus diflPerebatur.

§.ii. ^uAm fernicios\ refipifcentiAapeccattsdifferatur: d^ qu£ maU inde confequifoleant. p X hac , velut equo Troiano , ingens malorum exerci- "^tusprodit;hincinnumeracnafcunturpericula,quibus

mife-

DOMIMICA

SbPTVAG,

LIBER PRIMVS. CAP.II. 15

miferabilis peccator implicacus , plerumque tandem redi-

giturad reftim 6c defperacionem. Tunc namque mens

prxtericorumdelidorum enormirate^ numeroperterri-

ta, ad aram mifericordiae Dei, quam totiesneglexit, con-

fugere rton audct^vrgenteconfcientia, quse teftis formi-

dabilis,mdexqae grauis, reum comitari &: vrgere foleC,

ldeoqueeiuicemodipeccatoridicicur:T^f^C^;^i?«;'d'r^r<:/mJ' , ^ . . *. . . . , V» j • Amos «,

nomtnis Domim : id elc, tunc non ent mcegrum recordari

Dei ad implorandam mifericordiam ipiius: tot enim (iufto

quide \^^\ iadicio)ille,qui in delicijs vicaabfumpfitj&me-

moriam poenitentiie femperfepo(uit,curis,doloribus,an-

xietacibus qbruitur , vt Dei falutisq; propriaE obliuifcatur.

Efth^cdiabolipraxiSjVtfceluspriufquamcommittatur,

extenuet, facilitatem reiipilcentia^ , abundancia bonitatis

diuinaSjobuium cuiuis vflim Sacramentorum proponat:

at, vbi expletum fuerit , etiam fublata omni veniac confe-

quendiefpe, itaexaggeret,totimpcdimentainterferat,toc

terriculamentis vrgeac, vtnon raro in abyftumdiffidentisc

miferum peccatorem propeilat. Addit nempe peccato,

vti Chryfoftomus ait, fiduciam , confefiioni pudorem;

contr.a otnnino quam faciat Deus, qui pcccatum fepfit vc-

recundia,fiduciamconfcfiionicomitemdedir. Etquam-

uis Deus fit, etiam ad vltimum vitse noftrsg momentum,

cIementiflimus;nulIustamenhominum,mquitS.Fulgen-

tius, debetfubfpemifericordiaeDei,infuis dmtiusrcma- ^l'*^*^^^^^^

S . . . ^ iv*iia j^j petrum

nere peccatis, cum etiam m iplo corpore , nemo velic , fub cap. 3. (pe futur2efalutis,diutius a:grocare.

Raiiones, quare noxhfit f^nitentU diUtio^

Primaquidem eft, quia, nifi peccato poenitentia hcrymis- que neruiquafi incidantur, ad aliagrauiorapondere/uo protrahit,viamquecomplanat: nec tancac operseeftpri- mamrerinereinnocentiam , quanca? amiftam recuperare, Nam quare mulier virginicate exuta citiiis ad ilhcita pclli-

D dcur

i6 SPECVLI PECCATORVM

citur pellicitque , quam virgo corporc adhuc in tegra , nifi quia fcpe protrita ( vti belgicc dicimus) finc moleftia tranfilitur, in eredam non fine laborc & difficultate afccn-

Hom, dc ditur? Semper, inquicChryfoflomus,f'cclera,dumnonre-

Abfai. ferantur per confeflionem, incrcfcunt, 5c in augmenta fa- cinorum profilitur, quoties fecuraimpunitatepeccatur. Annonideo Deus Adamoflatimeo ipfo die quopeccaue- rat, apparuit poft meridiem , ne dilatione pcenitentise cul-

Pfal.7a. pamaugeret? Certe, qmelongmt fe a te, DominCiperihunfi

faciuntque, quemadmodum fi quis perditus nepos pro-

fundiiis fe abderet in lupanar , quo innocentior appareret.

Alterumeft, quiamoraiia^c ineptioresad bene facien-

Ouiaiusl.i. dumredditjiuxtaillud Poera:.* ^ ^*™^ * ^luinon efihodie , cras mtnusdftu^ erit.

Ridiculum,fi quis ideodiutius frado &claudicantegra- du ineedereafliiefcat,vttant6 redmsdifcatircjfirmiufque pcdemfigcre. Omnemoccafionem ad conuertendum, di- latione potiusamittimus,quamadillamdifponamur-Dif- ficiliiis ille ieiunium feruat , qiii pridiana crapula laborat.

lnepiflolis« Afpcramnempe ,ait Hicronymus,&:infuauem virtutum viamnimiafacit vitiorumconfuetudo ,vt mirufn nonfit, nullum boni operis efTc principium in fordibus vitiorum

Gcn, zi, fiibfiftere}principiumvit^meIiorisefle,ilIadeferuifl'e.lmi- temurhacin parte Ifaacum , cuius puteos cumPalaeftini exinuidiaobruifTcnt terra,nepecora adaquarepoffet, fe- ccflitinterram Gerara,atqueibiputeosilIos refodit,quos olim patercius Abrahamfodcrat. Imitemurdico, &:tcr- ramdumnondumcalcataeftjftatiminprincipiodimouca- mus.facilequippc eftillampenetrare:nam fi induruerit> difficulter poftea mouetur: adeoque,fi ad pGcnitcntias fon- temlacrymasque penetrarcvclis, neconucrfionem pro- craftines, donec animus obdurefcati fl cnim cito iniedam in puteuro terram fuftuleris , rainores tibi fubeundi in fo- dicndo labores erunc.

Adde,

LIBER PRIMVS. CAP. II. 17

Adde, quodhsEcdilatio, alteram quartnaturam^male icilicetfaciendiconructudinem.,induc2.t,vtetiam{ipoftea vclis corrigerequsedam, nonpoffis. Arbores dum adhuc tenerse funtjfaciie curuantur, adultx fledi non fe finunc. Idqueiu(l:oDeiiudiciopermittitur,iuxtaiiIudip(ius Av- -

GVSTiNi:Lexpeccatielt violetiaconluetuamis,quatraUi- cap.j. cur&: tenetur etiaminuitus animuseomerito, quoincam volens iliabitur: nec ferio de emergendo cogitat,fcd de die in diem famora confilia ditferc. Reuera ponit eiufmodi ho- mines Deus m pojfefsionemericijy qui non nifi cummaximo Ifa. 14» luo damnodolorespartusdiffcrt. Eftanimalvndequaque fpinis extantibus inuolurum , quarum aculeos dum macer horret,procrafl:inac partum quoad poceft , & ideo quanco foetusfitgrandior, tantoinclementiusin egrelTu pungit^ Ita&peccatoribusaccidit: pudcc confeflionis , vitasque cmendationem in aliud tempus omittuntfinccrca vehe- mcntioribus moriuumconfeienti^aculcisexercencur^at- queeuidenti periculofeexponunt,necitiusanimamquam confeftionem excludant.

Deindeetiamfi ornnia illa adhibeas qux facerc adcon- uer(ionempeGcatonspoiTint,difficiIetamennimiiimdila- ca peccandi confuetudocomgitur , videnturque lapidis duritiem cumvxoreLothiinctuifte , qui nimis diuadSo- domamrcfpexerunt. Ideo Ouidiusait; Lib t.dc

Vidi ego, quod fuer&t^rimb fanabile vulnus^ «med,

Dilatum longiC damna tulifje morx^ Vbifebrisadmedullas pcnetrauit,a?grc medicinascedic: quas initio vel vna potione, vel venae (edione tollipoterat. Q^uercumradicatamnon^olii^abra,non cempeftuofus nimbus e (Qdc fua dimouet , quam reccnter plantatamvel chrvfoft. puerili-s &: lufitabunda {uftuliftet manus. Et asdificium re- Kom. rfoad center fundatum a vcxaiitibus facile (ubuerticur; bene ve- pop Ancioc. rofirmatum,multianegotijdiruere conantibuspraebet.Ec fera, quibus in locis diu eft verfata, difficulcer expellicur.

D i Mecum

4« SPECVLI PECCATORVM

Mecumexperci fLintquampIurimi, non alibiquando- quepluslaboris&curasjminusfpei & emendationisafFul- gere, quam in obduratis inuereratisq; peccatoribus.Qu.oc €nim,vtceteratiIea,narcunturimpedimenta?Qu.andoque obcft corporis infirmitas,non raro amici &; adulatorcs, qui vbi fubtriftiorcm &c cogitabundum confpexerint,ad vetc- res vitiorum illecebras inuitant rcducuntque. NonnuUi

pfal. X j. trcmunt timorei^vbinonerattimoryWt fcilicet deprehendan- turflagitiosevixifie.iipriftinosmoresconucrfationemque dc(eranx.Qu^idderobuil;iorc2etatedicam,qu^infiedi non poteft?llia dicit : NoIofaccre,non vacatmod6,potui me cmcndare ciim efrem iunior ; cnm iam fenui , non pofTum, nonlibet.Et quamuis fortaflis tum libeat , quanto lacry- marumimbrc,quantolabore &: poenitudincopus eft,vtea rede^t animus , vnde volens viuendo luxuriose , digrcfTus

Dt8ut.9. c&.?ym\\tcTj6cinhrachioextentoA\mic2iVifi\ivc^ eftcum Pha- raoncjfii^gyptoegrcdivclis , cuius intolerabile iugum numquamfuifiescxpcrtuSjnifi fponte tuatcillo induifTes, Qu.artum , fcd non poftremum (quia alijs enumerandis liiperfcdeo) &:quidemmaximum,malumcft,qu6d Deus eiufccmodiprocraftinatoribusianuamifericordixfuasoc- clufam rctincat,dicatquc,etiamfi ^uMcnv.Amen diconjobist

Hom.ix^*ia nefciovos. Excmplo fit infelix Ghryfaorius,dequo D.Gre-

Euang. ' gorius:Virvaideidoneus, fcd tantum plenusvuijs,quan- tumrcbus,fupcrbiatumidus,carnis fua^ voluptatibusfub- ditus,inacquircndisrebusauaritiaefacibusaccenfus. Sed cum tot malisDominus finem ponercdecreuifret,(ficut a religiofo quodam viro, qui nunc fupereft, propinquo il- lius,di<iici,)corporis languorepcrcufTus eft.Quiadextre- mum venicns, eadem hora, quaiam de corporc erat exi^ turus , apertis oculis vidit tetros & nigerrimos fpiritus co- ramfcadfiftcre, & vehcmentcr imminerc . vt ad infcrni clauftrafe raperent. Coepittremcre,pallefcere,fudare,6c magnisvocibus induciaspetere, filiumquefuum nomine

Maxi-

LIBER PRIMVS. CAP.II. 29

Maximum, (^quem ipfe iammonachus monachum vidi| turbatisclamoribusvocare,clicens.:Maximecurre, Maxi- mecurre,numquamcibi aliquidmali fcci, in fidemtuam mefufcipe. TurbacusmoxadfuitMaximus, lugens &:per- ftrepensfamihaconuenit. Hos autem, quosilleinfiften- tes iibigrauitercolerabat,ipiimalignosfpiritusviderenon poterancjfedeorum prxfcnciaminconfufione, inpailore, m tremoreiiliusqui trabebacur,videbanc. Pauoreaucem tecraj eorum imaginis , huc illucque vercebatur in ledulo. lacebatinfiniftro laterc, afpedumeorumferrenon pote- rat: vertebatur ad parictem, ibi aderant. Cumque conftri- d:us nimis relaxari fe iam poffc defperaret, coepitmagnis clamoribusclamare, dicens: Inducias vel njfquema.ne-» indu- ciasvel vfcjuemane. Sed cum hxc clamaret , in ipfis iuis vo- cibus dc habitaculo hx carnis euuHus eil. Et quare, obfe- cro,induciaspetijt,necimpecrauic,ni{i, quianimiumdif- tulit petere ,atqueillumnumerumpeccatorumadimple- uerat, quoabfoluto Deus ftatueratnon ignofcere ? Pro- batur id cyiScn^tiud.: Super tribu^ fceleribmDamafci.dr fuper Amos; r, quatuor nonconuertameum. Quodnonperfundorie cranf- eundum eft. Videtur enim cuiuis mortaliu pofuiile termi- num peccatorum , quem pr^terire nullus potefl. Et quidni iufto timore concuciamur , quoties de nouo peccamus, ne forcallisillud fit vlcimumfcelus quodDeusvolecignofce- re ? Alibi moncc hn^t\\.\s:CM.itte falcem tuam^quoniam aruit Apocal. 14. meffis terra , id efl , quoniam adefl cempus macurum &: op- porcunum puniendiimpios, vcpote quimenfurampecca- torum impleucrint , iuxta illud : Et vos implete menfuram Matth. i^ ■j^rumvesirorum. Hoceftquod Ezechiel ait: Vemt Jinu: euigihuit aduerfnm te, id eft maturo &C opportuno temporc furrexic: quaf) friadus aeftiui^quiinseftatematuri func,fiic maturuic tuumexitium,finisadeft cibi. Collige^enimfrii- ^tumarboris quam plantafti, & frugem quam feminafti, -meces. Gen.15. aUifqueS.Scripturselocismanifeftumeua- ; D J dic,

3© SPECVLI PECGATORVM

dicDcumnonpermififle gentes quafdamdiiitiusviuerc, Q quam impletocertopeccarorum numero. Generatione au-

temquArtd{\oc\mtm'Dtmhhi2\\2iV[\o)reuerte»turhuc,(c\\i- cet fili j tui ex /Egypto . necdum emm comfletAfuntiniqMtntes Amorrhdorum vfque ad pr^fem tempus. Et quidni dicamus idemagi cum quolibethQmine,quodregnis 6c prouincijs contingic ? Ecquimagisdebeantmetuere, neiamadvlti- mum peccandi gradum deuenerinr, quam qui quotidie vi- t3E emendationem extenduntJQuidfqudd Deus etiam hac folade caufaopportunos virsedies imminuat ,e6 quod ad ipfum homines conuerti contcmnant. Idcontigit in die- bus Noe,cumademptifuntillisviginti anni,qu6dper cen- tum annorum fpatium diftuhfTent pcenitentiara.

§. 1 1 1. Breuis ad refipifcentiAm adhortatio.

Qv^ cumita fehabeant,quifquishaec kgisjfiquapra- ua appetitione detineris, vinculis dum licet ,ocyus tc expedijnodosdifleca, neillos indifTolubilespeccandifa- ciac confuetudo. Idquevel exconfiHoEthnici:

Horat.Epod. RapAmm amici

J3' Occafionem de die:

id cft, ex hoc dic.

ucan. 1 .1. ^^^^^ moras : femper nocuit differre paratls.

Traa XX Quamuisenim Deus pcenitentibus veniam,peccantibus

in loan. * «ftmcn craftinumnonpromifit.Largitur^inquit S.P.Avgv-

STiNVS, tibiDominusfpatiumcorredioniSjfednetuplus

ames dilationem quamemendationem, Malus fuiftiheri?

hodiebonusefto: & hodiernumdieminmahtiaperegifti?

vel crasmutare.Male exped:as,&:demifericordiaDeitibi

plurimum polliceris, quafi ille qui tibi perpcenitentiam

promifitindulgentiam,promiferitetiamlongioremvitam.

Vndefcisquid pariat craftinus dies.<' Rcctedicisin corde

cuo:Quandomecorrexero, Deusmihiomniapeccata di-

mittet.

liberprimvs.cap.il p

mittet. Negarenonpofllimusquodcorre6l:is& comierfis •>

indulgentiamDeuspromifir. Namin quo Prophcta mihi legis, quia promifit corredo indulgentiam, non mihi legis, quiapromi(ittibiDeuslongam \itam. Quapropter caue Nazianz, diabokimruadentemaudias.-Damihiquodnuncfluittem- orat. m poris, futurum Deo : mihi 2etatiifiorcm,Dco fenedutem: ^*^^?"""*' mihi voluptates, DeocorpusefFoEtum. Comprehendatte ille faluberrimus iudicij futuri, mortisque metus , quo , , ^ ^ S P.AvGvsTJNVsperftridusdicebatrVitahaecmiferaefl:, c' \,\ morsincerta.-flfubit6obrepat,quomodo hinc exibimus? Etahbi: Cur difFers vocantem tecertus de mercede,in- iHem expoC; certusdedie.^ Non quasrit Dominus dilationem in voce »"Pf*^»»®*' coruina , fed confeflionem in gemiru columbino. Quan- tumuisparuotemporis fpatioacrafl:ina lucc diflcs,num- quaratamenillam attinges , fed asterna felicitate exclu- deris, nifl cum Dauidealiquando dicas: Dixi,Nfwcaepi. pi^^j ^ • Age igitur,nondeeritpijs conatibusdiuina benignitasj de coelo iadubie veniet tibi auxilium. Et quidni ille fe adiutorempr£ebeat,qui&: feipfum,corpus fanguinemquc deditincibum&potum.^ Quid cun£laris ? nefcit rarda moIiminaSpiritus fan6tigratia. Qiiidmetuis?quin medi- cinam mifericordix diuina: ad tuam infirmitatem cogitas.^ Quidtc nugae nugarumvetercsamicse tuasretinent.^^Aude tantumilla quseadmomcntum deIedant,contemnere,&: experieris, quia Deus tibi melior fuauiorque eft, quam omnesexternsedeIedationes.Narranttibi//z/'^//i/4^«/4/^/<?- Pral.iig. neSyfednon^vtlexDei. Quamdiuquidem>inquitChryfofto- x^h^^oir*^ mus , quis in fornace voluptatum conflftit , etiamfi exem- pfum^ plis abundet infinitis, ipfi res fupra vires apparet : ccterum fl vel leuiter coeperit illinc egredi, identidem procedens, vimignisa tergo rehnquit, videtque antefe &:ad pedes propemodum viam rofcidam , arquecximia: faciUtatis. Tantifciliccc moraenti eft vel femel ferio manum operi admouifTe. CMementa, aic Sapiens , Creatork tui indiebtts Ecclcriz;

iuuen*

Exodi 8.

31 SPECVLI PECCATORVM

iuuentutis tm,(intequam venUt temfm affli&-ionls,dr aptropin' quent mni^ dequibu^sdicas : T^on mihi placent. Ne mifer re- fpondeas cum Pharaone Moyfi dicentuConmtuemihiquan' Sentca na- ^^ ^^Z'''^^^'' /'^'^^^^^'^'^' "^n^ cras iuris tui non eft. Fluit,in- tur quift. <l«ic fapiens Hirpanus,tempus , Sc auidiiTimos rai defcric, lib 6. necquodfuturumeft, meumcft,necquodfuit:in punfto

fugiencisccmporis pendeo, &:magnieft modicumfuifle. Prastericumtempuseuanuit; futurum nondum eft,- quod €lapfumcft,hauditerum hab:;ripoceft. Auruin & argen- tum fi amiferit homo, poteft idipfum, vel cantumdem, re- cuperare; tempus autem fi pereat,nec ipfum amiflum,nec aliud pro ipfo recuperari poteft.

Fehxquid^monifuadenticraftinum,refponderenouic quod fenex ille in Vitis Pacrum qui cogitationi fux fugge- renti: Cras poenite,- refpondebac : Craftinaenim dies noa eft noftra,fedcancLimhodierna&: pra^fens: hodie pcenice-, craftina, voluncas Dei fiecNihil vmquam differendo,tahs tancusquc Imperacor Alexandereuafic. NarrancdeS.Phi- hppo Nerio, iUum non aha praxi vfum ad conuerfioncm grauiftimi peccacoris , quam iniunda poenicencia , vtnc vmquam confeirionem vcladfccundumpeccacummor- taledifFerrcc, fedmoxvc lapfuseftet, ad Sacramcncum ocyusaduolarecQuodconfiliumfehciirimefucccfficadeo vcinahumprorfus hominembreuiconuerceretur. His de- iinoadmonicionis,&:,{inon difphcueric, velfemelexani- mo fequencem precaciunculam vfurpa. Oratio poenitentis. pral.9 i : yfquequo peccatoreSjDomine, vfquequopeccatoreseffahuntur

P fai I • 8. & loquentur iniquitatem> ^amdiu dominahitur iniquiias ani- 'vl\^^1'' "" ^^^^"^-^ &figet in me regnumfuum homo peccAti, &flliu4peY- Ephef. 6. ^itionis^ Exurge, quare obdormis Bomine, & ohlimfceris inoput & trihuUtionis noftrs. ? Non efl mearumvirium coUfMari eum frinctpe &'r€6iorihm mundi tenehrarum harum: noneftopis meA diffindere. hune nodum deprmat^ confuetttdinis, quk occaUuit

' dnimA

LIBER PRIMVS. CAP. III. 5^

4mma, mea. Velle qtiidem adUcet mihi , fed^erficere non innenio. Rom. 7.

x^h\ quotiesconor erigere verticem , (^ fuhlimem me extoUere-,

fed iterum in ^rijlinas fordes vifcum^ reUbor ! 2(ec ha heo tihi

dicenti: S^urge qui dormlsy ^ exurge k mortuis, ^ illimnnahit te ^P"'^'» ?♦ .

Chrifiu6\ quodrefpondeamjconui&i^sijeritatetuainijiverbalen'

tac^ fomnolenta: Modo, ecce modo ,fme paululum. Sedmodo df ConfelTc.c,

modo non hahent modumj &fine ^aululumjn longum abit, Bmit - Pfal. 1 4 }.

te manum tuam de alto^ ^ eripe me de manufliorum alienoriim,

Cras illuddamnahile tranfeat tandem aliquando, ohfecroyin falu-

tiferum Hodte. §ltnd dicuntmihiinimic^cogitationesmed}' Ad-

huc femely adhuc femel. Etcurnon pottus, Ex hoc momento non

njltra peccabo^nevelfemelamplius inaternum}Fiatqu<ffo hodie^

hodie, inquam^ in face loais mcus,c^ habitatio in fan^a Sion, in PHil.yf .

Ecclefia iujlorum^ & timentium nomen tuum, Eiat^fiatl

CAPVT TERTIVM.

jT.i. ^VGVsriiiJYsmala ficdi conJuetHdine abrifiturm ^

THEMA GONCION. ;^''''

x^ f^culo confregiHi iugum metm , ruftfii vinctda meA^ d^ dixifii: T^on feruiam. I ere m . 2.

o T E R A T quidem haden us fatis ruperquc videriinfelix AvGvsTiNvs,cuiclum bapti* fma differtur , panditur oftium adoxnnem iniqaitatem, &: quafii quibufda poppifma- tis animatur ad curfum. A ttamen non pa- _ _ rumillumaddeteriorapropulitdeprauata

f2eculicon(uetudo;cuircfifterefortiilinitiiquifquevixpo- teft, nedumimbecillisiuuenisj&necdumluftricoablutus fonte. Ecquid enim a^que moribus adolefcentumofficie, atque excmpla prauitatis ? Verba mournt , fa<5ta rapiunc. Mirum quantum poiTit confuetudinis plerumqOenon bo- nseimpreflfa nobis audoritas. Prudenter vt alia Seneca, i,,i,.de rira, Verfatnos5inquit,& praecipitattradituspermanuserror, beatac u

E alie-

S4 SPECVLI PECGATORVM

alienifquc perimus exemplis. Mali morcs, contagiofilTima lues;necvllus efficaciiisperfuadet, quamquivitia docet

'fipift. js. exemplo. &:alibi: Inter caufas malorum noftrorum eft, quodviuimusadexempla,necratione coraponimur, fcd confuetudine abducimur. Qiiod paucifaciunt, nolumus imitari.-cum plures facere coeperut,quafi honeftius {ir,quia frequentius,fequimur,&redi apudnos locum teneterror.

In Eunuch. it^apuii Terentiu adolefcensquidam, fatis feipfoquidem nequam , tamen vbi pidam in pariete vidit tabellam , vbi inerat pi6lura hsecJouem quo pado Danase immififte aiut ingremiumquondamimbremaureum,fucumfadummu- lieri; feipfum exemplo louis , quafi cielefti magifterio con- citauitadlibidinem.Atquem Deum?inquit,Qui templa cjelifummofonituconcutit. Ego homunciojd non face- rem? Ego vero illud feci,ac libens.

Hicmaliexempli graduseft,qu6 cii AvGVSxiNoquam plurimi in miferrimum peccati ftadium defcenduntj aec fentiunt fe perire,quia non foli vehuntur in exitiofii^ acter- nsedamnationispelagus.Hancnauem Avgvstinvs ado- lefccns confcendit, quia tum verbo, tum exemplo fodaliu, atque etiafuorum magiftrorum pcccare liberius aggreftus

hff.Lp^t^.' eft. Quidautemmirum,qu6dinvanitatcsitaferebar, &a te Deus meus ibam forasiquando mihi proponebantur ho- mines, qui aliqua fadafuanonmala,li cum barbarifmo, autfoloecifmoenuntiarent, reprehenfi confundebantur; fiautemlibidinesfuas, inregris&riteconfequentibus ver-

Lib i.Con. bis,copioseornatequenarrarent,laudatigloriabantur ? Et,

feff.cjj. Deuslumecordi5^mei^&panisori5intus2nima:mesE,&:vir- tus maritans mentem meam,&: finii cogitationis meae, non teamabam ; &fornicabar abs te , &: fornicanti fonabat vn- dique,Euge,euge.Amicitiaenimhuiusmudifornicatioeft abs te. Et eUge, euge dicitur,yt pudeat,fi non ita homo fit. Quanta ecce vis male fuadentis fodalitijlfed quato maior, cxeinplopr^lucentis!to//ifefjterque quaterqibeatuS;j&tf»2tf,

qui

LIBER PRIMVS. CAP.IIL 55

^ftdmn ahiitin confilio impiorumi d^in via^eccatorumnonfittit. pfa/. r. DilquiricS.r^v GVSTfNvs,an,quia Dauid air, AquAomnes, ^- deGen; ^ute fuper c<£los funtjaudent nomen lfo'mini, naturales aliquse ^^^^"'C'3' uuepliyficarfintaquasruperpIanetarumorbeSjCumidPro- pfaU^g. pheta ita expreflis vetbis dicat,anTantu idfpiritualiterintel- Iigendilfit:&candecontraArifi:oreJem,a!iorq,-Philorophos, hcetidprincipijsilIorumaduerfarivideatur,a{reritibi veras reaIe(q'ieaquas.extare,aquibusSacurnusplaneta alciflimo Cielorumloco conftitutusfrigusfuiimutueturjlicetceteris planctispropiiisfolem alioquin contingat, adeoqueplus tquamalij calorisdeberet excipcre ^quemin hascinferiora -dilfunderec.Sed qu^ricur,inquit,vnde frigida fit ftell3,q4jae tanto debet elTe ardcntior, quaniofubIimior,&: ca:Io pro- pinqaiorjfacitergofrigidaaquarumfuperc^leftiumvicini- tas. Quod a propofico noftro non abitj ied docer,quantum mali etia perfediftirriis hominibus accerfat vicinitas praux fodalitatis. Velhocfolofibi S. Greg.Nyflenusperfuadere ^?'^^» <Ie nonpoteft^f^quauisalioquin idcotrouerfumfitinterAufto- , JL°°'„ res) Samuelem vere apparuiile Sauli, quia cii improbis ille CommifcerinoIIet.PoftquaD.Ioan.Euangelifta,tamquam loan^r. pro miraculo retuliftet quod Ferbum carofaBum efletjadie- citjJE/i^/ia^/^^/^^/iyrM^/V/^rNejmquitPereriuSjputareturVer- bum,quiafa6tum erat caro,gloria (iiam propter vnione cum fragih & ingloria carne perdidifte, quia tam potens fit mala focietas,vtetiaipfidiuinitati,{ipoftibileforet,noparcerer.

Execratur vero S.Dodorhancvim dcprauata^ confuetu- l-«b i- Con« dinis,quaabreptuseft,atquefequentisEmbIematismate- *^"**^** riamfubminiftrauit;inquomoresfxculinaui,quj9perrapi- dumflumetimulticudineremigantiudeorfumpropellitur, peccatiioceano muitorumortibus infami,adoIefccntiam fuamved:oribuscomparat,V(^,inquit,tibiflumenmorishu- mani,quisreiiftettibi?Quamdiunon ficcaberis .«'quoufque volues Euae filios in mare magnum & formidolofumjquod vixcranfeunt quilignum confcenderint?

Ex Va

SPEGVLI PECGATORVM

^»

TauU fiumen morls humam^^quls repUettihii Libj. Confeff.c.i^^

A

AJ^ice vt ahreptas fiuuius mues£ "vhos^ Deuehat , drfiexis in mare fortetaquis.

Jmproha non cautam fic confuetudo iuuentam Vucit ad infernos fer v.ada pona lacus,.

N

IIBER PRIMVS. CAP. m. ^7

Et ita fi cquod in themate concionis diximiis,vt conf ringat iugumDomini,neceflitatemIegisEiiangeIic£enon arten- dat,vinculacharitatis&:beneficentix,quibus Deoalhga- ^

tur,difrumpat, palamque dicere non vereacur, fenolle Deumfequi^necdebitumpr^ftarefamulatum.Etquamuis Auguil.rent. nihil digniusfitmifericordia,quammifer;fittamenmiferi- JS'. cordiaindignus,quiafuperbuseft mifer.

§.IL Magna 'uis deprauaPa confuetudinis^ (^qmntopre tam a dato^quam acceptofcandalo cauendum.

^on cratmirum Avgvstinvm necdum catechume- dominica num, inipfoafTurgentisxtatisflore, priufquam iudi- iii.poftEpi- cium multiphci rerum vfu& experientiafirmatumfit,ita 1'"^"'^™. prauisconfodalium exemphs, & corruptafsecuHconfue- tudineabreptum,vtpuduerit illumcafirimonisernter im- pudicos, &deflagitijs fuisgloriantes, iadraucritque fe de illisquasnonfecerat. Seduduseft , vtdefeloquitur,quia fedudiliserat,&:adimitandum malosquam bonosprocli- uior.Nonjinquam,mirumerar>cumtanrafitvismaliexcm- pli , vt etiam conflantiilimum quemque de gradu fit po- tens deiicerc. Efl enim inflar torrentis de fuperiore mon- tis vertice decurrentis , qui obuia quxque corripir, volu^ minibusque fuis inuoluit.

■ Velocius dr citius nos luuenalis

Corrumpuntvitiorumexemfladomeficaimagnls atyr. 14.

Cum fuheunt animos auBorihm. Cumfontesdepugnabantferro,inquitCicero,auribusf(3r- Lib i.Xufci tafTemulcse, oculisquidemnullapoterateflefortior con- quajft. tra dolorem &:mortem difcipHna.Hinc ciim olimZeno de immortalirate animseagcret, dicebat, mallefe videreln- dumconfcendentemrogum, qaam quofuis Philofophos <

audire deilladifputantesj quia nimirumvel vnumexem- plum fadumque centum difputationibus didifque prae- gonderat.Etquisnon,ytimmortahtatisanim2e-fententiam

E-3 firmius

3« SPEGVLI PECCATORVM

firmiiisimbibat, malicviderePaulumdecolIatum,Petrum muerfo corpore pendentem, BartholomsEum exeariatum, Laurenciiaincraticulaiacentemfpeimmorcalitatis, quara calegere, qu^a Platonein Pbsedone, vel a Cicerone in ^ Tufculanis.vclaThoma, Scoto.totaque Scholafticorum

curba deimmortalitateanimxeruditedifputantur ? Vnde ciim Deus humanum genus ad obferuantia legis iux com- .mouere vellet,tamquam efficacillimummedium , exem- plum lobi fine lege enu triti,& tamen iuxta legem viuentis, etiaminrermedios idololatras, propofuit. Obferuatioilla Prxfat. in cft D.Gregorij: Qjiamuis,inquir,homoeoipfo quo efl:,au- Iib Moi;aI. drorcm fuum deberet intelligere , tantoque magis ipiius ^^h^' voIuntatiparere,quanto fede feipfo nihileiTepenfat.Eecc autcm condici,Dcum confiderarenegleximus: adhibita funt prarcepta, pra^ccptisquoqueobtemperarenoluimus^.- adiunguncur exempla,ipfa quoque excmpla declmauimus iidelium. Vnde adconfucandam impudentiam noftram," Gentilishomolobad exemplum deducitur: vtquiaobe- dirchomo legifub Iegepo(itus,defpicit, ciusfalcem com- paratione euigilet, qui iine lege legaliter vixix. Et nefcio etiam quo padloid tibi licere crcdant homincs, Cyprfan.I.i, in quo alios vidcntfcprsecellifre. NuIIus nuncdelege me- cpift.z. tuseft:dequaefitore, dciudicetimornullus. Quodpoteft redimi,non timetur: efte iam inter nocentes i.nnoxium,cri- tticn eft. Malosquifquisnon imicatur,ofFendit.Confenfere iura peccatis, Sc coepit efTclicicum quod publicum.Quafi vcro peccantium multicudine culpa diluatur, illudque iamIiceat,non quia permifTumeftjfedquiamuItifaciunr^ & non potius a mehori quam grandiori partc fumenda fint incitamenta virtutum.Non exemplis,{ed legibus iudi- cabimur^ quafi confuetudinepocius quam ratione viuen- dum fit.

Ne quis multitudinc id facientium, aut confuetudinc f«culi,{iucpeccaci vetuftate fe excufet,fi male agat,monec

D.Hie.

LIBER PRIMVS. CAP.III. 39

D.Hieronymus, aitque numeroficace lignorummaiorem inEpiftoIis. gchenn^e flammam fuccrefcerc. Non enim nos improbos facere debetimprobitas aliena; quiaquemlibecliominum Satuian.^. magis fibi praeftare conuenit , vc (ic bonus , quam alceri vc Jj^^j^"^""' fit malus. Ec iioc crac de quo toties,&: tam acriter Chriftus I>ominus Pharifacos reprehendebat, quia iUi de fe exempla prauitatisdabant, quorum erat populofacemprxlucerej atquead onuslegisgrauiilimum, (^quo gens ludaica tan- tum nonopprimebacurj addebanc onusicandali&offen- fionis. Longe colerabilius videri pocerac,{i foh peccaiTent, iiixtaillud Bernardi,qui cicansillaverba;Sinoncaftc ,lal- ^^^^^^ -^^^ temcaute,air: Eftnamqueminoris culpxquemlibccfefo- qmt. lum darc morti , quam fi ceteros fecum collac concagione virtutis. Quid.^quod idcmBernardus dicati11os,quialie- Serm. de namfalutemfuofcandalo impediunt, grauiusdelinqucre, 5°^^^] quam fi cum ludseisfanguinemChriftiefFudiirenc. Deni- que,inquic , fi proprium fanguinem dcdic in preciumre- dempcionisanimarum; noncibi videtur grauiorcm ab eo fuftinere perfeGUtioncm, qui fuggeftione maligna , excni- plo perniciofo, fcandalioccafione, auertitab co animas quas redemic , quam a ludaeo qui fanguinem illum fu- dic .?^ Agnofcice, dilediflimi, 6c expaueicice conforcia eorum , qui falucem impediunc animarum . Horren- dum pcnitus facriIegium,quodipforum vidctur excede- refacinus, quiDomino maieftacis facrilegas manus in- ieccrunc.

Annon hac de caufa , cam feuere punici func Heli & filij i.Rcg.a. cius, quiamaloexemplofuocransgredi feceruncI(racl?Ad fummam pofteri eorum rcdadi lunt paupercaccm , ita vt mendicandopetcrent admittiadtortampanis-.faccrdotio exciderunt,pkriquc cum Ophni 6^ Phinees vita cxutifunt, cum ad virilcm *etatemperueni(Tcnt. quanta mala ! exau- ^oratio,mendicitas„morsip(a: &: quidni ? Nihil fiquidem indigniusquamfacerdotesmaloexemplohabenaspeccan-

di

40 SPECVLI PECGATORVM

di populo laxare , quorum erat illas adftringere. Vtde D<?-

Tluen, i . ^^^^j in ^^^ leremias , afpBiomm meAm^qmniAm ereBus ejl ;>/wir//^. Ad quemlocumBonauentura,Tam,inquic ,ini- micus erigirur, quam malus in Eccleiia prxficitur , ficut fi - lij Heli, Ecclcfiamfcedantes perexempla luxurias. Nul-

Epiftio^. loSjait Seneca, peiiis mereri deomnibus mortaiibus iu- dico ,quam quialicer viuunt, quamviuendumeiTeprseci- piunr.

Macth.ig. ' Neceffe c\mdem eft vt euentAnt fcandAU: verumtamenvAi\\is jer quos fcandalnm venity per quos peflimse confuetudines veftiendi, coenandi,luxuriandi,inrempubl. inuchuntur; quaEtanto maiuspondusobtinent , quantoapotentiori , etiamabipfo Rege,originemducunt :quia Regts ad exem^lum totus comfonittir orhis. Quemadmodum morbi vniuerfo corpori exitium afte- runt.quia capiteprocedunr,&primum coelum inferiores,

Ciccrol.j. quosambitu comple£litur , fuo moturapit. Non tantura ^^S^ malieftjinquitdirertilIimusRomanorum,eapeccareprin- cipes , quamquam eft magnumhoc per fe ipfum malum, quantum illudquodpermulti imitatores principum exi- ftunt. Nam Hcet videre , fi velis fcrutari memoriam tem- porum,qualefcumquefummiciuitatis virifuerint, talem ciuitatem fuifte, quascumque mutatio morum in principi- bus exticerit,eamdem in populo fecuturam. idque haud pauloeft verius, quamquodPIatonirtoftropIacet,quimu- ficorum cantibusaitmutatis mutariciuitatisftatus. Ego autem nobiliumvitaviduquemutaco , mores ciuitatum mutariputo. Qiio perniciofius de repub. merentur vitici! principes, quodnonfolumvitia concipiunt, fedeainfun- duntinciuitacem. NcquefoIumobfunt,qu6diniipficor- rumpun tur, fed etiam quod corrumpunt,pIurque exemplo quampeccato nocent. Hadenus Cicero.

Qaantscilleintegritatis, etiam apud Ethnicos, dequo

Lib.4.cap.5. ValeriusMaximusfcribit; Excellentis in regionc Etrurrse

' pulchri-

LIBER PRIMVS. CAP. III. 4^

puIchritudinisadolercenSjnomineSpunnajCummirafpe- cie cumpluiium feminarumilluftriumfollicitaret oculos, ideoque virisacparentibusearumfe (ufped^um efle fenti- retjorisddcoretiivulneribusconfudit, deformitatemquc fanditatisfuae tidem,quamformamincitamentumaliena: libidinis eile maluit. At quid fadurus erat, (i culpafua cui- piam prscbuiflet anfam m.ale agendi,qui adeo folicitus fuit, vtnequidcmdote fuanaturali quemquam adillicitafoli- citaret?

Vasetiamillis, qui adhasconfuetudinesimpingunt,ac- <jue illud foliim ad purgationem fui adferunt , quod lon- gam fericm enumerare poflint eorum qui idem aditant: ideoqueputantfe pcccareimpun^,quiapeccantnon foli. Quafi non perinde (it , fi folus , atque cum multis fubmcr- garis. Hoc ante alios lobum inter Ethnicos , Tobiam inter Hebra^os commendabiles reddidit , quodprior habitaret interraHuSjideftjidoIorumcuItui dcdita,omnique vitio- lobr» rumgenereconfpurcata , &tamen vcrumvnius Dei cul- tum obferuaret ; alter cumirentomnes advitulos mreosy quos Tob.ip ieroboamfe^emtrexlfraeljfolusfugiebAt confortia omnium^fed ^ergebat in lerufalem ad templum Domini i d^ ihi adorabat DO' minum Deum ifrael. Cumj^ e(jetiunioromnihusin trihu T^fh- thali , nihii tamen pierile gejfit inopere. Puerile eft, finc difqui{itionc,aIiorum vefl:igijsin{iftere,imitari quodalios facientes videris. Etquisvmquambenccurrat,cuicura(it alienis veftigijs pedeminfigercJ*

Quodvclim attcndas ne locum inte habeat,neq;conte- plerisquidalijvelcomittantvelomittant, fed potiiis quid lado opus,quid munus a te tuum poftulet, quid lex diuina cxigat,quid refpubl.expe<5tet. Idcoqucprseteritorumobli- tus ,fcmpcr priora melioraque fedare, Acquiefcendum eonfilio Sapicntis: Filifl te laifauerint peccatoreSjneacquiefcas Proucrbi. els. Si dixerint : Feninohifcumyinfdiemurfanguiniyabfconda' mustendiculas contra infontemfrujira : deglutiamus eumficut

F />?-

41 SPECVLI PECCATORVM

infertJH^viuentem , c^ integrum quafi defcencientem in lacum, Omnem pretiofim fubfiantiam reperiemus.implebimus domos no- firoijpoltjs. Sortem mitte nohifcum , marfupium fit 'unum om- niumnGfirum. Filimi, ne amhules cum eis ^frohibe pedem a femi- tis eorum. Pedesenim illorum ad malum currunt, crfefiinant vt effundant fanguinewt. Cauendse in primis illx focietates,quse malis confuetudinibus detinentur, cauendi nouarum for- maruminuentoresrplusenim his diabolus quandoquev- niusfemihor£Efpatiopromouet,quamalijs multoruman- norum tentationibus. llla retia & laquei funt, quos ini- micum tetendifle ante pedes noftros alibi conqueritur S.P. AvGVSTiNvs, atqueillismundumrepleuille vniuer- fum. Quidquidenimferehodieinveftibus, inmenfis, in colloquiis , variis curiofitatibus peccatur j ideo peccatur, quia confuetudo id obtinet. Adeo vt magnjc felicitatis fue- rit illis non implicuifte pcdes. Finio cum Liplio : ' 0 ille heatuSy

Lib. X. d* Gu^i qjif^ infames fcopulos , & naufra<ra faxA%

fine. Fejtsna potuu prdteruexijje carma !

QuidenimaptiusperfcopulosSc naufragafaxaintclligas, ni/i corruptos faeculi moresJ

§. I n. Far^nefis adprauarum confuetudinum^maxim^e

vefiiendi-i inuechres,

fix^^^ft*^* VTVIlaquidem tanta eft deprauati huiusfxculilabes>

Pentec. l^ quam diluercnonfitfacillimum, fifupcrioris xm ex-

empla,&: fada perperam antiquorum adducere fatis fit in

purgationem delidi, Noui virum dodum , qui vcl ex vno

Plauto fuoomnesomnmo morum noftratium corruptio-

nes,ctiavfqacadminutaqu£edam infandalijSj&: tortura

capillorum, airerebatfepofteoftendere. tam vigebant ec-

iamRom^ tumhiabufus, quimodohominibus cordatio-

ribus difplicent. Adeo nullum fa:culum vmquam a vitijs

ftiit immune ,• quidquid aliqui antiqua (emper deprasdi-

cent ,

LIBER PRIMVS. CAP.Iir. 45

cent, & prae alienis domeftica faftidi.ant. Non quo illorum patrociniumvelim rufcipere,quitamauidc quafuis exter- nas veftiendi ,equitandi , ambulandi , coenandi formulas amplexantur,auc etiam nouas comminifcuntur : fed quan- doquidemhEEcrerumhumanarumfttfcrieSjmonicosquof- dam hoc cancum velim, vt nc mediocriratem excedant. In excrcmitatibusfiue excefTu, oflfenfionispericulum efti 6c quamuis ipfe non pecces, fquod camen quis aufit afTcrere.'*) alijs ad peccandum 5^- inuolandum in malam intentionem incitamentoes.Iamindeabaeuo Senec^ aliqui dixerunt: Epiftjfi Non ego ambitiofus fum, fed nemo aliter Romae poteft vi- uerc. Non ego fumptuofus , fed vrbs ipfa magnas impenfas exigit. Non eft meum peccatum, quod fic veftior, fed con- fuetudinis fseculi. At confuetudinis fxculi quoque erat qu6ddiucsEpulobyflb&: purpuraoperiretur; nectamen Lac.iy, feueram vindicancis Dei dexteram euaftc , verfaque func mollities&decor eius in ignem fulphureum&tenebras , fepulchrumqueinfernaie. £t6 Deusiquasnon minas pe- regrina vefte inducis,&: cum faftuinEccleiiafeoftentan- . tibus intentat Sophonias / Et erit : In die hoftta Bomini 'vifi- Soph.u tabofuper omnes qui induti funt vefte peregrma : ^ 'uifttabofu^ peromnsmy ejuiarroganter tngreditur fuper limen indieilUy qui ccmpient domum DominiBetfuiiniquitate c^ dolo.

Sitigitur,nullamvmquamfuiftefasculum{inevitijs,noti miniis quam nuUus vmquam annus abic finepluuia: at fi vllibi, certequoadmodoshos (vtvocant) audiendus eft: Ennius'

CMoribus antiqulsresftat Romana 'oirif^. Quod quamrigide, tam regie gloriofus Hebra^orum rex "DiuidohCetM^iiiit'. qui cum cooperiretur 'veftibm -> noncalefte- s.Reg.u bat. Quia, vt Caietanus obieruat, non erat moris eledam illam&: {andam gentem villo pellibufue fultis veftibus te- gijfed linovel iana:maluitqueobferuanti{limus Rexfri- gere,quamcalefcere nouo veftiuienti genere. Sed quis

F 2, hoc

44

SPECVLI PECGATORVM

ludic.

hocctiam ex priuatis imitetur ? nulkis vetuftate gauder^ omnesadnouitatesadfpirant, &:quidemij, quinonita nupercicerislentifque emptores ,iamdomos palatia ad- sequanteshabitant; quiita jfplendidc veftiuntur^opiparc viuunt, & fuperbe incedunt , vt quis non incongrue iJlud PhiliftinorumaduerfusSamfonemdi£terium , Aliquidalli- AbuIenCin gntum hahet,\n eos vfurpaueri t. Quo iUi quidem, tcfte Abu- Jcnfi, indicabant fortillimum iUum heroa, ciim mediocris tantum eflet ftaturas, nec plus ceteris vel ederer, vcl bibe- ret,necfcirentvndeiUitam portentofaobtingeret forti- tudo, dsemonemhaberefamiliarem,cuiusope in tam ar- duis&humanasviresfuperantibusvteretur.Hoc^inquam, aHquisnon inuenufte, necabfque fundamcnto aduerfus eiufcemodi homines triUtteros fphingefquc Megaricas vfurpauerit : Aliquid alligatum habet. Habet iUe da^moniuni famihare harpagandi, Kegcmque deprsedandi ; habet ifta Venus dsemonium cubiculare,quod hcfternas fordes men- dicitatemque in illas elegantias abundantiamque com- mutauit.

Ideoque vel maximc,quia eo Saluator nofter in vita fua, (qui nobisinimitationem, ctiaminhistenuibusdatus eft> vtfequamur^vejltgtaeim) duxit, qui nec ad paucorum vixic exemplum ,fcd vfitatum 5<: antiquiorem viuendi morem in exterioribus retinuit. I^onvemfoluere legem ^fedadimple- re, Fuirquidemtamantiquitatis amans &tenax, vt cum Apoftolos fuos rogarct : ^emdicunt homines effefilium ho- minls ? Petrus ex vulgi opinione refponderit : x^lij Eliamy alijleremiam , etut vnum ex Profhetts\ itaomniain veftitu , vidu & conuerfatione pr^ fe ferebat, vt antiquos illos non virtute miraculorum modo, (^^ &c reliqua vetufti jeui fim- plicitatccxprimeret; vtquinonnififando dc antiquiori- busiUis audierant ,accuratam illorumimaginemin Chri- ftodeprehcnderent. Fuitetiam cumdelicijs, &c qua^mol- liticm quamdamfapiebai^tj, obreuerentiamantiquitatis,

vteire-

I.Pet.2,

Matth y. Matth.i6.

LIBER PRIMVS. CAP.III. 45

vtcrerur. Euangeliftas fequens Petrus Damianus fcribit: Ep'^. lotf. Neperegrin^adinuecioni ftudeasfuperinducerenouitate. Nam&: ipfequi cftmagifter Angelorumin cxlo , morem in terra tenuit quem inuenir, nec dedignatus eft terrenam feruare confuetudinem. Curenimftbi caput&; pcdes vn- j^^^^ guento confpergi muliebri minifterio pafliiseft, niftquia loan, li Palarftinje arque ludaicas regionis mos erat , v t eius incolx crebrius vngerenturfEcce quos mores reperit,feruauit quidem , cum eflcnt indiflPerentes , fed alicuius nouitatis fabricatornequaqfiamextitit.EchocinftnuatloannesBa- ptifta .• Medim 'veftrum fietit , quem 'vos nefcitls. quafi dicat, Matth. 1 1. Vos aliquid extraordinariumin Meflia veftro, quoadve- fticum,comitatum, vidum,&: cetera huiu{cemodi,requiri- tis 5 ille autem, qui reucra Meflias eft , inter vos communi habitu &c modo verfatur, &: hocfolo non agnofcitis.

Agite igitur jingenui &: nobiles Belga;,antiquitace ama- te, ritus raorefque patrios aftcrite : antiquitas probicatenij nouitas vt plurimumimprobitatem velat.Etforcaffishuc olim refpexit Dcus, vbi feuera lege edicit,vtne quis alieni- genamfeminam fibimacrimonio copulet,nifi rafam,&: vn- ^"^* **' guibus circumcifam, depofitisque in quibus captiua ducia eft, veftibusj ne fcilicet externo veftitu , aut fido capillitio maritofucumfaciat.Quidinftar fimiarumalienaimitami- ni? eft vobispotiormerxdomi , illa decore & pra^ftantia nihilextcrnaecedit,fedinfolentiaquadaminoculosincur- rit, nccgenerofas&conftantesmentes afficit,femineasvi- lesquetantumemollit. Nequaquamfacerevosimprobos improbitas debettquia quemlibet hominem magis fibi pra^- ftareconuenit vtfitbonus,quamalteri vt fitmalus.Euro- pa virgo nobilisa^quc acformofa , dum negledo veteri & folito equorum vfu, in tauro equitarc maluit,fubmcrfionis" prim6pericuIum,moxpudorisJmminutioncmadijt.Quidf nifiinpccnamcuriofx nouitatis?

Quam vero Deus inuehitur in parentcs iIlos,qui vanita-

F 5 tem

4^ ST^EGVLI PECGATORVM

tcmfiliorumpromouentflamnon videturvenijEvlIusre- liciuslocusiTu^iolsorareiinquitlevcmias ypro populo hoc.fjec ajjimaspro eo laudem & orationem,&nort ohfifias mthi.quU non

fA'W/4w/e.Sedqu(g,6piiflime,tecaulaimpulit,vcinexora- bilis fieres? l^hnne videsy^.ii^qmd iHifaciunt in ciuitatthm lu- da, &in flateis lerufalemf Jilij colligunt lignat &patresfuccen- dunt ignem, dr mulieres coKjfergunt adipem , vt faciant placen^ tas regin^ cdliy & lihentdijs alienis , ^me adiracundiam fre- uocent, Fouent parentesoua vanitatum, &proIescxcIu- dunt: matres ftibio &: purpura filias ejfcarnant , iW^x: ambu- lant extento collo, & rapiunt adolefcentum corda: patres pyram ftruuntlignorum vanitatis ,aurum addunt &: ve- ftesjfilijrupponuntignem. Sicomneslibantvanis, &: vc luna inftabilibus , mundi idolis.

CAPVT QVARTVM.

§' i. V^imia fatris connimntict Av gvsyinv u

ferdidtt»

THEMA GONGION.

Docejiliumtuum^droperareinilb, ne in turptudinemillim offendas, Eccli. 30.

Te R agebat Avgvstinvs per plateas

BabyloniiE cum fodalibus asquc vitiofis,

autetiam corruptioribus, & volutabatur

incosnoeius,tamquamincinnamomis,&:

^ vnguentispretiofis:eoqueidfaciebatlibe-

fl^^^ tiiis, quod in illum finem fibi baptifina di-

latumefic intelligcret , quoomnia pcccaca,ctiam grauif-

(ima, eciammaximo numerocolluncur. Acqucaliqualicer

id colerariquidem pocerac in illo acftu inexpertae adole-

fcencia? , nifi illi ieueri mocum magi(lri>indiccique ver itatis

(quo

LIBER PRIMVS. C AP.IV.- 47

(quo etiam plerumque Reges laborant) defui/Tent,' auc {aitemPatricius.nondum Chriftiansefideipra^ceptisplene imbutus, eo ad corripiendum filium fuiftet animo, quo piaipfius coniux; vel illaparem cum marito, adid nadla fiiiiTetaudoritatem. Cum enim aliquando illa materno affedu , ingenti fblicitudine , fecreto moneretne forni- caretur , maxime ne cuiufpiam abuteretur vxorej monitus videbantur Avgvstino muliebres,quibusobtemperare negligebar. Interim a Patritio laxabantur illi etiafn ad lu- Lib.2. Conf. dendum habenas vltra temperamentum feueritatis , in "P-3» difToIutionem afFedionum variarum. Etin omnibus ,in- quitipfe , eratcahgo,intercIudensmihi, Deusmeus,fe- renitatemveritatistuae}&:prodibat/^»'i'^»^w ex adppe mi- praim.72 qnitasmea. Intelligit per adipem Dauid diuitias,faturita- tem^otiumjhseccnimcauffafunt&occafio multarum ini- quitaturo, vtde SodomaceftaturEzechiel,&;defeipfohic Ezeeh.i*?. AvGvsTiNVS ,qui exfaturitatc&licentiadomeflica ruic in varias iniquitates. Quinimo vbi illum pater in balneis vidit pubefcentem , 6c inquieta indutum adolefcentia , quafi iam ex hoc in nepotes geftiret, gaudens vxori indi- cauitigaudens vinolentia, in quate ifle mundus oblirus efl crcatorcm fuum , & creaturam pro te amauit.

Optime, vthoc parentes pr^ecaueant, monet Ambro- In c.^.Luq. fius:NatursE pignora Deibeneficium funt , necquifquam debetplusamare beneficmmquam benefa^Storem. Amor hberorum sequus&: bonus fir,tamen fpiritus Dominide- Gen.i. bet ferri fuper aquas. Amor Dei,amori libcrorum &cu- iufque rei creata^ pr^eferendus efl. Et hanc fibi adeo dam- nofam patris indulgentiam S. Dodor volens cxprimere, ipfum agricola^ , adolefcentiam fuam luxurianti fegeti, a^flum libidinis fpinis comparat.-quam dum negligens agri- cultor noneuellit,exurgunt in ruinam &: fuffocationem fegetis. Exccffcrunt , inquit, caput meum vepres libidi- Lib. z.Cot>- num , & nulla erac cradicans manus. Cumintereanon fcff.cap.}.

faca-

4S SPECVLI PECGATORVM

facageret idem parer , qualis crefcerem tibi , aut quam

caftuseflem:'dummod6eirem diferrus, veldefertuspotius

aculcuracuaDeus,quiesvnus, verus &: bonusDominus

Dccducat. agritui, cordis mei. Nam veluti terraipfa, inquit Plutar-

liber. chus, quomelior cft natura,eo magis corrumpicur (i negli-

gacur: icaquifoliim fcquuncur ingenium fuum difciplina

nonexculcum (quod in Avgvstino perparentis conni-

uentiam , omnino locum habuitjmagnas faciuntin vitia

viciffitudineSj&plerumquedeclinantaddeteriora. Dabac

quidem Patritius filio benedidionem , id eft , amore pro-

fequcbatur;fedbenedidioneminuerfam,qualem Ifaac E-

Gen.17. fau fuo impertiuit : Inpinguedine terrA , d" in rore c^li defiper

erit benediciio tun. Potiusillipr^fentiaquamfutura,terrena

quac3Eleftia,profperitatcmcorporis quam animae optauic.

Si qui vero paterno afFedu fihis bene precantur,aiunt eum

Ifaaco ad lacob : DettibiDeus de rore cdiy cf definguedine

LIb.5. cont. terrA. Vbi,inquit TertuUianus ,animaduertenda eft fttu-

Marcion. ^uta bencdidionis j na circa lacob , qui pofterioris populi

cap.i4» gfl. figura , id eft noftri , prima promiflio casleftis eft roris ,

fecunda terrenaz opimitatis ; nos enim primo ad caeleftia

inuitamur , cum a fa^culo auellimur , & ita poftea inueni-

mur tcrrena etiam confecuti. Hic quartus Avgvstino

adimainfernigradusfuit: nam,vtillud Tcrentianumha-

bcc, nimia Uarttia dettrioresfumus^

Ex

LIBER PRIMVS. EAP.IVi ^ 4^

5<*

SPECVLI PECGATORVM

'BiiceJferuntcAfuttneum vepves Uhidimm > &mlU erat eradf- cammmu^. Lib. 2,. ConfefT. cap. 3.

AgricoU nemononindignatur tfrertiy Otia qubpemttur Uta terentefeges, ^tquifquam^atriparcat^qui Cypridos inter -■BxtinguifentespignorA carafmit l

§.IL

LlBER PRIMVS. CAP.IV. 51

§ . 1 1. Verecunde admodum d" circumfpeB^e loquendum de^a^ rentum d^ Superiorum defeclihus,

NOn latebac Avgvstinvm, ciim libros Confeffio- num fcribcret, largiter a parente fuopeccatum, qui Dominica inttarotiofi&inertis ruSici,agrum cordis filij lui fiuerat "• portEpi- filuefcere , neclolia & veprescurauerat euellere , infe- ^ *"^*™'. curitatem nafcentis fegctis : tamen ita latenter & indire- de hocS Doclor «ifinuauic, vtpotiusde externis quam domefticis, de ignotis quam parentibus loqui videatur. Libi. Conf, Exceirerunc , inquir, caput meumvepres Iibidinum,& cap.j. nullaeratcradicansmanusj &:maltaeiufmodi. VtintelH- gas emudorium quidem candela: fupercandelabropofitac fuifle, fed aureum. Id quod olim praccipiebatur, vtin temploemundoriaefTcnt ex auro puriffimo; quo innue- Exod.iy. returcorredionem Superiorisdeberc exaurofapientiaj&: dilcretionis procedere. Et quidni ita fiat f maledidtionem in fepaternamexperiantur cum Chamo, quiaufi fuerinc Gcn.9. reuelareverendaparentumfuorum. Obfemoex verbisS. Ignatij.-Dathan & Abiron Moyfi refiftences, viui adin- Epi^.j. feros depofiti funt 5 rebelles illos , & Superioribus fuis obtredantes non fimplici aliqua damnationis poena fuifTe multatos , fed viuos depofitos ad inferos , quafi ad tempus, doneccommodior expiandis iftis tam cnormibus delidis locus appararetur.Videturfimilitudo tranilataamodofe- pehendi magnos &:nobilesviros ^quorum cadaueratan- tifper alicubiin capella deponuncur , dum monumencum ilhsdignum fiat, pompa funcbris commode adornetur; aut, fi peregre obierint, infcranturin fepulchra patrum fuorum.Vt mirumnonfic,eriam virosregia dignitate ex- ccilentes, parentibus camen detuliiTe. Vtpium &: fandum fihumdecet,hacinreoftendit fe Dauidergafocerij fuum. Cumenim infcribendus eflet Pfalmus dccimus feptimus, ait : Injinempuero Domini^ qui locutus eH Domino 'verba can' ^-jyj ticihuiui, indie quaerifuit eum Domiftm de manu omniumini' pf^im^.i^»

G 1 mi^

^t SPEGVLI PECGATORVM

nticofumeiusy^deTnanuSAul: ipfuminterinimicosnon col- locauit, necinfamihacnotanomen & regis 6c parcntis^ inquinarefa/linujr. Hancobferuationcm Tbeodorcto de- bemus, quiadhunctituli locumait: Vatis philofophiaad- miratione digna eft ; cum cnim tot infidias a Saule rufti- nuiilet , non cum inimicis eumnumerauit. Verum cuni ab hoftibus eum (eparaflet , non tamquam de inimico mcntionemfecit.Idnempepictasafiliojobcdientiaafub- dicoexigebat. Et liancvicera quaqueilh Deus rependit, cura per Nathan Prophetam , perpetrati homicidij adul- tcrijque admonendus foret.Titulus enim Pfalmi qumqua- Tit.Pfal.50. ^t(\\x\\:In^nem,PfalmmI>auidiCumvenitad€um 7s(athan Vro- fhetai {lUCjVtHebra^i lcgum.quandoingreJfusefiadeum.Vox, ingrejfm, inquit Eufebius Ca^farieniis , oftendit quod non pr^fenccaliquo, neque coram vniuerfopopulo redarguit. HocDeusDauidi quaregi, deferebat,vtnoncoramfuis fubditis confunderctur , fed fecretofceleris arguerctur. Idemviderecftin filijs Aaron,quosDeusfubitamortepu- niuit propter oWatum ahenum igncm.* fedpeccatiillius tam faccrdotes dedecentis, qualceft ebrietas , tcxtus non merninit , ne honor facerdotibus debitusapudpopulum oieaft. in minucretur. Id ex Rabbinis annotauit Oieafter ad illum Leait.cap 10. ]qcum Lcuitici : Vinum, dromne quodinehriarefotest^non bi- betU, tu^flijtui , quandointrabitis in tabernaculum tefiimo- nij. Coniidera Dci^apicntiam , quam latcnter arguat fuo- rumfacerdotum peccatamoncnim dicitfc iuuenes occi- difrepropterebrietatem,fedprohibendoidin quopecca- uerant, latentispcccatieosarguere videtur.

Peccauerant aliquando &: ipfi Moyfes & Aaron ; dixit- Num. 10. ^ue ad eos Deus: §luia non credidiflismihi) vt fan^ijicaretii we coram flijs ifrael , non introducetis eosin terram quam dabo^ eis ; fedfecreto , & non nifiremotis arbitris. Crediderim enim, inquit Oleaftcr, hsec illis Deum clam dixifle,- nequc aifi perMoyfenhasc popuIoianotuifre.HiaG colligequan-

tai

LIBERPRIMVS. CAP.IV. ^j

ta cura filijs rubditisque incumbat,quanta eos reneat obli- gatio,ne vmquam parentum vel Superiorum defe£lus pro- trahantinlucem,neclum ilIosexaggerenr,&;apudaIiosex- ofosreddant. Siquidpiamdetegendi tanta incumbat ne- ceflitaSjVt differri non poffit, fiat cum verecundia dc maxi- ma difcretione.Xtf^«/>//>/<«<5/^^/r^,idefl-,eminentes ftatu ^ ^"^* & conditione perfonaSj^^^^/^;?/ 'vohh aquas,d^h\iT)t id qua fadi iniquitasdiluatur:noritetamquamincredulivelirre- uerentesvirgalinguie&indifciplinatiortspercutere.Con- .. . flatepotiusgladiumcorreptionisinvomeres, &: haftamin * ' falcem, quo admonitio meftem frudificet. Apoftoli non tantum,quantumabillis Chriftusexigebatjprofecerant in fide, rtatuitque illos iftiusadmonerejfed quiaconftituen- di erantredorespopulorum , & principes fuper oranem cerram,iu{fit eosnau-em confcendere, feduxitque a terra, Matth.?; curaquevalidus ventusingrueret, &:namsopcrireturflu- £tibus,incceperuntiili imbecillitatem fidei fuas prodere; tum vero Chriftus iWosmon^v.^luidtimidieJiismodicafdea kicrefpedusillis nonfua,fedfubditorum eausadcbebatur*

§. m. §^nta fit parentam obligatio corri^iendi filios delinquentes.

CI quis filiorumpaulo atientius confiderer, quantapa- •^rentibus cura neceflitasque eos bene educandi,quos ge- nuerunr,incumbat;nt)n facile bene monentibus obftrepet> aut folicitudini eorum indignabit«r. In primis namquc,vt Apoftolus ^k: Siciuis fuorum,(jr maxime domefiicorum.curam i Tim.^ non habety vttum corpori, tum anima£profpiciat,j^^m»f- gauitynon fono verborum ,fed executione operis. Deus enim,ipfaque fides didat illud Ifaiie rDomeHieos fiemints tui »€ defiexerisi fi qui-s vera id egerit ,efiinfideU deterior. In- ^' ^*" fidelesenimipfiusnaturaginftinduliberorumcuragerunt, necfatisbabentvtfint,fedvtbenefint.Qui5namqueieip- fum, vel partem neg|ig,a t fuif At quiuis pater viuit ixi £lior

54 SPEGVLI PEGGATORVM

fi vcro filij folicicudinem deponac ; fuiipfius obliuircitur; quc d de nullo Scytha vel Thrace exiftimandum efl: , ciim omnia viuentia vfque ad lumbricos, & viliffima animalcu- la, efTe ruumconferuenr, Vndefequiturparenteslegena- turaeadftridos, vtnon mododeijsqusecorporisconferua- tionem&: vir^e commodaconcernunt, profpiciant, fedin primis ea qu2e animum fpedanc , ipfis inftillare procurent. Si enim liberi per parentum perniciofam indulgentia cor- rumpantur, fruftraefi-reliquusomnisIabor&cura.Quod illi, quiiuuentutemdocent,quotidie experiuntur. Inqui- necurdomi puerorumindoIes,atque in amplexibus gre- mioque matris vitiofi mores inualefcant , quosipfafa^pe etia rifu approbat; difficillime in fcholis, ciimiam ingran- dibuscoEperit difpliccre quod in puerulis piacuerac,emen- datur» Vbi,quodIongeadhucintoIerabilius, fiquid puer peccatjindulgentiacademcuraacimperiummagiflriin- ' nibetur.PoEnasfidetmerit6acvapuIet,exclamacatqueoc- currit mater,

Prouocatur^ddagogu^.Bho fenex minimiffretijy Ne atiigas pcerumtjla causd, quando fecit Jlrenue* Si quid peccat,

ijiiihi peccat : ego illi maximam fartem feram» Interim fortunas (uas puero,&: virespatrimonij clam inflil- lantur , qusE&proteruiamaugent,longiusque animuma ftudijsabducunt.

Reprehendicurin Euangelioilla parcntum folicitudo, qua ad promotionem filiorum feruntur , atque omnibus modisfataguc,vtaddignitatesconfcendant,opuIentacon- nubiaineant;mores interim filuefcerefinunt. Gandidcul agebat,&intempeftiua:ambitionideferuiebatmaterfiIio- Matth.20. rumZebed^i,dum Saluatorem noftrumrogabat:D/V i/^y?- deanthiduo flijmeiy vnmadexteris ,aiter afniliris^ in regno /^^^jideoqueacerbiusrcfponfumrctuhtfuo & fiiiorumno- mine; Nefcitis quidfetatis* Non enimilleimpensc liberos

fuos

LIBER PRIMVS. CAP.IV. 55

{uos diligit,quiampliflima patrimonia fedulusquasritjfed qui accurate inftituit,votis modum ponit, & per feuerioris dirciplinas obferuantiam illos vult proficere. Ezechielis t cr tio di ci tu r : 5"/, dicente me ad impfum , Moru morieris •, non ^^^'^"'» ?• amufttiaueris ei, nequelocutm fueris vt auertatura via fua im-^ jfia, c^ viuat ; ipfi impius in impietate fua morietuf ,fanguinem autem eintdemanutuarequiram. Quod omnibus quidem ho- minibusaliorum curam gerentibus refpediue impcratum eft: tantoque magis parentes Jigat,quanto illi propius ex fe genitos contingunt. Deinde ahbi minatur Deus repetitu- rumfe fanguinem humanum de cundis animantibus quae ^^^^* illumhauferint:&:animas,potiorera hominispartem, pa- tietur perire impune,nec petet illas fibi reftitui ab eis,quo- rumfideiprouLduspatercommifit.?Petetreuera,&:quidem valdefeuere , qiiemadmoducum Heli facerdote rigidam i.Rcg. ^ rationeminijt,quem cumfilijs vita exuit, pofteritatem fa- cerdotio cxauftoratampaupertate multauit. & hoc ideo, quiaHelinoueratindigneagerefiiios fuos, & non corri- puit,eo kilicet m.odoquo debebat. Cum enim fama ad eum pertulifTet , quod paterna cura debebat indagaflc, (quodidemdeSyllacognomento Felicetraditur,qui cum vxorem haberet palam impudicam , non priiis ramcn illud fciuit, quam per conuicium ab Iioftibus audiuiflet: qua de reD.HieronymusinquitjNouiflimimala noftradifcimus) lib.cot.io. corripuit quidem Heli filios fuos , fed non ea qua par wnfut^fine. cratfeueritated^audoritate. NamcumnonmodoSacer- dos, fedetiamIudexeflettotiuspopuIi,accuratiore equi- dem & feruentiore inquifitione opus eratcontra impude- tiflimos profligatifEmosque adolefcentes; nec verbis , kdi poenisin iilosanimaduertendum. Amor, qui liberorum grauiflimas cuJpas impuni tas efTe finit, amor verus non eft, fed odij inftarobtinctj odij,inquam,in Deum,in rempubH- cam,infalutemhonoremquefihorum:quosomnesfummo

dedecore afficit ^ qui leges publicas pcfrumdaripriuato

affedu

5^ SPECVLI PECCATORVM

afFedu permittic. Inceteris quidemHelivirpracftantiffi-

lib j. contra ^^^ ^^^^' ^ quem Chryfoftomus fcribit fiaequerela re-

vitup. vu. xiflfe HebrSEos, imo tantis vircutifcus claruiiTe , vt admiran-

Monafl. (Iqs in ceteris viderctur.Et tamen,quia,inquit,illi cura noti

fuerat & diiigentiffima & vehemens falutis hberorum; ni-

hil excuface eum pocuic ,qu6 miniis & mifere & infcKciter

perirec. Et quamuis diu iudicauic Ifrael , nomen inter iudices

non ohtimiit , quia non calem fe erga liberos pracbuic.

^rouerb.i^. Melids fuidec fecutushoc confilium Sapiencis: Erudijilium

tuum , m defperes : ad tnterfeCHonem autem eius ne ■ponas ani»

mamtuam. Quafi dicac, Sihabes filium proceruum & in-

obfequencem, feuere admodum corripe,& prauos iUius

morescompefce:&: Hcec fubindcahquamincecontumc-

liamefFundat, (^vti folenthiqui maiores nacuparencum

correpcionesarpernantur^nepropcereaccfTeSjaucdefiftas:

hoc enim fihorum proceruiam &: inobfcquentiam pluri-

mumaUcj quin pociasvrge,&:filij impudenciamnouofup-

plicio Vlcifcfere, donec tandem acquiefcat,& corredio-

Proucrb.ii. nem sequo animo ferac. ^uia flultitia colligata eH incorde

pueri, ^virga difciflinAfugahiteam. id eft, ftulticiain cordc

quorumdam filioruadftrida,ardiusqueinnexaeft,exquo

fec vc no admonicionibus adhorcacionibusq;,fed virga,hoc

-eft verberibuSj&actioricorrepcionereueladafit.Icaenim

ferc quorumdaindoIcs,vc verba nil fint profutura,nifi acce-

danceciamverbera.VniuerfopopulopeccantCjDeusaicad

*5- Moyfen: Tolle cunBos principes populi, c^ fujpende eos cmtra

folem inpatihulisyVt auferaturfuror meus ab TfraeL Q^e locum

Lib 1 epift M ^^P^^^^^^s Pccrus Damianus : Quid cft, inquic , quod po-

^ulusinluxurisevoraginem labicur , & in eorum prsepo-

ficos vindicacur? fubdici dclinquunc, ifeprincipes in pa-

tibulisfufpenduntur? fcihcecahuseftqui peccac,aliusille

qui vapulac. Cur hocfnifi quia eulpa fubdicorum in Prsepo-

ficorum redundac opprobrium : & quod ab ouibus erra-

tar,neghgenti3e paftoris adfcribitur . Ervide quam formi-

dolofa

LIBERPRIMVS.CAP.lv. ^j

^olofa fit conditio prqfidentium,vt non modo pro fuis , (cd ^^^^^^ ^ etiam pro fubdicorum puniantur ofFenfis. Hinc B.Thomas y^^^^ a ViJlanoua, magnumlumen&:columenOrdims noftri, dicebat, fenumquamtantopere timuille excludi numero Beatorum,quamdumincludereturnumcro Praslatorum.

Meminiflctamenanteomniaoportetillius Paulini.-P^- g i^^^^ trcsnoliteadirxcmdiafnfrofmare filiosveflros, fededucateillos in dtfciplma, dt correptione Domini. Et iliius : Patresnolitead Colofr.4, indtgnationemprouGcareJilios vejiros^ vt nonfufillo animofiant. A qua re quomodo parentes cauere poflint, confilium fuggerit S^i^itns : ^tfi diligitjlium, conftanter erudit. Quod Prouerbi}, alij vertunt , ^lutamatfilium , diluculo qu^rit ei cafligationemy ideftjnon exira,fedanimo fedatoillumaggreditur. Quod itadn3:um eft, quiafimane culpas fuperioris dieicor- ripiat , iam tuncanimus , qui delidis calentibus excita- tus fliit, depofitaira deferbuit. His adde fimilitudinem S. Anfelmi : Vidiftis,inquit, aliquando artificem ex lami- ^^^ ^*"?' naauri vel argenti , folis malleorum percuftionibusima- ginem fpeciofam formafte ? non puto. Imo potiiis vt aptam formam ex lamina formet , nunc eam fuo inftrumento lc- uiterpremit, acpercutit, & poftmodum planatjdeindc leuamine la^uiiis leuat , &: informar. Sic & vos , fi pueros veftros cupitis optimis moribus ornatos efiTe , neceflTe eft vc cumprefilonibus verberum, impendatiseispaternaspie- tatis & manfuetudinis leuamen atque fubfidium. Hic modus prasfcribicur, quiincaftigandis corripiendifquefi- liis feruandus eft? vt fcilicetcum verborum idibuscon- iungatur & benignior & placidior conuerfatio , vt ipft talibusmoribus pra:eant, qualibus filiosfuos, vbi adole-* uerint, velintpra^ditos confpicere. Auditcexalio capite, parentes , obligarionem veftram. Apoftolus deprincipi- bus & Prsepofitis populorum ait: Non finecaufagladiumpr^ Rom.i|, tat: Deienim minijler efi vindextn iram ei qui malum agit, Exquibus verbishoc argumentum deducit PetrusDa-

H Hiia-

^S SPECVLI PECGATORVM

Lib.^.epift. mianus : Si Dei , inquit, minifter efl:, qui mala facientes

"' in iram vindicat; diaboli procul dubio minifter eft, qui

animoros&: reprobos^iiauiterpalpat. EtficutDeoprjebet obfequium,qui peruerfos vlcifcitur.' fic minifter eft aduer- farij,quiperpetrantibusiniquablanditur. Diemonisergo partesilliparentesagunt atquetuentur, qui falsa pietate ergaliberosafFe£ti,eorum vitia fe videre diffimulant.qui feuere corripiendi erant. Non abfque myfterio turtures

Leuit,t. ^ puiii columbarum iubebantur olim facrificari retorto adcollumcapite, id eft, ro^ftro ad alasredudo : vt indi- caretur hoc quafi iigno hieroglyphico , non fatis efle, Pras- latos&parcntes iplbs benc viuere, fed eos oculosfuosin fubditorum Sc prolium mores refle£i:ere, vcrbifque & afiis modisadpietatemvirtutemque eftormaredebere. Multi,

liiMarc. inquit Hieronymus, beneagunt,fednonbenecorrigunt, vtfuitHeli: &multibenecorrigunt,fednonbene agunt, vt fuerunt Scribas &c Pharifasi, quifedebant fuper cathe- dram Moy£. Vnde os turtutis in Icge ad axillas retorqueri iubebatur : ne feparetur os ab opere , nec opus noftrum diuidaturab ore. Veriflima certe illa fcntentia eft , qua di- eitur fa6ti culpam habere , qui quod poteft negligit emen- dare: aut,vt Senecaait:

laTroad. ^iinon^vetatfeccAre^cumfoteJljiuheL

CA^

CAPVT QVINTVM.

jf. I . Tandem zAv GVSTiNVsm hare/im Mamch^omm

froUfJus ejl^ qucz illi foHremus adwofundit mferni

gradus fmt»

THEMA CONGION. §^ fpernit modica ifauUtim decidet. Eccli. 19.

DegitdiaboIusaTAvGVSTiNoalijsalijrqj imodis,vtmente eiTetquamcorruptiffima, 'quae varijs cupiditatibus virijlque agere- ^ tur,qu6 tandem incautum iuucnem fundi- ^tus peruerteret, prauas de Deo atquefi- .-^^««^-^^N^^*^ dei myfterijs opiniones ingereret , atquc futfollo quafifideifundamento, totum Chriftiani hominis sedificium demoliretur. Nam ficut bona 5c incorrupta mens, facile fidem & fanam dodrinam haurit ; ita maia &C corruprainhxrefim , magiam, aHofque errores incurrit. Aufimque dicere , vix aUam in apoftatis defedionis a fide noftra efte cau{fam,quam vitam flagitiose adam,&: mores malos. Vndc Belgice hxreticum,totCC, quafi ZtXttl id eft pus,vocamus, hominemputidis,purulentis & corruptis moribus. Sedquia ingenio eratadmodum perfpicaci &: animoadveritatisdirquifitioneminfatigabiH,vtdefecum varijs locis,tum Hbro de VtiUtate crcdendifcribit:Verita- Lib.c!c vtillt: tis,vtfcis, abineunteadolefcentiamagnoamoreflagraui- "^ ^° '^•''

mus. antiquus ille generis noftri aduerfarius dolum frau- defque,inftarexperientisaucupis,incautoftrucreaggref- fus eft. Quamprimum,inquitS.Ephrcm,capta a d^mone Dccertan-; fueritanima,adaliasdecipiendas fitquafi laqueus , ficut uenduat, petdixcomprehenfa ,procfcaiilisproponitur quaslaqueo

H 2. noii-

^o SPECVLI PECCATORVM

nondum captse funt: circa illam enim auceps laqueos figity

vt vocc fua perdix reliquas circumuolantes in nafTam pel-

liciat. Obtulit igitur illi hxreticos, blandum & fallax ho-

minumgenus, qui nihilnifi veritatem creparentjd verita-

te tamen ipfa quam remotiflimi forent. In quorum ore la-

Xib.j. Conf. quei(jiaboli,8cvifcum conkdum commixtione fyllabarii

noministui,fed&: Dominilefu Chrifl;i,&: paracleti con-

folatoris Spiritus fandi. Haec nomina cmnia non recede-

bant deoreeorum, fedfono tenus &ftrepitulingua2j ce-

terumcorinane veri. Etdicebant: Veritas ,&veritas; 3c

multieamdicebantmihi j&nufquameratineis, fcdfalfa

loquebantur.Nempevelutiauibus famentibus efcamedi-

cata ,quapereant, obijcitur : ita Avgvstinvs fpeciofis

illistitulis,ftudiofusquidemveritatis indagator, fednon-

nuUorum in fchola dodorum hominum difputationibus

fuperbus, inefcatus eft, iuxtailludDauidicum \Virumimu-

19' jlfi^jfiaUcapientininteritu: vel, vt Chaldaice eft , Virum

prauum ^malignumvenabitur Angelus mortis ^ cf detrudetin

gehennam. Quas diaboli fraudes iequenti Emblemate tan-

tillum exprimuntur.

Experientia didicit AvGVSTiNVS idem fibi accidiiTe,

Ierem.41. c[Uod 0(3:oginta illis viris , qni rasa barba , &fcijfts veftibus^ ^

fquallentes 3 ^ munera (^ thushabebant in manu-iVt offerrentin

domo Dominiifccit Ifmahel filiusNathaniae.Quaerebant illi

loquiGodoli2efilioAhicam;huncIfmahelocciderat,&: ta-

men egreffusin occurfum eorumyincedens d^ploransibat: dixit£

Apoc.i^. ad eds: Venite ad Godoliam. Similitermeretrixilla Babyloni-

cahaerefis, quseterramcorrupitinproftitutionefua, Av-

G V s T I N o veritacis alloquium defideranci occurrit : &

quamuis illame medio fuftuliflet, pollicita eft tamen fe

copiam illius fadura. Interea cum vemffent admedinnriiuita--

iib.j^Conf, tisyinterfecit eos ifmahel. Nec mitiiis cum mifero illo hjerciis

c-ip.^, cgit. Offendi, inquit, in illaramuiierem audacem^inopem

pru^

LIBER PRIMVS, GAP.V. €i

prudcntia: , senigma Salomonis , fedcncem fupcr fellam in foribus,&;dicentem: Panesoccultoslibenteredice,& a- Prouerb.j. quam dulcemfurtiuambibite. Quasmefeduxit , quiain- uenit foris habitantemin oculo carnis mese; &c talia rumi'- nantemapudme,qualiaperillamvorairem.

/

/

H3 Tff

^i

SPECVLI PEGGATORVM

Inquorum orekquei £ahli, d" vifcum confeBum commixtiont fyttabmm, Lib.^.Gonfeir.cap.^?.

Fifluladulcecanifvolucyemdum decipit auceps, Etfallax fanfis additur efca flagts :

Sic animasfacri lufas dulcedine v e R b i, H^retico D^mon fuaue fonante capu

LIBER PRIMVS. CAP. V. 6^

Ethsec poftrema AvGVSTiNoadmaximamdiflblutionem mireriamquepromotio fuit. Q^usenam enimilli operario fpesfupereftjcui artisinftrumentaauferuntur,quibusan- tevitam toIerabat,finequibusnihildeincepsiucrifacere poteft?CapitaleiaIutisnoftrxfundamentumeftfidcs,{ine ^ '^*'** quaeftimpoflibileplacere Deo. JnftrumentafuntSacra- menta , quibusquifquisperhserefimexuitur, defperatifli- mam miferrimamque viram agit. Etiamii ros in alia atque alia peccata labi contingat,adhuc bonaemendationis 5<: veni3sfpesfupereft,quamdiuinEcclefia,cuili2:andiatque ,. , foluendipoteftas commillaeft,manemus ; at hanc liper apoftafiam deferimus, vel per infidelitatem non intramus, nofipibs maniiefto pereundi periculo committimus. Si magnusille paterfamilias propteriniquitatesnoftras, &c LucaiS. priecipuefiiperbiam, auferat a nobis fidei villicationem, necamplius quidpiam in Ecclefia mereri poffimus ; quid fpei reliquum eft , nifi vt ad incitas redafli , & prorfus de- fpe*rabundi , cum feruo iniquitatis dicamus :^mdfacfami SerpentemfcribitChryfoftomus totumcorpustraderead Hom.^jja fcindendum,nec minimum curare,dummodd caputinte- Matth» grum retmeat. Totiusrei ChriftianiE caput eft fides , quod nififartum tedumqueferuemus, perijmus,ilicet,de vica animaeconclamatum eft. AnnonhucclementifEmusfalu- tisnoftrseinftauratorrefpexiffe putandus eft,quando aiTe- clas fuos monet : Eftote prudentes ficnt ferfentes •* Etiamfi re- ^"l^ '^^* liqua omnia amiferitis , velfblam fidem fana integramque retinete : fpes eft conualefcentise aliorum vulnerum, ^x ca- put non nutet. Nifi in eo huius fimilitudinisvimconftituas, quod , velutiferpcnsingrauefcente cetateardamfiffuram in petra quaerit, veteremque m anguftijs leberidem , id eft peUem veterem,quam inde & fpolium vocant,exuic,&: re- uirefcit.-itanobis curae eirc debeat,vt ar5iam viamquA ducit Matth^y. /a^i^i/^w^infiftamusr&preffurampcenitentiielubenterfuh- : eamus,quaintus in animo renppati, veterem Adamura de-

ponamus»

H SPECVLI PECOATORVM

ponamus.Echocpado miferilleadportasmortis, Sc pro- funclainfernidercendic.Prim6,vtdiximus,praua&:in ma- luminclinatavoluntatCj-reciidojdilationebaptifmijtercid, peruersa fa^culi &: fociorum confuetuaine ; quarco , nimia patris indulgencias quinto, hserefi^qu^ agmen omnium m" fcHcicatumiure fuo claudir-.

§.,,1L Traduntur diqumdo docittfed fuferhi , qtiaUs A v g v s t r- N V s tum erat.in re^rohum fenfum, 'vt etiam ahfurda de Deo d^ myfierijsjidei credanty-vert^^ in animofiant h^retici.

Tr\ ^M aliqui do£^rinaeminentes ,&:dignitatc confpicui ■*^ per apoftafiam e gremio Ecclefig CathoJica: excidunt, quserere & inter fe diflerere vulgus fidehum lolet: An eiuf- cemodi ctiam homines id in animo fentiant , quod prje feferunt?Anverecoehbatumdamnent? facrilcgasnuptias probent^An credantChriftumverc &realiternoiielfcin Euchariftia?confeflionem,ieiunia,ahosquclaudabilesEc- clefiae ritus fuperftitiones taciim effc, & inftitutiones mere humanas, licet id profiteantur apud heereticos ad quos transfugerunt ? Exillimabant enim propemodum impoffi- bile, vt ilh e tam fubHmi ruerentpra^cipitesjquin cum Poe- tis fccum aliquis dicet: Ouid. lib.i. Incafut altafuumlahentur ah^quoreretro

Tnft. e eg.7 Vlumina, conuerfis fol^ recurret equ iSy

Terra feret ftellas^ cdlum findetur aratre, Vndadahit flammas^ dr dahit ignis aquas , citius,quamvtilIeCatholicam fidemcicret,quamnonfc- melpubliceprofeffus eft,aliosdocuit,totiesdeprasdicauit5 & in placita tranfeat hasreticorum; quique in Ecclefia cum auv3:oritate pr2Eerat,extraiIlamfedeatin ordine rcdadus. Ettamen vefcficreshabet. Lapfifunt ex alto Chriftianjc dignicatisgradu,quia nimis eleuatum ftiitcor eorum in dc- Ezech, 28. corcfuo.-quoddcLuciferointerpretaturHicronymuSiper- dideruatquefapicntiam, vtfcihcet abfurdas, & communi

homi-

LIBER PRIMVS. CAP. V. «Tf

hotninumfcnfui repugnantcs fentcntias amplederentur. &$n terram froieMifunt', ideft tcrrenis haereticorum com- videhb. 7. racntis, quorumvita cosnumfapicnon cselum, pertinaci- Confeff. teradhseferunt.Quiainciuitateparuajperquamhumilita- <=»^o& 14» temintelligcialuarinonvoluerutjf^quodvtiibifieretjAn- gelosLothobnixerogabat)incendioSodomas abfumptijid Gca,io, eftfccdolibidinis3Eftu,quemh3ErefesnulIalegc coercent, imo diIaudant,&continentiam impoflibilem efte deccr- nunt, conflagrarunt. lllisnon fecus atque Icaroaccidiflc diccndumeil,dcquoOuidius:

^uidfmt , vt tut^ agitaret D<zdalus a.las-i Lib.3, Trift»

Icarus imrnenfas nomine fignet aquas ? lS(empe quodhic alte^ demifstus ille voUbat. Ita dum nimia fuperbia efferuntur , (ibi viam ad lapfum prseftruunt , vniuerfamque aliquando terram&: mariate- tro peflimi nominis odore complent»

Habebant fcientiam , fed charitate deftitutam : &: quid haecnift dux in prseccps^ quid niii ipfe cafus & mera perdi- tiofScientia^mo^mt cKpoHolus, infla t, c^ar itas adifoat.Sed mi- i.Cor, 8. raintcrimhaecantitheiiseft , inflationis &: icdificationis. Nonnepotius cii diceretur:i'r/^;?^/^/>?/?4/,-opponendu erat, Charitas ventu fubducit, vel animum deprimit? Aut ii pr^- mittercturjf/?4m4j^^//f<r4/;fubiungendum fuerat,Scientia dcftruit ? Scd non potuit illc qui intus diuino numine age- batur,haecignorarc:maIuitqueeIatione ^dificationioppo- ncre-,quiailla non miniis ab illa quam ipfa diftat deftrudioj videnturqueeflefynonyma,fuperbedo»^um eflcj&deftru'- ftum fiue Iapfum,quiaelationicafusintrinfecuseftvnitus, Ideoque fapientes 6c dodos, inquit Avgvstinvs,voco, ^^°-*^^^'"» noncordatosoc mgeniolos homines (quamuis hi vulgo pro talibus habeantur)fed eos quibus ineft, quata inefle homini poteft,ip{ius hominis Deique firmillime pcrcepta cognitio, atque huic cognitioni vita moresque congruentes, An Pharilicis tempore Redemptorisnoftri, lex aut fcicntia de-

1 erat>

i6 SPECVLI PEGCATORVM

erat, vt non pofTent, fi modo volui{rent,& veri Mefllse ad-

uentum cognofcere , &: ipfum,fi adforet , populis demon-.

ftrare? Nihilminus. Namab Herode interrogatiaccurate

deloco natiuitacis, refponderunt ex illo Prophetae loco:

Mi ch . 5: . Bttu Rethlehem Ephrata, faruulm es in mtllibm luda : ex temi-

hi egredietur qui fit dommator in ifrael^ d^egrejjus eimah ini-

tis jk diehm aternitatis. Etpoftea auditisijs, quasa loanne

Gen. 4». ^^ lordanem gerebantur,animaduerfoque quod (ceptrum

Dan.9. adorao luda tranflatumeflet, &: ad hnem hebdomades

loan.i. Danieiis vergerenc CUiferunt ad eum Sacerdotesc^Leuitas

ab HieroJolymisyVt interrogarent eum:Tu quis es?^um(\m<i tu

nonespromiflusin lege Meflias ? numquidnon tuillees,.

quirefticues regnumlfrael ? Cur tamen &: ipfius loannis

teftimonio manifeftatum, &: miraculis diuiniratem fuam

afTerentem^non receperunt? Quiaauaritias&: ambitioni

impense ftudebant , quiafuperbiaillos tranfuersum age-

bat. Cum enim Dominusnofter, vera &; vnicapopuli fui

falus,fauoreapudpopulum crefceret, tumob virae fandi-

moniam,&dodriniEpuritatem, tumpropterafliduasom-

niummorborum curationes; inito illi conciliabulo dixe-

loan , I r . run t : ^^uid facimm:quia hic homo multa figna factt 'ifi dimit -

timmeumficy omnescredentineum: cf ventent Romant^d^tot-

lent noftrum locum cjr gentem. Ecce genuinam non modo

repudiationis veri Meffias caufam, (cd & mortis eius ; quia

^ licetPharifasido^brina excellerent, fupcrbia nimiii tume-

fcebant.PeftisillaomniumpeflimaaltiflimascedrosLibani

femper c6uulfit,h^c vna audor omnium omnino h^refe^tjn

extitit.Hasc eademqua^ Arium,Donatum,aliofq,innume-

ros prifcis faeculis haerefiarchas conftituit,noftro fuperiori-

que fseculo Lutherum, Caluinum, ceterolque eiufdem

faecis homines Ecclefia eiecit, &:in archicedos fynagogx

Satanicaepromouit. Superbia fiexulauerit, nullseinorbc

^^^ , „. haerefes reliquae erunt. Pleraeque enim omnese vana re-

ciuc, gnandi libidine, mquit Achanafius Sinaica, auaritia , ho-

minibus

LIBER PRIMVS. CAP. V. 5/ '

iRinibuspIacendiftudio , fuperhia, pvoAuxetunt, Ethaecfe- Auguft.Iib.j. ueritas eir ludiciorum Dei ,vt crimina criminibus vincli- «ap. c. centur , &r (upplicia peccantium non tantum fint tormen- ta,fed&:viriorumincrementa. Vtaliosfilentioprseteream; quis credidiilet Hcnricum V III. Angliasregem, tamab- foluta:inter principes erudirionis, &: inter erudicosprin- cipem ; qui etiam (lylo rempro Eccleiia contra Lutheruni geflrerat; qui ram prono in Sedem ApoftoHcam, &:ama,- ioribuspertotf^cuIaconrinuatoafFeduferebatur; &:qui viciflim, tamquam vnigenitus matris, a Chrifti diligcba- turvicario ,aUx3ufqueerathonorificoDf/^»/^r/.f/f<^if/ticulci ''**

tam turpicer aliquandolapfurum? quiantea manfuetudi- nis &i clementiae laude eminebat , in optimos fidelifli- molque rcgniproceres defjeuiturumjnifi praefuperbia,&: libidinis impoteria,(]:are iudicio RomaniPontificis renues., ipfe caput Ecclefi«e audire maluilfet? Eciamnum animo in- horreo, quoties Tercullianum, OrigenemjLuciferum Ca- laritanum,Holium cogito.-quos nec raci ingeni) dotcs,tam immenfa eruditio,tammanifcflaanteada^ vica^ innocen- tia a lapfu continuic. De hasreticis quoque in myftico fen- fu D. Hieronvmus illud Dauidicum incelligit : Decidant, \^^^^ ^: ,

, . - . X , 1 . . y ,. P X . . Brunocua-

quodnonimprecaciue,fedenunciacmedicicur,4r^^//^//^- tus aLoda. rjihiis fuis fectmdum muhitudinem fuperbiae luacacqueama- lo in peiusruant, &: exiftentesinfordibus,fordefcancad- Apoc.vk, huc. Sedquid eft decidant a coqttationihus fuk l quamam funtha^cogitationes, a quibus cadere debent hi.' Qui mo- res &:intenciones fupcrborumagnofcunt,faciIcactingent cogitationeseorum. Quid enimfuperbus &: elatus nififu- perba&:elatanouiccogicare? Nonfecundum merita co- gitat, fedpotiiis fecundum cogitationes fuas merita fua metitur. Quidenimincaufafuit, qu6d& Apoftoli, ante- "' ^®' quam Spiritus fandi aduencu in humilitate perfeda fir- marentur, primas inregnoChrifti fedes ambirent, ciim pauperespijcatoresquidameorum priusextitiffent ? Sane

^ I ^ P^'^-

a SPECVLI PECCATORVM

perfuadcredbidcbueruncquodnefdoqua ratione moti, ad tantasfedcs poflentmerito afpirare. Sicitaque afcen- duntfuperbi ad cor akum,admentemaltam, adcogita- tiones fublimes,eleuantes fefuprafe,praefumentes altiora quampoftuletiuf^itia, poftuletratio: vthis proptereaca- fum & ruinamannuncians,dicatDauid:Z>m^^»/<^f^^>4- tionibusfuis. Ipfi cogitabant afcendere fine merito 5 meritd crgo defcendent, cadent, &: prorfus corruent. Carol. Etnefcio quomodo contin2at,qu6dfaciIiorabomni vi-

tio reditus ad virtutem,&: Ucum,a quo excidimus,pateat> quamabvnafuperbia. Qjiafireliqua crimina, hominum _ fint j fuperbiadxmonum : rcliqua carne finianturj ha!C .

Deum petat : reliqua medicam aliquando dexteram ad- mittantj & vel inter aduerfa , vel cum aetate &c morbis aut aliorum excmplisremittantur &cadant; folafuperbiavl- lamferemedicinamnolit, necmonitiscexlat , necexem- plis,fiuchaecinterrorem,fiueinpr*cmiationemproponan- tur. Credasigiturfuperbipedus, tamquam ferrum mal- Corn.atap. leis,aduerfis indurefcere.Atquehucreferendumefi- quod in cap 6 ad quIIos haercfiarchas, excepto vno Berengario, lesamus fe- rio vmquampcenituille. Stante enimluperbia, quse illos fibiobnaxioshabebat, hasrefimnumquamrelinquere po- tuerunt. Vt nihilde ijsdicam^ quorum noftrohoc fxcula fapientiahuccoJlimat, vt i)s,qu5ein Catholica religione pauIdgrauioravidcntur,cofe{fione fcilicer, ieiunio,poeni- tentia, & fimilibus abfciffis,- ac pra^textu in Dcum fiducia?, timore eius extenuato, omni religione feipfos,Deriam fe- curiexpediant , atque adextremumnullumciTe Numen De diuin. afTeucrent. Nec mirum ,cum hserefis, refte Diony fio, defc- nomin.c.4. (^iofita fummo bono,fipondere fuo,imbeciliitateque fua fempcrin aliud malum prolabatur.

Propter eamdem flipcrbiie culpam,qnia nan Deo fed fi- bi fuam do^trinam Gentiles arrogarurit, gtariasque illi a- gereneglexerunt,in foEdumidololatriaE vitiurhptoruerut.

LIBER PRIMVS. CAP. V. 6^

Comnmtduerunt^ inquit Apoftolus, verhatemVeim menda- ^°"^-'' cium '.&coluerunt-,(^feruieruntcreAturdpttiisquam Creatori, quieJibenedi^tminfdcuU. Amen.

§. \i\. ^ujinto^ere cauendum, maxime iuniorihusyafocietate ^ commercio h^reticorum.

SI omnis focietasmalain primisiuuentuticauenda eftj fj""^^^^^'* eoqueftudiofiiis,quo maius periculum bonis moribus Pentec, impendct ;quamfoliciteaduigtlandumj necumhxrericis vmquamfamiliaritatem ineat, aut liberius cum ijs conuer- fetur, quibus conuiuere &: commifceri nonminori peri- culo infedlrionis animas poteft,quam peftiferis,contagionis corporalis. Veriflimumhicillud Ecclefiaftici ; ^^tangit EccU.rj^ i?/Vf?j^, /«^///>?^^///^r4^^4.Qijam enim hseretici (ordidi,quam picei &:icabiofi.' Quales fint dicat Apoftolus, Hoc autem z.Tu^otbj., fcito-, quod innouifftmis diehminfiahunt temforA fericulofd, d^ erunt hominesfeipfos amantes , cupidi-, elati , fu-perbi^ hlajphemi» farentibus non obedientes^ ingrati ^ fcelefli ,fine affeBtone -i fme face , criminatores^immitesjfine benignitate, froditores^froter" ui y tumidii d^voluptatum amatoresmagis quam Dei : habentes fpeciem quidcmpetatls^v^irtutemautem abnegantes. IntertoC fcelerumexemplaquis integer& fecurus perftftat?lpfum ferrum,licetinui6tiflimum;,quod etiam alia omnia metalla domat , fi diutiiis terrse infigatur, paulatim exeditur, & ir^ terrenam fubftantiam propter focietatis cotnmixtionem tranfit. InftanterhacdecaufaoratDauid;2^{tf«'z:'^;?/^/»s!/- pfaitn ,c, hipesfuferbiA , (^ manta peccator is non moueatme , id eft ^ne finasmihifuperbosappropinquarc , nefuamecontagione inficiant,& fuperbo deinceps gradu,quemadrAodum illi, incedam. Etmanmpeccatoris non moueatmeyid eft,neque cx- cmplajneqiie ek>qucntia impiorum me ad malum prori'- tet. Manus namquc apud ^gypcios operis inprimi^ hie- vide PieriS roglyphicum eft , &^ Moyies, vt indiearet refradariam il- '"HiexogU lamgencenamiravidifTe^quse Dominuspropopulo fuo e- ,

1 5 diderar.

70 SPECVLI PECCATORVM

„ j di^cxSiXiZiV.Fidertmt Aegyptios mortuos.manutnmagnamqudm

exercuerat Domirtu^. Dc\n(iQCtiAmitt{i&ViQt\o,t\qQ^\\cnxiz lacediflPufajper clilatatammanumoftendebarur,Dialedi- capermaoum coiripIicatam,{iuepugnum. Permdeigitur ^ eft , ManmpeccatorfsnonmoueatmeiSLtque^ne exempla,nec blindiioquentiaimpiorummedegradudeiiciat, autcom- niunionefceleris inuoluat,

Mala faciliiis difcunturquam bona , 6c citiiis vel vnum pDmum putridumcentumrecentiacorrumpat,quamcen- tum integra vni corrupto medicentur. Longe facilior imi- tatiomalieft, &: quodnatura fuoptemotuappetit, vehe- menciusinidincumbit, (i hibeat adhortatores & exem- pla. Neque quifpiam hic mihi prudentiam firmicatemquc animifui prsetendat , nimiumqne virtutibus (uis tribuat. TimucruntipfeloannesEuangelifta, & Antoniusrandifti- musilleercmiincola:quorum priorincodemcum Cerin- tho haerefiarcha balneo lauari n^m fuftinuit; atque fuos

£pj(^ j_ monuit ; Si quis venit advos , & hanc doBrinamnon adferty

noUt€ eumreciperein domum ,nt quempiaminftar peftiletis,

venenatohalitu mficiat, nec AueeidixeritU. Alter ficexe-

:^i!lian.in vi. crabatur,propterpericulum contigionis, Arianos ,vt in-

taeius, tegroabi)sagro(emper vellet diftare ,dicerctque/5epius: HsereticorumjS&fchifmaticorumvenena vitate,meumqiic circa cosodiumfedamini. ScitisipfiYloqLiebacurdifcipu- lis) quod nullus mihi pacificusfermo cum eis vmquam fue- rit. S. loannem , Magiftrumfuum , imicatusPolycarpus, cura Roma;Marcionioccurreret,atqiillerogaret; Agno- fcismc.? Refpondit: Agnofco primogenitum diaboli. Et quiscumd^jabolicofemine vclitcommercium autfamilia- ricatem ? Horum, Catholiciadolefcentes , armulamini fi^ dem j.fedamini iuftitiaii:^, veftigi)sinfiftite. Non duccnt, nifi quo oportet, &: maxime vobis expedit,. Ne , quae- ib., blandiiis vmquam quam par eft cumh^ereticiscon- uerfemini , nec auidiiis blandiloquentiam eprum au-

fculcate:

LIBERPRIMVS. CAP. V. 71

fcultatcneqlie enim citiiis aiit certius aliquis apudillos perditur, quam (i olfaciantfuaiplinon difplicere. Mecedue, Num.i6. a tabernacuHs hominum imporum , ^ nolite tcingere quA ad eospertinenty ne inuoluamini peccatis eorun. Dec\inent:,inquit Gyprianus, fortiter, &:euitent dilediilimi fratres noftri Lib.iepift. verba& colloquiaeorum, quorumfermo vtcancer(con- Sa^^Corn. tagiofum & cxitialemorbigenus)ferpit;nullacum talibus commercia ,nuIlaconuiuia, inquibus cumvinolatenter aliquando venenum harrefeos intrat , nulla colloquia mifceantur. Corrumpunt enim , tefte Apoftolo , bonosmores i.Cor.jj. collocjuia mala: fintque ab illis tam feparati, quamfuntilli ab Eccle{iaprofjgi. Gauetein primis,ne{imuIatailIaoui- na fpeeies, lupinum animum morefque obtegens, vo& decipiat. Non funt humiles , fed fidam humilitatem prse fe Galuiniftxferunt,extenuanrfevt lumbrici,qu61ongius gradum promoucantj humiliter irrepunt, vtblandeca- piantj moHiterligant, vtlarenter occidant» ^luibush&retici fint fimiles> Non malc quisilloscygnis comparauerit, quiquidem candidiflimi apparent, ieA nigras fub aibis pfumis carnes gerunt. Hieronymusper Sirenes, illos intelligit, quia,in- lacj.MicIi.' quit , illorum eloquia dulcia funt carmina , & dulci voce populum decipientia : nec poteft ^^r.um cantica prasterire,nifiqui ceraauresobturauerit: imitatus catum humanae fapienci^exemplar , VlyfTem. Minuta qusedam animalia, vtait Phxdon, cumm-ordent, nonfentiuntur, adeo tcnuis illis & fallens in periculum vis eft; tumor mor- fumindicat. Idem plerifque in conuerfatione hserctico- rumeuenir. Nondeprehenduntquapadojautquandofibi nocuerintjtamenocuifledeprehendnntjdumfentiuntme- moriaenefcioquasfpeciesprauorum dogmatuminhaefiire: audaciusfacracontredant, &:nefcio qnam naufeam fen- tifcuntinexercitiis auita^ religionis. Societas illorum efl inftar aquas quas vinomifcetur : nam ficut vmum ftatim

atquc

72^ SPEGVLI PEGCATORVM

acque aqua diluitur , languet, friget, decoloratur, odorem

laporemc[ueamittit,atque demueuanefcitificexeiufmodi

hominum familiaritatejanguet primum ardor Chriftianac

pietatis, deindefriget, decolor tandemfitatqueinfipida

Rom.KJ. omnisvirtus. De hxreticisahbiS.PauIus.' Perdulces fermo-

neSi dr benedlBiones feducunt corda innocentium. ^

Rurfusfimilesfuntcapris/rutices&exurgcntesarbores

piin. Iib.8. lambentibus, quas quidem videntur dehnire hngua, &

cap.50. quafiofcularisintereavencnumoccuiteinfunduntjfeu po-

tius antipathiam quamdam , &: occultam vim naturalem,

quaarbultalanguent&; emoriuntur. Dilucideidinfinuac

1 e r e m i a s : £ in^ua, eorum dolum locuta eH\ in ore fu 0 -pacem cum

AuBuft. in amico fuoloquitur^C^occulte foniteiin(idias,\^omzn Dei^ in-

Pfai.48. quit AvGvsTJNVSj&nomen Chriftiaudis , incordenon

inuenis, &:itamifere deciperiso Chriftiane. Pythacium

nomen theriaciepra2fert,fed nihil nifi capitale virus conti-

nct. Qu.am fpeciofus titulus belli rufticani , & foederis

SmaIcaldici?Nos congregati lumus, vt Chrifti Euagelium

liberc profiteamur , eiusque diuinam iuftitiamconferue-

mus: millies hic acclamatum: Viuat Euangeliumt&c nihil mi-

niisquam id quod praecipit Euangehum , obferuabatur:

ncmpe obedientia fub legitimis tum Ecclefiafticis, tum

politicisSuperioribus,pax,charitas,&innocentium de-

fenfio. Rebellionis antefignani in Spirenft conuentuhas

quinque litteras V. D. M. I. A. Verhum Bomini manetin

Aternum , pediflequorum etiam & ftabulariorum manicis

operephrygiointextasoftendebant.Quidpoteratfpecio-

fiuspCaluiniftasnihilnifiEcclefia^reformationemquotidie

incIamant.-&quidcorumfynagogadeformatius?Dumque

Juculentosillos titulosvbiqueprasmittuntyomnem verum

Pfal.78. Dcicultumextirpant,facraprofanant,ponua£ lerufdemin

fomorumcujiodiam, ^ carnes SanBorum 6c Sacerdocumdanc

fn efcam 'uolatilihm c&li , & hefiijs terra.

r Suncetiamnon pauci,quibush*ercfisnDnabfixnihs videa-

tur

LTBER VKIUVS. CAP.V. 73

tur pefti : br euiflimo tempore vtrumque ad cor penetrac, hominesq; exanimatj vnumprofternic,centum inficic.Ni- (i probe Carholici Samofatcnfcs id incelIexiflent,nontan- co ftudiojetiamipfum Epifcopii,Arianapefte laborancem, -j^i^^q^IiI. euicaflreat. Nam,vc cftapud TheodorecumjCumefTecinca cap.14. ciuicace populus Gatholicus, &Epircopus haerecicus Eu- AnnoDomi- nomiusnomine; concionabacurEpifcopus inEcclefia,fed "^ ^^^' icamnis&:pariecibusverius,(icaomnes eum vcpefte labo- rancem fugiebanc;) nemoex vrbisincoliSjVelpreffus ege- ftace,quod maximi miraculi loco duco, (quid enimnon fua- dec &c perfuadecmali facra fames? ) vcl diuicijs affluens,fa- mulus vcl arcifex, agricola vel infticor, vir vel mulier,iuue- nis vcl fenex, ad conuencum Ecclefiafticum,vc moris erac, accedere voluitj fed Epifcopus folus agebat.lbat Epifcopus ad baInea,&:alios quiforte aderant, vt fecum lauarenc,co- inicer inuicabac ac nemo vmquam ipfo prsefence locum in- troiuic ; nemo cciam poftea,niii aqua qua ille locus fuerat) cieda.Ludebant aliquandopueriinforo ,concigic vero vc luforiapilapedemiumenci,quoLuciusEpifcopus,Eunomij fedis Sc Arianas hasrefis fuGceflbr,vehebacur , concingerct; conciriuo omnesclamanc , & magno in ipfb foro acccnfo igne, in eum pilam iniiciunc fiammis expiandam.

Sed&aliudmemorabilefuperiorisf^culiexemplumacci- pe cx Florimitndo Rsemundc.-vrgebacur rex Franciae Hen- Lib. 7. dc ricuslf. &propc indB-cebacurafororc adrecipiendumin Ong.hxref. fid^regiam Melanchchonemhxreticum venire cupietcm "^***'''**- in Galliam. HocimpcdiuitprudcnsFrancifci Cardinalis Turnonij confihum : qui cum deditaopera regem adiifTet, in manu tenens S.Irenseifuiin Archiepifcopali cachedra Lugdunentiantecefrorislibrum, fcifcitantiregi quisefTet pra2clarusilleliber,inhsec verbarefpondit,Vere & merito prsEcIarum, 6 rex, dixifti. Eft quippe liberhic vnius ex pri- mis Gallia2cusc,in EccIc(iaLugdunenfi,Epifcopis,videJi- cecS.lrcnaei,incaius hbro treslegebamApoftolos,quafi

K peftem

i.Cor.li,

74 SPEGVLI PECCATORVM

peftemfugifleeos, quivcritatem corrumpere vef adulte- rare conarentur. Indefapiens illePraslatusfermone fuum aufpicatus eft,quemprorei digniratenecellitateque pro- duxit tanta vi&gratia, vt rexdiplomareuocarit,iureque iurando affirmarit fe intra Ecclefias fines permanfurum, Concilijquegeneralisdecifionemexpe6taturu. Tiamopor- tetdrharefesejfe^ vt d^ qui probatifuntjmanifeftifant:(Qd(\C' uttempore peftisomnesfugiunt, fibiq;certatimmetuunr, licet illa bono fine immittatur a Dco , atque ita humano generifaepcexpediat, quodfiEcunditate alioquin labora- ret:ita& haerefes,licetmalumnece{rarium , omni ftudio cuitanda^, ne quem corripiant. Nemo nifi male fanus cum ficario graditur,quicum capitis periculu adit : nemo men- f2Ea(fidet,inquafibitoxicumincibis porrigendumprseno-

Hieion. in uit.Scmpercnimhasreticiparati funt adpugnas&: conten-

cap,8. ofes, tioncs in perniciem audientium.

CAPVT SEXTVM.

' ^anta inter flatum peccati^ ipfumjue infernum (it ftmilitudo, THEMA CONCIOxM. Defcendant in infernum viuentes. PfaL 5 4.

NVMERATis gradibus,quibus ad pcccan-

di confuetudmem defcenditur, non dubi-

tauit AvGVSTiNVS, cxperientiaedodtus,

miferrimum peccatoris ftatum frofunda

inferni appellare ; quafiinter profligatum

_ 1^^^^^- peccatoremipfosque damnatos nulla aut

cxigua fit diflimihtudo. Quod ipfum intellexiiTe videtur

ex Uauidc: ^luiarepletaeft malk anima meaid^vita meainfer-

tioappropinquauit, id cft,ipfum infernum adij , fimilesquc

damnatorumpoenasfumexpertus. Ghriftuspr^uidensPe-

trum

Lib.j, Con- fefr.cap.6«

Pfal.87;

LIBER PRIMVS. CAP.VI- 7^

trum quidem peccaturum , fed in peccatononperfeuera- tiirum,illi prsedicebat: Eiporuinferinon prdtidebunt aduer- Matth.itf. fm te^ quia licet in inferno (is faturus, tamen lacrymis por- tas illius diiues,&. eludabcris. Vix enim peccauerat,&: fta- time^irefrmfdrai.fleuitamare. luerat quidcm in infernum, Matth.i^ , ledportas illius lacrymisrregir,&:rerserornaciscartx)nes len.ub.def' extinxic. Hinc S. Anlelmus magis peccatum quamipfum pan.cu. infernum horrebar, Scribitenim Edinerus Anglus conui- lavitaems crorems,eumi£Epiusdicereiolitum,v^oniamlinmcpec- catihorrorem, hincinfernidolorecorporalitercernerem, &:necefrari6 vnieorumimmergi deberem;priusinfernum qaam peccatum appeterem. Additidera eumdem dicerc Cap.ir» (olitum,mallere puruma peccato&: innocentemgehen- namintrarcquampeccatirordepollutumcsElorumregna tenere. Quoddidumnequibufdamexcraneum videretur, reddita rationetemperabatjdicens : Cum conftet folos malos inferno torqueri,6c folos bonos in csslefti regno gau- dere; pacet nec bonos in inferno (i illuc intrarent, pofTe te- neridebitapGEnamalorumjnecmalosiacxlo^fiiliucacce- derent,poll'efrui felicitate bonorum.

Etquis non videatpeccatum in quamplurimiscumin- ferno conuenire. Infernus,inquitS.Bernardus,quidam eft stxm, dc (fc carceranimae malaconfcientia. Primo^quia vtrumque AfTump. cxtremum quoddam eft &: compendium omnium miferia- ^* ^''^g^nis, rum&:affliAionum.Deinferno canit ^ccltCisn Inquo nulU elf redemptiojfcilicct amalis, in quonumquamabinferen- disdiris&grauibustormentis turbae damnatoriim,cefra- bicur. Depeccaro loquitur Bethfabee ad Dauidem, cum fibi fiiioque Salomoni extremam ab Adonia timeret per- fecutionem,expu]fionemercgno,paupertatem,mortem: Situ rexfinasimpune Adc»niam agere,vtpcrtyrannidem inuadat folium regnitui , erimu^ ego&jilimmemfcccatO' j.Reg^i, m, id clt,excipient nos omnia quae dixi mala.Qjiia fcilicet nihilhomini«equeexitiofamacquepeccata. Abiiocfonre

K i omnis

7^ SPEGVLI PECGATORVM

omnis calamitas humana deriuatur, nuditas primoruni parentum, expuHioa fede felicitatis, labores, serumnae» pariendi dolor, feruitus , patiendi ncceflitas.

Secundo, infernus horroris &: abominationisplenus eftj fimiliterpeccatum. Si enim morscorporalis adeo foeda, adeo eft deteftabilis , vt quiuis ettam amiciflimi putrefces cadauerfugiatj&finehorrore, & vultus mutationeillud fpedarencqueat: quamnonconcipiemuspeccato inefle turpitudinem &c abominationcm, quodipflusmortisefe parcns? Parentem plcrumque filia , vel vitio, velvirtute exprimit.

Tertio , in inferno nullus eft ordo , nulla quies , nulla

U\y.4' <Je fecuritas. Hugo , Infernus , inquit ,locus eft fme menfura,

anima. profundus flnc fundo , pIenusarcloreincomparabiIi,pIe-

nus fcetore intolerabili , ibi miferiac , ibi tencbrae , ibi ordo

nullus , Jbi horror aerernus, nulla fpes boni , nulla defpe-

ratio mali. Similiter ftatus peccati plenus eft tribulationis,

inquietudinis , timoris & anxietatis. Id olim minatus

lfai« 14« fuerat Deus apud lfaiam:D4^<? eaWi fcilicet Babylonem, Sc

ilkminhabitantespeccatores , mpodejponem ericij ^ idefti

complebo confcientiam illorum , locum aliis quietis &:

dormitionis, hamis &:fcrupulis , quibus indefinenter pun-

gantur &: exulcerentur. TertuUianus, Nullum y inquit,

maleficium fineformidine, quianec fine confcientiafui^

Hom.j.dc Chryfoftomus, Quomodo, inquit, feret peccator con-

^"^'^^^^^•fcientiamredarguentem iacerbam & amarulentam accu.-

fationemvbiquefecumferens ? Quemadmodumenim fe-

ipfum nemo poteft fugere , ita nec illam eius curise fenten -

tiam. Hoc tribunal non pecunia corrumpitur , non adula-

tionibusacquiefcit,e6qudd diuinumeft,&:a Deonoftris

Amosf. impofitumentibus, QuidniigiturOfcaspeccata amaritu-

Gap.xi. dines; Amos,abfin£hiu voctni^ Adiractmdiim prouocauit me

Bvhraiminamaritudinihmfuis. Et-i ^uiconuertitts iudicium i»

4h/inthiH. Abfinthium vere , peccata,&: amaritudmcs. ln

LIBER PRIMVS. CAR VI. 77

primis ,quiaaminiamvellicant,lxdunt, occidunt.Deinde

quia quipeccat, Deo quafi abfinthium & fel bibedum,cum

impijs ludaeispropinat.PoftremOjquiamodicil mel,&: exi-

gua peccativoluptas , astcrnumfel, dolorefque amariffi-

mos peccanti accerfit. Hin.c Moyfes ait : VuAeorum 'vuafel- Deuter.jz,*

llsy &c. EtS.PetrusadSimonemMagum : Infelle amaritu- ^^-^*

dinis^ C^ obligatione imqmtatis video te effe.

Quarto , conuenitpeccatumcuminfernoquoad tene- bras,quibusperfunduntur :neceftqu6dille quiiaalteru- trocft conftitutus, ^gyptiacas vei Cimmerias requirat. lob teftatur de infetno , quddlh terra tenehrofa , c^ operta ^°^ 'o* mortis caligine. Ad quem locum Gregorius in Moral. fcri- bit: Naturaveroigniseft, vt exfeipfo &lucemexhibeat &: concremationem. Sed tranfadorum vltrix illa flamma vi- tiorumconcremarionemhabet, lumennon habet. Annon kuc refpexit RexHebronseuSj^^jc Domini tntercidentisflam- P«lm.i». mamignis fid eft, iufTu diuino feparata eft lux ab sdiuitate caloris &: vrendi ; luxfjnecalorctranfTcenditincaelos, ar- dorfinc luce,fed denfifTimis inuoiutustenebris,defcendit in infernum. Peccatoresquoquc in tanta calignie verfan- tur, vtfolemipfum , qui vfqueadeo totiorbi confpicuus eft,viderenon v^leani^Supercecidit ignis , fcilicet prauae co» P^al. jj.. cupifccntix, c^ non wderuntfolem. Ateftimonio ad exem- plum. Cum diu illi flagi tiofi fcnes adulterium animo defti- nairent, euertermt fenfum fuum , dr declinanerunt oculos vt Dan i^, non 'viderent cdum , neque recordarentur iudiciorum iufiorum. Hacdecaufapeccatores a^thiopes vocantur,obnigrorem Sophomaea' tenebrarum quibus circumfunduntur. Numquid non vt ^^^^^- fltj Aethiopumvos ejiis mihiyfilij Jfraek lK\Gy ST mv h/L audia- musDeoconfitencera; Ambulabam,inquit,pertenebras ' •*' ' & lubricum, ideoquc,ecquideram mihi , flne te, nifi dux in prseceps? Et quam tufecretus es habitans in excelfis in fi- Lib.^.cap.i. lentio, Deus folus magnus lege infatigabili fpargens poena- les ciEcitates fuper iUicicas cupiditates. Annon ille verfa-

K 5 bacuc

78 SPEGVLI PECGATORVM

baturintenebris, apertifqueoculis nihil vidcbat ,quifibi Num.ai» minitantemftridrogladio Angelumnonvidit, quem afina lud i^. viditScdecIinauit ?QuidDaliIani(i caronoftra? cuicum blandimur &:indormimus ,cumSamlone, animusdensa. caIigineinuoluitur,exc2:catur.yidepIurafequenticapite. §.1V.

Quinto, nonmalePoetadeinferno: — Facilis defcenfiis Auerni-, A?iV * Sedreuocare gradum.fuperafg^euadere adaura^i

Hoc opus , hiclaboreB, Veriilimumquoqueillud de ftatu peccati,facili negotio in illumdefccndi^peccatafponte^cum dele^tacione com- mitti: at difficillimum ad emedationem fcriam eftc regref- Lib? cap.< fum. Velleenimnoftrumtenetinimicus, & velutimiferri- ' micaptiuiinlacudepofttifufpiramusquidem adliberatio- nem&: afcenfum; fed fcalasquibus a(cendamusj defunt. Gen.46. Init lacob cum fuis in i£gyptum, blandeque & honorifice a lofepho , tempore tam famofae fterilitatis exceptus eft: at pofteri quam difficulter , quam tarde inde fe potuerunt expedire?opuseratvi& roborediuino: necdecem plagas i£gyptiosfatisdocucrunt fapere. Velutivirgomodicacu. voluptate concipit.magno dolore paritrita peccator fcelus numquam conlummat^nifi cum ludu & dolore prsefenti &j futuro. Vide Hicron. in cap. 13. Oicx v. 15.

Sexto , quod peccator inftar inferni numquam explea- tur, licct tamquam aquam bibatiniquitatem. Vnum pec- catum aliud,qua{iacusfilaminducic. TriafuTtt infaturahi' lia , dr (fuartum quod numquxm dicit^ Sfiffcit : infernm , C" os 1;«/«^, ('mulierisfcilicetlibidinolas, qualemfuilTe Claudij vxoremfeminam impudiciiTunam memorac luuenalis.qu^ libidine delafataquidem ^fednonfaturatare^efit.) cf terra^quA non fatiatur aqua : ignis vsro numquam dicity Suffcit, Quid Imc de auaro dicam.<*de quo nonminiisvere quarn de hy dropico dixeris ;

Proucrb.jo,

LIBER PRIMVS. CAP. VII. 7^

^^ flm funtpta,flus fimntiir aqu£<i\\x\uzx\im\ 8c cum Tibullo :

2>lonopihusmente5-,an'tmicurAQ^UuAiftur. , , /..

uarus vir interno limiliselt; inrernus enim quantoi- aocumc.^8. cumque deuorauerit,numquamdicit,Satiseft;{ic ctfiom- eftinterope- nes thefauriconfluxerintin auarum ,numquamratiabitur. raD.Auguft. Quishonor, quaedignitas ambitioiianimumimpleuit .<* Si fupremumintcrrislocumconfecutusfuerit,deinuadenda cogiracdiuinitate. QuisignoratHerodem , Alexandrum, aliofqueDeinomcnnonatfedafTemodd, fed & vfurpafTe, atquepaflosfibivtvidimaeimmolarenturr' Quibus pofitis concludo,nonminusapeccatoquamab rpfo inferno for- midandum,imdmult6 magis : quiahicvrerenifipeccato- resnonpoteft:peccatoabftine,ipfam uEtnam ,feurofci- dum folum, calcabisimpune.

CAPVT SEPTIMVM.

MaU quibHs feccatores yt plmmum cum Avgvstii^o mulSiari folent,

THEMA GONCION.

MultAfagellafeccatoris : (perantem autem in Dominomifericor* diacircumdabit^ Pfalm. 31.

§. 1. Aufertur illi cor,fiue^rudentia ^confilium.

O N vltimum malum ex nimia ambitione & libidine AvGvsTijsrQ accidit , quod deftrudo cordisbabitaculo, cuiimmorari (oJet Deus,iuxta,Sapiente ,Pr/f^fjf// mtcor ProB,ij; \ tuum mthiyCiim foris per alias quafuis crea- turas quaeficrit, necinuenerit, lam autcm at^ftuieratillicor nimia hbido, &c quo deinceps Deus re-

ciperetur.

8o SPEGVLI PECCATORVM

cipetetur, nonhabebat. Velutillos non habere cor dlci- mus, quos flaccidos, languentes &r naufeabundosvide- mus: ita Avgvstinvs tepidiflimc innegotioconueriio- nis in initio fe habebat; volebat &c nolebat , attollebac paulifper caput , &c iliico iterum relabebatur : {lifcita- batur, iamque inftabatvtfaceret, &: iterum ditFerebar, Sine modd i fine adhuc paulifper. Et vnde hoc illi , nifi quiacordepriuatuserat? Teftis huius luculentus efl: O- Cap. 4. feas: Fomicatio , d^ vinum , ^ ebri^tas aufermt r^r.Et, Vinur» Ecdi. 15?, d^ mulieres afojlatarefaciuntfapientes. Et quo pa£lo, nih quia ipiis cor, ideft , confilium prudentiamqueeripiunt.^ Sic Salomonem fapicntisecorculum, velut generofa: aquilas pullum,foed^Hbidinis fcarabseus, gremiolouis, vteftin Picr. Iib.j4. fabuHs, excuflit. Fuit autemcor , tefte Pierio , femper fa- pientise prudentiseq; fymbolumjvnde Romani eminentes, Gordatos homines , fiue Corcula vocabant. Et fapicn- tiflimui illepuer, iuffus petere quod vellet, orabat Deum: 3»Reg.|. pabisferuo tuo cordocileyid eft,fapiens plenumque confilio, vtpopulum iuum iudit^are poJJtt.Tna pra:cipue yi tia hoc malii hominiaccerfunt:libido,auaritia,ebrietas:haecvtplurimii efficiunt vt momentanea setemis , turpia honeftis , caduca folidis, fluxa caeleftibus prseferantur : vchomoomnium oblitus,fui, asternicatis , Dei , toto impecu ceu, btuta animaha, in foedas corporis voluptates feratur. Delibi* Proa.<» dinofb aitSapicns: ^lui adultereft , propter inopiam cordis paufan.in perdet animamfuam* E6 fpedabac illud quod Phidiasfta- Ehacispo- tuamVeneris,quamipfeex ebore &: auroconfcccrac,ita efFormaric, vc alcero pcdc ccftudinem , ('quamfolaminter animalia cxcdrdem memotant , ) prcmcntem exprimeret : indicans, vtmultis placcc, Vencrem illos excordes ac finc incellcdu efficere, quos igne fuo inccndic ac vric Vnde eciam nonnulli nomen obfcxnae muheris Grasca deriuacionepromanafTevoluncajJamo?, id cft,v2eincellc- dui.Ec quia ceftudo hominis cxcordis eft hierogly phicum^ "^ Plau-

LIBER PRIMVS. CAP. VII. *i

Plautus dc muliere impudica ait;Cuipc<5lus fapiatjt^amcor non poteft, qiiianullu habet.Et TertullTanuscontra Mar- Lib.4. c.w. cionem,dicitilIum neccor,neccerebrum, vitio proprio habere. Illuftri idem exemplo comprobemus. Theotimus, inquit Ambrofius, cdm eraui oculorum incommodo labo- J''^-^- '"

^. i.rtAz-iN i-ri l.uc«cap,4,

raret, & amaret vxorem, mterdicta libi a medico racoltatc coeundijcupiditatis impatiens , atque impetu libidinis ra- ptus:Vale,inquit,amicumlumen.InsEftucupiditatisfciens reamifrurumoculos,maIuitillisorbariquamIil>idincmex- pugnare. Et an non illi libido cor mentemque. eripueratf Necipfeid pofteafateri dubitauit, cum fero nimis caecita- temamcntiamquefu£ deflcns,didicit feneclibidinis voluv ptatem rctinere pofTe, neciam pcrditu lumen rccuperarc. Vt merito libidine non aliudeuc dixerim ,quam impoten- tem quamdam fuiipfius vefania, &c5ecitatcm tenebrofam. Cum Saluatornoftcr aliquando apud putcum cummulic». reSamaritanadeaqualoqueretur,cuiHs potusitafitimex- iingueret,vteambibentesabomnidcinceps fiti eximcret.» ideoquc illa folicite eam inquirerct : "Domim-t damihi hanc loan.^; nfjuAmi 'vt non (Itiamam^plms ynequt veniAm huc haurire > ilic quafi a propoiito rccedens dixit : Faca virum tuum^ Qui<J eft.inquitS.AvGVSTiNys,r(^4^/ir«w?««;»?Pervirufuum Tria.if.th eivolebataquamillamdare^An quianonintelligcbat,per °*®* virum fuum eam volebat doccre.^Forte quomodo ait Apo- ftolus de \miX\Qx\\y\x%^.Siqtddaut€m "valunt difcere, domi viros j^q^ juos interrogent. Sed ibi dicicur, Domi virosfuos interrogenty vbi non eft lefus qui doceat. Denique dicicur mulieribus> quas prohibebat Apoftoius loquiin EccIc{ia.Cum vero ip- Ce Dominus aderat,&praefcnspriEfentiloquebatur,quid opus erat vt per virura eius ei loqueretur?Numquid per vi- rumfuum loquebatur Marisefcdenci adpedesfuos, & ex- t"«» !»• cipicntiverbumfuum, quandoMarthacircamultummi- nifterium etia de fororis 5'uae feHcitate occupatiflima mur- murabaoiErgo fracresmei,audiamus&intelligamus quod

L aic

Si SPECVLI PECCATORVM

SLitDominmiFaca virum tuum,m\i\icn. Forte &animxno* htx dicityFocavirumtuum. Quasramus &:de viro animae. Curiamnonipfelefus vir anima^verus eft ? Addtintelle- <^us,quoniam quod di<5i:uri fumuSjVix capitur nifi ab inten- tis. Aclfitergointelledusvtcapiaturj&iprcintelleduseric fortafle viranimap. Videns ergo Iefus,quiamuliernonin- telligebatj&volenseamintelligcre : Focajinc^mtyvirum- tuum' Ideo enim nefcisquoddico , quia intelle(5tus tuus^ nonadeft. Loquor ego(ecundumfpiritum,tu audisfecun- dumcarnem. Hadcnus fandus P.N. Sedquopa(5i:ointel- Lhc« if- kdumfuum amiferat.<* Nimia libidine, viuendo luxuriosh Pfal.3t. quintransformatain t(\uum ^mulumyquibusmnejiintel' ledim^ ConcluditigiturS.Dcdor: Animam habere, &in- telledumnonhaberejd eftnonadhibere,beftialisvitaeft. Nec melioris conditionis eft auaritia: illa non raro cor- dacorporea fede fua reuellit,atqueinter pecuniaruacer- uosrecondit^S.Antoniusde Padua infunerediuitis auari Gura orationemhabetet, inftantiusqueverbaiila Saluato- Mattli. 6» J.J5 noftri vrgerct: vhieftthefaurui tumyihieft drcortuum\ en - thuftafmo adus : lnfpicite,inquit, mortui thefaurum, vide- bitis quam hoc Chrifti didum fit verum : ibi cor diuitis in- ueniecis. Quod&itafadumeft. Idemnarrauitaliquando pro concionc , cum hercdes hominis pccuniofi in exente- ratione coripfiusnon inuenirent, valde eos quidemhoc porteco obftupuifTe; fed poftea id inter nummos inucnifle. Viderunt porro diabolum fpecie draconis affidcnte,atque ilIuddirisraorfionibusdifcerpentem,quidixit,Hocaurum &argentum eftpretium cordis, quod mihi vendidit ami- cusvcfterjideoqueiuremeumeft, eoque proarbitratuvti pofiiim.

Ebrietas quoque adco hominem dcmentatjVt quafi om- ni rationis vfu exutum in brurum transformare videatur; quinlotiumCirces non tam bruta facit,atque vinum Ideo- que quidamingeniose ait: Ebrius nihil rede facit^nifi tum

ixi

LIBER PRIMVS. GAP.VII. 83

inlatamcadic: vt rcilicetibirapientiam&intelie^tum re- quirat, qujeinvino perdidic. Aftyages cum rogaflet Cy- Xenoph ia rum,curvmumnonhau{iflet/* Quia, inquit,metuebamne Pad. in crat«;re mixta venena torent. Etenim cum cu in natali- tijsamicumadhibuifti,perrpicuedidici, eum vobisvene- na infudiire. Et quo id pa-do , inquic iile , fili dignouifti? Quod videbam vos, inquit,nequecorporis, neque mcntis compotes.Vndehcet corporelitprseientillimuSjtamenob impeditum rationis vfam,pro abfente habendum vetus pa- rcemiaebriorumdocet,(iillumfortcmonitamvelis.

§. II. Curls euifceratur, Lib.6'. cap.^".

QVis curas anxietatesque,quibus diu noduque Av- Domiwca GVSTiNvs lancinabatur, enumerct?Quisdicat,quo. xiv.poft modo fan^uifugsE iWx carnem fanguinemquc ipfi exede- P^°'^^°*^» rint? Dixiiresaraneum,quiadeolaboriosetelamfuatexit> & diu multumque difcurric^buc illucque circuic,rcEpiusin idem redicnec vifceribus fuis parcic.vcmulciplicem illam fijorumrotam tandemabfoluacjacque vbi omniaex arte concinnauerit,& (ublime (ufpenderit magno tempore,nec minore labore;qaid nifi culicem, aut bombizantem aUcu- bi venaturmufcam ? Noneft reueraoperietamdiligcntis pretium,non eft iftis impendijs digna merces. Impailefce- bat chartis fuperbus illelinguas (u2einfticor,&panegyri- cos,&quid«on capcandx Romanorum Gonfulumbene- «oleriCisEcausacondebacrSudabac,anhelabaCj5eftuabat,& millemoriionibus inordmatorum a(fcduumanimus vclli- cabatur: totumpene virse tempus vanislaboribus, multis doloribus,varijs cerroribus,<:rebris fufpicionibus, folicitu- dinibus innumeris exercebacur. Quo vero fine?vt famam, id eft, auram & ftrepitum, atque ex illa breuiiTimam volu- pcatem,qu2enafcendointeric,adipi(ceretur.Quod,vtcrac ingenioacri&perfpicacijitaie habere tunc pleniusintel- lexit> cum pauperem mendicum Mediolani in plaieaj rcci-^

L 2> uturus

^4 SPECVLI PECCATORVM

lib.fi.Conf^^^^^^^^^^fcadijItnpccaconslaudeSj-ofFendiciamlaturum^

cap.6. iocantcm acque teanccm^quem longe fcipfofeliciorcm

cxiftimauic, quodilicpauculis & emendicatisnummulis

iam adeptus cflec, quod ipfe cam xrumnofis anfrad^ibus &

circuicibusadhucambieBacfolatium fcilicec cemporalis

feIicicacis.Inhiabam,iflquicDeo,honoribus,IucriSjConiu-

gio,- & cuirridebas. Patiebarineiscupiditatibusamarilfi-

Hias difficultates , te propicio canco magis , quanto miniis

(incbas mihi dulccfcerc,quod non eras. Ncmpc vt pelagus.

Yenti,(jchominum corda pcrturbanc rerum caducarum

p"g^P°J°8'* Gupidicaces. Magnam,inquic Ambrofius,faciuntcempe-

Dauidcap.j, ftacem multicudines cupiditatum,quse veluti in frcto quo-

damcorporisnauigantcmhincindc perturbant,& inico-

pulos nonraro impellunc, magnoque fcclere demcrgunc.

Quid veceres pec-Prometheum, cui ob cseieftis ingeni), acumcn attribuunthominis fabricam , raptumquc c Solis rota ignem,nifi eiulcemodihominesdefignabant^quiqui- dtm, inftar Promethei, multa pulchra ingenio fuo cudunt &cifbrmant,fedquiaigncm dc caclo rapiunt,id eft,inuen- torum fuorumlaudcm , nonea qua debentmodeftia Dco adfcribunt, Pailadem quoque ad ftuprum folicitant.*^ ob quoddcli£lumPrometheus maximam illampoenam ( la- niationis vifcerum) (ubijt : id eft,qu6d homincs artibus & fcientia mulca inftrudi,eciam fapicntiam diuinam fenlibus &rationi fubiiccrefsepiustentcnc-: ideoque cimoribus in- teftinis cruciantur &conficiuntur. Alligati enim gloria^ de- fidcrio, vcluti Caucafo monti, innumeris cogitationibus (quae quiavolucresadmodum funt,per aquilam , louis ali- tem,defignantur)iisquepungentibus,& iecurmordcnti- busaccorrodcntibus,quotidievexantur,vtnecindulgean- turqttidemno^urnjEccflationes & ferias, nifi vc vcgetio* ycs rcdcant ad tormenca,necvmquamdefitdoloris matc* xia,quemadmodum Prometheo cantum nodu iecoris re* nafcebatur^quantum aquilaincerdiu exedetat.NQX,vt qui-

dam

LIBER PRIMVS. C AP. VIL fj

c!am ait, reparat Ingenifvirest fefsaque membrA leuat^ quo rurfus fatigentur. Sed illos tandem Herculcs , per quemGoropiusBecanus ChriftuminrclIigit,-vtpotecuius jq i *i"^' nomen adinfaniflimasnugas, abomni propenationede- cantatas, ferpentis calliditas detorfit : fi enim vertas Luc- reh ptoduiSta poftcriore fyllaba perfpiritimaappo{itum> idemnobisdefignat, ac fi Latinus diceret felicitatis prac- paratorem, DlC ^fgeluch aenrrc5t)miferos,inquam,ilIos, ac in primis Avg vstinvm, Chriftus liberat , volucresquc confight,dum modeftiam exemplo prjcit,exigitque. Bifcite Matth. n.. a me^ qitia mttls fum dr humilis corde-t cjr inuenietis requiem ani" mahus vejlrisy quam fruftraalibi requirctis. Atquam ani- mofercnus, quamexpeditasa curis&inutili timorc Ar- GVSTiNVS efrecaepit,vbifuperbacolIamitiChriftiiugo fubdidit,atquepluspondcris Chriftianasmodeftiasinefre, quamomnibus aliorum fubtilitatibus , & typho dodrinas expertuseft.Tumferi6,licctferd, intellcxit veram animi ftabilitatem&quietemnon in ambitionc,diuitijS,velcor- porisvoluptatibus,fcdinillarumcontcmptu, &voIunta- riafuiipfius abie<Slionc dilitcfccre. Cetcrum quis nonvi- deat^homines auaros,libidinofos,aulicos, curis euifccrari, qui veluti echini ex fe fpinas gignunt,illisquc perpetuo in- uoluuntur; ita fuarum inquietudinu promotores exiftunt, neque vmquam nifi hoc fatellitiocindiinccdunt?

In primis auari homincs,quamluridi,quamcogirabun- di & triftes,quam pallidifemper/ pallorefortaffisa num- mis mutuato,quos ideo pallorcm quidam contraxiffe fcri- bit,quddfempcrinfidiasmetuant. Ecquandoillinon funt {oliciti&intenti, vtaliquidlucellicaptent? ecquandonon anxij, ne ia damnuinincurrant, mille curas 5: ncgotia ani- mo voluenres .^ Similcs videnturcoruo qucm Nocex arca emifit, qui ci>m inueniffct paffim f^uftautia cadaucra,illis adhasfit, pelledtus efca,nec reditum ad quietudinem illam priftinamarcx cog^tauic.-iradum viles ilias animaz,cerrenis

ZS SPECVLI PECCATORVM

& cadauerofis huius feculi bonis tanta auiditate infident, tranquillitatisanimi, etiam volenteSjobliuifcuntur: nec magnum Noachum Deum , nec beatara cofcientiae pacem

Matili.13. curant. lure merito Dominus diuitias fpinas appellauit, quiaearum foUcitudo aflidue animumpungit, nonfecus acfpinae corpora eorum qui inmedio illarum verfantur. Quo fit vt cseleftium & seternorumobhti , raro admodum &:perfundoriedefaIutefuacogitent, neque folum fures cxternos &c latrones, fed etiam domefticos formident.Sx- pefraterfratri , &;fiIiusparentimortemmachinatur, vtia opes&: hereditateminuolet,

Videre mihi videor , quoties auarum quempiam inter faccosnummisdiftcntos conftitutum video , fortiftimum iIlumRomanorum,&integerrim2efideilegatum Attilium

VaUMax. Regulummachin«emclulum ,inquavndiqueperacutifti- .U'Cif.^' j^yjj emincbant, vtneo diurnamnec no<3:urnamquietem caperepoiTet^fed vigilia pariter & continuo doloris tra<5hi necaretur. Ita &illi caputfuumfingulis pencmomentis diunoduqueadaliquem {accum,ad eucntusrerumquas fibi imaginantur , adcomputum,ad aliquam monetse fpe- ciemallidere videntur. Nifi iHos h.bere caput Mcdufa?,

Lib. t.«pifl. cum IfidoroPelufiotamaUs dicere.quodferpentibushor-

*3}« ridum aptafimihtudine curas<5<: morfiones auarorum ex-

primit. Ex quo illius ciuis lamentationes femper mihi pla-

Plutarch.in cuerunt, quicum ab Imperatore multis cffctlocupletarus

Sympof. l.z. <iiuitijs,f5epediccTelbIituserat,ilUusinfidijsfeotio^rom- no fuiffepriuatumracii dixiifet cumillo apudHoratium,

Scrm , I .la- ^j^^^ vigiUre metu exammem , noBef^ ^^^f^

^" FormidarenialosfureSiincendia,feruosi

2(e me comfilentfugi^ntes ejuidiuuat? horum Sem^ereg^ eptarimpauperimus efje honorum. Et AnacreonTeius,vtStoba2usSermon.i9,refert, cum a Polycrate i^ami.rum tyranno quinque talentis donatus c^ec, 6i:duaspropceteaiiode$ vahjs agicatus curis tradu-

xiffec

LIBER PRIMVS. CAP.VIL ^7

xifTctinfomnes, mane Polycratcmadijt,gratias egit,peGU- niamquead pcdeseiusdepofuit , afferensfetantumpon» dusferrenon pofle.

Siquiseftqui huncmctumin fenon eft expcrtus,is Eu- clioncm intcrroget Plautinum , & mox difcet nihil plus ti- moris,inquietudinis&:curarumadferre,quamaulammul- toauro grauem, quamquidiligenter occultareftudet,ip- fos etiam coruos crocitantes timebit.

Tranfeoadprocos qui libidini fua^ feruiunt,,quosnon abfque curis viuere indicat illa macilenta & cadauerofa facies. Ipfuminfelicem Amorummagiftrumaudi:

Sedtamen hdrct amor, crefiita^ dolorc rcfulfz, Metam, j,

Et tenuant vigiles corpti^ mtjerabile cur^y Adducitg^cutem macies, Euifcerant fe miferi, fuccum omnem vitalem conco- quunt,ampfa patrimoniaexhauriunt , optimos vita: dies perdunt , fibi ipfisfpem ad maioraincidunt. Rubeneffufus Gen^4^, eH tamquam aqua , ^ non creuiti quia afcendit cubilepatris ; id cft , vtChaldseusexpIicat, cumilli tamquamnatumaiori facerdatium & regnum dcberetur , ad neutrum dignitatis IoGumafcendit,libidineilii viamintercludente,qua:&ip- fum adfoedandiipatriscubiie impulerat. At quofine hasc tam multa & pretiofa ? potiundi vili muliercula. Et quid. hoc tandem, nififero pcrniterc ? ruxta illud difertiflimi Grascorum, aquocumLais, nobilefcortum,provnanode deccm drachmarummillia peteret, refpondit; Tcenitere tantinonemo, Valuptashsecaliqualiterquidem , dumfua* det, vngit ;fed vbiperfuaferit , vfque ad mortem animam pungit. Semper illos , etiam cum profpere res videntur fuccedere , recurrentescurx, mcerores , alternanterque fpes & metus circumflant, necfe iJlis expediunt, nifi amo- ribusnuntium remrttant. Qui amorem in animum admit- tunr,videnturmihicumTroi. nisciuibusmaximafeftiuka- k &. gaudio fatalcm Palladis equum intra mcenia mduce-

U SPECVLI PECGATORVM

f

re, ex quo poftea cxierunt qui vrbem incenderent, veterejB

Priami thcfauros diriperent , omnia vaftarent atque occi- derent. Prodeuntab amoretotcurarum&inquietudinis agmina,vtomnia anim« corporifquc bonaflindituseuer- tant.Etiam puerorum carminibusdamnantur fubnominc Sirenum voluptates,quia quos adfe pellexerint>occidunt, atque tot albentiamortuorum ofTa, quas eminus videntur,

^af.i, illarum cruderitatemprodunt.HmcSapiensait,Df«iWtfr- tem nonfecit , nec Utatur in ^erditione viuorum :fed homines impij manihus ac verhis accerfterunt illam. Elegans quidem metaphora:qui aliumlongiiisftantem verbovocar,{i vo- catusaudirenon poteft,manibusfignumfacit vtaccedat. Longe a nobis diftabat mors,verum hanc & voce & operc homines adfcvocarunt^ fedfuper omnes luxuriofi , quia magis temperamentum corporis corrumpunt, & id fanita- tepriuant. QuodRomaniforca(Iisinnuebat,quiteftePlu- tarcho,adianuastemph Venerisfunerea,hoceft , morta- Iia,vendebant: vtfignificarent, iilamipfammortis caufam. c{re,qu3e voluptatum crat aduocata.

Citiusmihi vberis campi ariftas, onuftac cerafi frudus, Rhenan^ vitis acinos enumeraueris, quam curas palatini, qui fauori principis fuiinhiat : non tot vndarum flu€tus, curbato mari,fibi inuicem fucccdunt propelIuntque,atquc in aulis aliac exalijscurae fuccrefcunt, Pulcherrimum qui- dem reddebant Abfaloraum,iuiienem omnibus aulae arti- bus inftru(5l:iflimum , capilli ,qui quo longiores erant , eo aptioresvideripoterantadaugendumilliusfplendorem^i^

X Rcs.14. pulchritudinemjy^ii/tamen c^faries grauabat caput^iusy &: in - genticapitisdolorc tenebatur,creicentiburque capiUisip- fe quoquecrefcebatdolor.Accedat cuicumque aurea ab aulacasfaries, nonincomitata veniet,dolorcur3equeaccc-f dent. Quid incertius &magis inane,atquefinepondere, quam fomnia? &:tamcn velipfisfummi Monarchae terren-

Dan. t. cur : fic enim dc Nabuchodonoforc aic Daniel : Conterfi-

tus

LIBER PRIMVS. CAP. VII. «9

wejljpiritusems , poftvifum romnium. adeoetiamleues coniedurse &: fufpiciones motum folicitudinemque in au- iacrean t. Et cuius hac in rc validius teftimonium adduxe- rpj quamilliusqui etiam Casfaresdocuit ?

AureArumfunt teBa,quietem, Sencc.iit

Vigtlef^ trahitpurpura noBes, ^S^'" &

01 fifxteantfeiforaditumi Oct«o.

^uantosintmfublimlsagit Tortunamettisl Hinc illi qui vitac integritatem , &: bonas confcientia: non minoris quam erudicionis teftimonium exiftimarunt, mo- tuscemporumacproccllasnonindiligenter vicarunt:ne- que alicer quamfi lapidibus incuria, republica ac fbro pluat, domo (e incluferunt. Bioninrerrogatus^isinvita maxime videretur anxius^lllum arbitror, refpohdit,qui in raaximis rebus cupiceffeforcunacus: mille curis angi- tur , vc aftequatur quod optac , aftecucus torquccur ne a- miccac. Omnes habere facagimus, non adepti dolemiis, adepci cimemus : mouenterepta, folicicant eripienda.

Annon auJicus (imili anxiecate torquecur, negratia principis cxcidat,qua Democles Siculus Dionyfij tyranni airencacor, menfas quidem inftrudiftimse accumbebat, cum e laqucaribus feta equina fufpenfus mucro vercici impenderec? nec minus anxietatis, minufue periculum fubeffe dubicem alTeuerare. Vnde , vt hoc per digrefliun- cul^m dicam, eosopcimo vfos confilio arbitror, acque cciamnum efle qui vtantur , memores , potentiam in aula raro confenefcere ■: &c non miniis cerco inceritum gratise expedandumefre,quamvit2e;ideoquefacrum Cardinali- StuHalib.j. tiumordinem lubenter adoptancnonambitiofi, fedpro- BcU.BeJg, uidi : nempe vt liberum habeant infupremis ca(ibus,ad templum aramqueperfugium. Atcamenquidplerumque auhcus, vlteriorisiam motx impaticns , facurque vicac, domum defert,nifi, vi quidam aiebat, ferofapere, atque

M pceni-

50 SPEGVLI PECCATORVM

.pcenitere? Putantmifen, quamdiufperant &:exrpedanc grandia,fe multum proficcre.Interim vix centcfimus,quod fomniauit, aflequitur: tum poftquamfubduxit rationes, & curarum farcinam , cuentus lubricos , focdiflimam fer- uitutem, timorcs, infidias , cruces, faftidia , inuidia^ , fimulationes, noxas, nequitiasnumerauit(qu2evnafem- perhabitant, (emperque aulseafleclas diuexant)fine du- bioinuenietfeipfum turpifiimum atqueegentiflimumefle mancipium.

Placeatmagisvitafuo contenta, quamillaalienisfem- per inhians,fuis affatim diues , fi fatura. Prasfer liberale otium huic tam operofo, & periculofas pleno alcae negotio» iib.scon- vbinon nifi per maxima pericula afcenditur ad grandius feii;cap.i» periculum,vt S. Pater nofter air. O felicema rerum auIicariJh tumultu receffum ! vbi mens libertate fua fruens,nullis obnoxia eft terrificationibus,Dei beneficen- tia cum gratiarum adione fruicur,&quod Superi actatis a^iiecerint , tranfigunt in rerum diuinarum contemplatio- ne. Sacpcf^piusdico, atqueinanimomcofentio cumilla apudSenecam, &:vtinampluresmecum.l In.THyefl:e. Stetqukumquevoletfotem AuU culmine luhrko'. Me dulcisfaturet quies, Obfcuro fofitus loca LertiferfruAr otio,.

§. 1 11. K^hfconditurilliDeus. lib. lo. e. 2.

DVMattentacogirationefuperhacpeccatorisamen- cia non nihil hasreo, non occurrit cui aptius cum, quam ftruchioni , comparem : quem grauiifimi Audores fcribuntcaputinter fruciccsabdere j & licettoco reliquo corpore extet, crederefea nullo confpici, neca venato- ribuscapipofle. Vishuiusfimplicicacis imicatoremvirum ahoquin magnum &: Prophetam i^ls lonas eft : qui de fe ce-

ilatur,.

LIBER PRIMVS. CAP.VII. ^i

ftatur , quodfug-eritafacieDomini, naulumdedcrit.fol- _ iierit in Tharlis , cum iuiius eliet a Domino pergere m Niniuen ciuitatem grandem , & prsedicare in ea> quafi fuga fe Dci poruiflet fubducere imperio, atque Deus dcfijflet elfe prasfens , quia iple locum mutauerat» Ma- gna ftoliditas : hoc ipfo alijs vifum eripis , quo oculos claudis?Id fuaui rifu in puerulis famiiiares &r confanguinei interdura excipiunt , quod faciem a matribus ted:i , dum aliqaid metuunr , reliquo corpore (e putant inuifibiles, Ablcondastibimifcrpeccator,quantum volueris, Deum, & lucem irradiantis gratias abdito cordi peflulo ab animo exclude; numquam efficies vt ab ipfo , futuro quandoque iudicetuo, &:iuftiffimoflagitiorum vindice,non videaris: ilieintimisconfllijsrebufque remotiffimis interuenit. Si Pfal.ijs. afcenderis in C9lum,iliic cfl',(i defcenderis in infernum,{iue (vt antiquumprouerbium habetj licet Orci galea tegaris, fortunato Gygis anulomanumarmaueris,adefl: Deus, & omniacoramintuetur. Quoties alicuivehementiori affb- 6bui(uccumbis,vel irafuris,vellibidineiEftuas, velfuper- biainflarisjvelinuidialiucs; ferenitatemanimiruiexalpc-- ras, & quietem illam,in qua tibi inucniri viderique folebat DcuSjturbas.' quemadmodum aqua ftagnans & limpida priufquammoucatur,rerumfibiobiedarumimaginesqui- dem referti fed agitata,nihil.

A mortalibus peccatis abftine, & in ce perpetuo Dei ima- ginemlimiJitudinemque feruasjat fl,vtdixi ,animum in- q linaueris, abfconditurtibi Deus. 1 um enim, vt alio de- clinemuscogitationem, fisreus,&: quemadmodumAma- Ffthcrc.7. noftatimoperueruntfaciem,necnon Sufannxullaquece- Dan.13. remoniadeclaraueruntminiftriregijtfle mortinbnoxiosj ita vbiin culpim lethalem incideris ,velarisnon quonon videaris, fedfcmpitcrrxpcena^defigncrisdcbifor. Quod dcprecansilla ait: udicamihi-i^lyi fafcas.vbicubesw meri cant.r, diet ne vagari incipam. quod Septuaginta vcnnnt,NeefJi.iar,

M 2 feut

S,t SPEGVLI PEGCATORVM

/Jr»/x'<f//«^^,ideft,rea mortis. Velabant quidem factilegt carnifices Saluatori noftro in paflione fua faciem , 8c quad ignaroaquopercuteretur,alapascertatim impingebant: at ipfe,quid quifque moliretur,optimc nouerat,omniapro- piiis incuebatur. Abfconderant tantiim fibi benigna Icfu lumina , qui peccantes refpicere folet , atque ad lacrymas prouocare jatillummagnum, &omnia videntemdiuinse prxfentiae ocuiumnon eruerant.Non caret myfterio,quod Ioan,ij; Euangelifta ait de ludaproditore : Cum ergo accepijfetille buceelUm , exiuitcomimo. £rat autem nox. Facinus nempc illud proditionis horrendum, cxclufo omni lumine gratia?^ talemanimoipfiusnodemadduxerat, vtdeincepsDomi- numfuumnumquam viderit,licec ipfefemper vifus. Non ideocaslofuas faces &: luminaexciderant ,quia duo fenes illiBabylonij,dcftinatoanimisadulterio,^^f//>rf//<?ri'/^«//i?j

Daiuij^ fuos, 'vtnon viderent cdum.,nequis recordareniuriudiciorum iu- y?^/-//;».Conteplatus eft omnia,fed patienterjCX alco Deus> &^mifrofpiritH fuoin puerum Danielem, facinus dete- xit, cortinamfuftuiic, &: iniquas illorum machinationes protraxit in lucem,lapidibusq5 obruendos decreuit. Adul-

p ,. ter quidem ait: G^is me -videt} tenehrA circumdant me, & pa^

rietes cooveriunt me-i & nemo circumjpicit me: quem vereor^.deli- Borummeorum nonmemovabitur Altijjimm. Etnan intelligit quoniam omnia 'videtoculmilliusy quoniam expellit afe timorem Deihuiufmodihominis timor, & oculihominum timentes illum» \ jEtnon cognouit i quoniam oculi Vemini multo j/lus lucidiores. funt futer folemy circumjpicientes omnes vias hominum , cf fro^ fundum ahyffy ^ hominum corda intuentes in abfconditas far^ tes. OptimeS.P.AvGVSTiNvs^OculumtuumnonexcIu-

Lib.f. CoD- ditcorclaufum,necmanumtuarcpellitduritiahominum;

fcff.cx. fedfoluiseamcumvoles , aut miferansautvindicans, dr

Pfal, 1 8. ^^^ g^ qui fe ahfcondat a calore tuo^

7{o6ie vhi naxa latet, mensfihi luna domi ef, Quantomeliusfapientiusque aftiduisa Deo prccibus fla-

gicares.

LIBERPRIMVS. CAP. VII. 93

gitares,ne auertat faciemfuam , plenam confolationis &: mifericordisE, redillamiuftitiiE&indignationis,apecGatis Pfal.^a, tuis; & Spiritum fandum ne auferat a te. Ingemina fjcpc cumDauide: Tibidixit cor meum , Exquijluit te facies me/ty P^^**'^— faciem tuam Dominerequiram. Aut cum Philippo : Dominey fisiende nobis Patrem-, cuius benignusin filios eftafpedtus,^ oatt.14, fuffcit nobls. Illosocuios , mi fuauiflime lefu , inmevibra, quibus dum Petrum refpiceres , egrejjm foras flemt amarh Lue.2», quibus dumMagdalenamad pcdestuos proftratamintuc- ^"^-7' ris, reatu omnium delidiorum abfoluis: quos dum in humi- litatera fanctiflima: matris tuas iacis,omnium charifmatum copiaminillamiupcrefFundis : atqueexhoc beatam esivndi- Lucu cent omnes generationes. In quas miferias iJle deuenerat,qui Deo dicebat .* Ecceeiicis me hodieafacie terr^ , dr afacie tuA ^ rf^<?;?^^r, non vtique ab irata illa facie feueri iudicis , fed a miti &: indulgenteoptimi patris.Hanc quoque tu tibi^o ter infelix, abfcondis,quamdiu in priftinaperditionis via ver- faris: aciunilis es ca^co, cui licet color adfit &: lumen, nifeil tamenvidet-Deulicet Sandi videant,nectibiminus quam ilIisfitpriEfens,ilIumvidercnon potes. 'Bccequielengantfea Pfal.tj»^ te,peribunt'.ferdidiJ}iomnesqui fornicantur abs /^.Que locum alibi S.P.AvGVSTiNvs ad propofitum noftrumelucidat. Enarrat, i» Recedit,inquit,a te Deus,cum tu recedis a Deo:prsefentia ^^^ funt cascisomnia,ficut videntibus. vno loco ftantcascus & videns , ijfdem formis rerum vterque circumfunditur: ille eft praefens rebus, ille abfens : ex duobus vno loco ftan- tibus, vnus eft pra?fens,alins abfens,nonrebusipfis ad alte- rum acccdentibus , fcd propter difiimilitudine oculorum r ille qui cascus,quia cxtinttum cft ibi, quod contempfari fo- lct,lucecundaperluftrante, fruftraeftprasfensrcbusquas nonvidet5im6red:ius[abfensquam prasfcns dicitur,vbinon. eft fenfus eius: hoc eft,abfentem efte^Ienfu abefiTc. Sic Deus praefens,vbique totus eft : fed frudu prjefentiaseiusinfelix peccacor aon gaudec

M j §.IV.

94 SPECVLI PEGOATORVM

§.IV. K^mhukt pr tenehras ^luhrkum. Lib.i.c.j.

Ecdi.ii, TjOtioremhuiusaflertionispartemconfirmatEcclefia» XT fticus ; Error ^ tenehrd peccatorihm concreata ftmt. q. d. V eluci illi qui denia caligine icer faciut, bonse fortunx im- putarcdebct,linonexerrent:itaijsaccidicquiinteIledum peccatoobfufcacumgerunt, &:longiiisquotidieavia, qui Chriftus efl:,recedunt.Dauidde feaic: 7"/>/?^rc^/rmtfr,(id Gen.4; quod eciaiii Caino propcer paricidium accidic) venerunt fupermcyc^contexeruntmetenehr^ Merse noctis&: rcnebra- rumfimihcudinempeccacumhabec. Nonfic, aic Chryfo- logus , nubesca:lum,nox diem,folem caligo , quomodo

i.Epift.2. mentemcsecatinuidia.Quod anceillum D. loannesquo- que z^Qiwiv. §lm odit fratrem fuum^in tenehris eji^ df in tene- brlsamhulat ,^ nefcitquo eat: quia tenehr^ occ&carunt oculos eim. Idem alibi volens on-endere ,Verbum quidem huma- na^n afrumpfifTe nacura,fcd omnis peccati expercem,quam

loan,i« nec aliena fcelera inquinare potuerunt, inquit , Et tenehra, eam, fcilicet lucem diuinitatis,»^» comprehenderunt, Simili- ' *• ter Apoftolus fcribic: NoxprdceJJtt^diesautem appropinquauit, Nox eft cempus ance Chriftum , plenum tenebris infideJi- cacis & peccacorum: dies eft tcmpus praefens Euangelij, quofolChriftus lucisfu2c,ideft,grati2E&fidei,radios toco

Ifa. 9, orbe difFudit. quoddiu anceIfaiasvacicinatusfuerat:P(;- pulusqui hahttahat in tenehris, vidit lucemmagnam, d^fedenti' husinregionenjmhrdtmortis^lux ortaefi eis. Et Saluator nofter

loan, 8. confirmauit:£^(? fum Itix mundi-.qui fequitur me,non amhuUt intenehris-?vxientc]^ituviam Chiifto,&: in luceEuagelij, quo nox peccatorum abijc, dies graciae,iuftiriae & falutis il-

Rom. I ?. luxit, ahiiciammopera tenebrarum^ id eft , peccata quac tenc- brasquasrunt,Iucemqae Dei &:hominum fjgiunt,iuxta

lob 2 4. i 1 1 u d lo bi : Oculm adulteri 0 hferuat caliginem ydicens:Non me vi- debit oculm: dr operiet vultum fuum: perfodit in tenehris domos^ ficut in diecondixerAvtfihti&ignorAuermtlucem. Stfuhitoap-

faruerit

LIBER PRIMVS. CAP.VII. 95

tiruerit aurora^arbitrahuntur vmbram mortis.d^Jic in tenehris quaftin luce ambulant, Nonigiturfine myfterio fuic quod Chriftus antc auroram refurrexit , vt eo nempc oftenderet fe mortuum m node peccati , atque iani propria luce au« fpicari diem remiffionis & grati^.

Quid manifeftius quam quod.peecata nox & tenebrac in S. Scriptura appellentur? Pofluntenim huiuscompa- rationis varix aflignari rationes. Inprimis, ficutiinnodie omnia quiefcunt, nemo aliquid operatur :ita in node pee- cati mortalis opera meritoria ceffant, quantumcumque aliquis oret , ieiun-ct , eleemofynas faciat; fruftra funt om- nia ; donec rurfus fit in ftatu gratias, nihilomnibusillis promeretur.

Deinde quemadmodum tunc fcrpentes & venenata animalia egrediuntur antris fuis, fic induda nodc vel vniuspeccatilethahs, omnesmaIa:incIinationesinfurgut. Pofuijli) dpcccator, tenebras , ^faBa efinox-,in iffaprtranf ^^^^ ,^. ihunt omnes befli^Jilua y catuli leonum rugientes vt rafiant. VeriflimedixitetiamEthnicus, vnumperpetratumfcelus, scncca. gradum eflefuturi.QuidOauidiaccidit , etiamvulgono- tum. Illequiantea infenfiftimo fibi hofti , & quemei Deus m manus tradidifte videbatur, quiqae nocens erac,pepef- cerat, quia iam tum adhuc erat

Integer 'vitd-,fcelerifa^^urusv Horac.

iam adulterio infamis,etiam fi bi fidc]i(Iimum,& cuius vti- lis illi erat opera,8c mnoccmQm, ■percufptgladiofUorum Am^ *'^^g-^ ^* mon. Q_ialis beftiaex vniusfIagiciinod:e,quantus fkuien- tisleoniscatulusprodijt!

Rurfus , quid eui jentius quam csecos in denfiflima node, & Cimmerijs tenebrisaflidue verfari? Atpecato- ribusmScripturavarijs locis csecicas tribuitur. Sophonias z\v. Amhulant vt Cdici-,quia Dominofeccaucrunt, Et Sodomicas, Sophon.j; euna Lot vim facerenc , iam^profe ejfet vtejfringerent fores , etiam corporali ab Angelis cdLcttate ^ercuffi fmt aminimo vf Gen.i 9.

p€ SPECVLI PECeATORVM

(^ue ad maximum , ita vt oftium inuenire non poflent. Igitur Lib.i.Conf, P^^^^i^oresintenebrisambulant: quia , vt alibi Avgv- cap»i*8. * STiNvsait, Deusfolus magnus, habitans in excelfis, lege infatigabili fpargit poenalescaecitates fuperillicitas cupi- ditates. Idemquepeccatoribus, quod Sodomitis accidit: ^ll^'^'^t ^^^^^^,°"^^^^videbant, plateas, domos, arbores,aerem, peTcen?* "" ^^^ritumoftiumdomus Lor nonvidebant.Aquilinisocu- lisfunt quidam mercatores in ftruendis fraudibus, in lucrando cencum in centum , in cambijs, alijsquc negotijs: curiosefe puellxornant, omnesnouasformasimii^ntur, faciempingunt, crines crifpant , vc fatearis iiias velArgo fuiife oculatiorcs, vel non omnia potuifleira perfpicere. Quisetiam perrpicaciusvidet,quampluresex leguleijs&: Gerberis forenflbus , ademungendam Euclionisalicuius aulam ? Ettamenhiomniaaliacumvideant, partemaute casleftis nonvidenr, ambulant^// f/ff/, cjuia Damimpecca- uerunt. Quin fimiles funr milicibus miflis arcge Syrisevt Elifeum comprehenderent, eo quod is regi Ifrael omnia 4.Reg. t, qu^ habebatin corde, rcuelaret , quos Dominus adprc- ces Prophetae M^aAtt-, id eft inaduertentia (quod S. Av gv- STiNvs auidentiam vertit^percuflJitjita vt cum ipfo Elifeo irent , nec tamen aut iJlum agnofcerent, aut quo duceren- tur,fcirent,donecinmediociuicatisSamari2econftiTutifc delufos agnofccrent. Sic,dico/unt peccatores,qui aliaat- quealia viavadunt, fed vclatioculos, vtnihiladuerfum, nihiltriftecernant,ni{i vbi fuerint inmedioterrsehoftilis, vnde rcbus integris nullus vmquam euafit. Quam multis olim in Belgio impofuit hsBrcfis , quam blande pellexit , fouitl nec nifi iam morte immincnte illius fallacias per- ipexerunt, quamque parum foret pra^fidij, &fpeifalu- tis in religione , quam perperam vocant Reformatam. Num,ii. AliusabauaritiaexcJEcatus , fimilisBalaamo, qui,aflna videntc AngeIum,nihilomninovidebat ,adfurtapergic, 6^ latfocinia cxercctj at, cum ducitur, aperiuntur ipfl

oculi.

IIBER PRIMVS. CAP.VIL 97

'ocu^i, videtqae imminentemmortem&rinfaminm, atque tumferius csecitatcmfuam deplorat. Tertius aliqaisfalfe amore libertatis deceptusjfana amicorum confilia rcfpuit, neciuuentutemfuamMufis,necMercurio,ncclaboricoii- fecrarecurat,qui vbi vita efHuxerit,iamq;^randiori ajtate fe neceirarijsadvitamlionefte tutandampraefidijsdeftita- tum vid-t,frufl:ra illam fero fapientium cantilcnam canit:

0 rnihi prxteritos referat fi luppiter annosl Virgil»

Nonne illas qaoque cascicate laborare dixeris , quae nullas procorumblanditias,nuIlaIenocinia , vergerein ruinam iux virginitaris crcdunt ? qa^ nullos Danaos,nulIos dona £erentes,nullosetiam magnaces , fufpedoshabcnt t Sed pofitas in medio Samaria , fada: iam fabula & ludibrium 4.Reg.6. vulgo, propter intumefcentem vteru, fe csecasfuilTe agno- fcunc, doloremquclamencabili voccexponunc : Ah/quo deueni? qu6flosdecorqaeiuuentutismea:decidic?&:c. Si- militeradolefcensamoribusmerecriciis dcdicus,vbiahcui flagitium perfualerit, nodemqae a formofa impecraueric, vadicexulcabundus, gaudenrque,&: fummamiibi fehcita- temobtigifTeflolidusimaginacur. Zrm/W/,inquitSapiens, Prouerb.7. €Hmmultis fermomhm^ C^ blanditijs Uhiorum protraxit itlum, Statim eamfequitt4rquafi bos , qui , quia ei cornua inauran- tur,floribuscoronatur, cumtympanolituoquecircumdu- cicur,alicui videripofTec ccteris felicior: fed,eheuldud:us ad vidimam occidicur, drqufi Agnudafciuiens , ^ignorans qiiod ad vincula flultus trahitur , d,onec transjigat fagitta iecur €im. Donec exhaufla bursa, pacrimonio ablumpto, acqui- ficainfamia, fradodelumbacoquecorporc, ancead^vic^ infaniam videat > atque mirecur feance non praevidifle hanclctllaminquampronusvehebatur. Audiquidcetcri quipeccauerunt,nonin medio Samarias,fedininfernodi- c an c : Errauimttsavia veritatis^ ^ iufiitid lumen non luxtt no- Sap.j. bis , &fol intelligentiA non efl ortus nohts. Nempe iUis idcm accidit quodArchimedi captis Syracufis. Marcellusma- capV^** *

N china-

ir SPECVLI PECCATORVM

chinationibus Archimedis geometrsemultii ac diu vi£i:a- riam fuaminhibitamfenferat : exiiniatamen hominispru- dentiadcledatus ,vt capitiilHus parccretur,edixit. Atis dum animo & ocuHs in terram defixis formas defcribit, militiqui prsedandigratiadomumirruperat, ftridoquein caputgladio, quifnamefTetinterrogabatjpropternimiam attentioncm ftudiumque inueftigandi quod requirebat, nomenfuumindicare non potuit. Sedprotradomanibus puluere,NoIi,inquit,.obfecro,iftum difturbare;ac proinde ^ quafinegligensimperij vi6toris,obtruncatus,fanguinefuo artisHrfT.amenta eonfudit. Ita,etiamfi diuma vltio ftrido gladio in asdes illorum non femel irruerir,palamque edixe-

Pfal ,7. ri t, 2lifi conuerjifueritlsy gUdittm fuum vibra hit , arcum fuum tetenditjC^ pArauit illum-j nonpraelentis velfuturi tcmporis fignificatione, fed praeteriti vfa , quo altius animis eorum imprimeret,vt pulueresillos vanitatis,&nugashuius fae- cuh defercrent,aut faltemoculos attollerentad prsefen- tifnmum periculum, neperirent; tamen pulueribus fuis immortuifunt.

h<i'^tth2ii\\2iSo^h.omx,{^mbulabuntvtc£ci,efuiaI)omi- no peccauerunt , dumkerum cogitationem reflcdo , occur- runtvarijmodiambulandi ca:corum,quiinip(bs peccato- resapprimequadrant. Ali) enim ad hocexcsecantur, vt in orbem ambulcnt, &: molam circumagant ; in quem finem

Iudic.r6. SamfonifortiirimoHebraEorumPhilifta;ioculos cruerunt. Quimodus ambulandi miferrimus eft , &c quafiinfinitus.

I;i^'^* , Peccatoridiabolusquoque , inquit D. Gregorius, intus aciem contemplationis ofrundit , demde roras m circuitu

pfaU IX. laborum mittit, iuxta illud Dauidicum , In circuituimpifam^ l?uiant,in(ia.r: equorum in molendino. Alij circumagunr, fcu: potius circumaguntur,in pncumatica mola fuperbias,alij iii argentcaauaritix, alij in olea^ea adulationis , &:adccn- trum,quodnobisDeuseft,numquam pertingunt. De a-

i.i.Oinith. q^uilafcribitAldrouandus>.illamdumpugnatxontra cer-

uum,.

LIBER PRIMVS. CAP. Vn. 99

i^m,puluerem alis coHedum inoculosifl:iusexcutere,vt jnoxexcaecatum prascipitet: ita aduerfarius nofter diabo- Ius,quos aggreditur, obiedis diuitijs 6c voluptatibus,aIijf. ^ue illecebris excsecare, &: incafles fuos prxcipites dare annititur.

Eft etiam alius modus ambulandi c2Ecorum,nempe dum puerum vel canem vi^e fequuntur ducem. Nec abfimili ra- "tione multi a pueris fuis,quorum causa foenus committunt, aliifquefceleribus & iniuftitijsfeipfoscommaculanc, du- cuntur, quafi Cxci ad infernum.Alij canem ducem habent, ij fcilicet qui gulas, mordacitati, inuidias, aliifque vitiis ea- ninis indulgent»

£t quantahsec,© Deus/calamitas&r miferia,ambularc in tenebris,&:fuauiflimalucis vfurapriuari/MeritoTobias cumab Angclo CalatareturiGaudium tibijif Jemperi refpon- Tob.§» dit: ^lmle gaudiummihierif y^uim tenehris fedeo , d^lumtn <r^//>^;? i;/y^^?Qu.ia nimirum tenebris & cascitaSjfunt quaft omnium malorum quoddam compcndium. Quod indicarc videntur illa Saulis verba,quando anguftijs vndequaque circumdatus , dixitarmigerofuoiuxta tranflationemSe- ptuaginta: Conficeme: nam apprehendefunt me denjk tenebra. iReg ji; quemadmodum &: epitheton horrihilisj quod folis tenebris inter decem ^gyptiorum plagas» tributum t(\:.FaB^funt, Exoa.io. inquit textus, tenebr^horribiles invniuerfaterra Aegypti tri- bus diehus. Q^idinferno triftius,quidmiferabiIius?Hoc vt lob exprimeret, terram vocauit tenebrarum ydu^2iciua.da.m lob 10. iimihtudinc d diuerfis terras noftras habitabilis partibus, quarum alia terra auri, alia terra butyri, alia terra fert i,alia terra equorum nominatur : fed h^c tenebrarum , quia ni- mirum non habebat aliud epitheton paratiusadmanum quodirasdamnatormnpoenasaptiiis exprimeret.Vtenim in cx\o lucerna cius eft agnus , efficitque vtnon alialucc, Apoc. tu neque fole indigeant inquilini cseleftis lerufalem , ma- rris noftr^i fed omnes aftatim exhilarat, fummaque beati^

N z cudine

loo SPECVLI PEGCATORTM

tudineperfundir: itatenebrx infernaleSjquasfumidus ilie &rvaporofus ignisexhalat,fummam moeftitiam & dolo- rcm damnatis adferunt.^

Quantumdeniqiie malumpeccatumhomini accerfat, colligi vel inde poteft , quod non tantum per tenebras , (ed Iac.2, & per lubricum incedat, & qui in vno ofendit, fadus fit adomnia procliuis.

^-y.DamonihuieJivolupati drderifui, Lib.4. cap.i. DoMiMicA XTOnne ijsquiaLucifero adruinamnoftramprocuran- Iii.Quadra. dam dcftinantur, quemadmodum beati illi & c^eleftes gefima;. genij/V ...nijleriummijft(untproptereosqui hereditatem ca- Lib/deani- P^^^ J^^^itisl Gui enimhominum, ( vtTertulliani verbis ma cap.i, vtar) non adhasrebitnequam, ab ipfa etiam ianua natiuita- tisanimamaucupabundus?Qupd S.Profper valdedeplo^ Devitacon- ransait: Heu/ quamfubtiliternosilledecipiendi arcifex. «inp.c.ij. £^||jj. I quantacxcirare oculos noftrjemencisobducit, ne difcernamusgaudendiauidi,vndeiuftiusgaudeamus!Sifte hicpaulifper cogitacionemtuamadiilaverbaD.Profperi: Quan ta ca^citas oculos noftrsc mencis obducic! &: iimul in animamreuocaqualemBelgarum pucri ludantlufum. Hi vni e gregefuo tadiu oculosvelant, donecexfocijsquem- piammanuapprehenderitjintereaomneslufirabundicir- cumcurfitant, & exertis digitis errabundum & auras pren- fantemirrito conatu derident: ita dasmonibus peccatores funtvoluptati&derifui. Quod ne fandillimo Prophct« loboaccideret, edixit Deusfatanas : Eccein manutuaejty 'verumtamenammamillius /erua.Qnod quidem alij aliterin- terpretantur,fed Olympiodorusficexponitj Animi par^ temne attingc,intelledum deluforiis phantafmatibusne perturbes,necrationislumenquauisrationeobfufces,qud Ltb.s.vit, tibiludibriumdebeat.Gotraacciditvirofummaeabftinen- EacrtiinM4 ti*c,quilaboremanuum quotidianum vi(Sumcomparabar,

ia

LIBER PRIMVS. CAP.VII. ' loi

inorationcno(3:udiuqiieper(if|:ebat,cudisdenique animi virtutibus florebat. Adhunc enimaccedenstentator, & Jaqueos parans, iinxit fe dccoram mulierem fub nodem oberrantem pcreremum: quas velut fefla poft nimios iti- nerislabores,cumoftiuminuenifretapertum,ingrefraeft fpeluncam; &:procumbensadvirigenuapetijt,vtfibiillic liceret quiefcerc, vtpote quam nox apprehendiftet. Ille cummulierisefretmifertus,quodquidemnondebuit,eam admifit infpeluncam , & deerrorc varia eft pcrcontatus. llla & narrauit, & blandaacfallaciaverbainfperfit , fcr- monem diutiiis cum eo protrahcns,- fenfim interca nefcio quomodo pcUiciebat ad amorem : adeo vt plura deinccps inter fe verba conferrent, riderentqueacin gaudia folue- rentur,doncc cum ipfa multo dcniquc fcrmone Siedu.xiftec. Itaquc tandcm c6trc£tationc manus, & genx,& ceruicis, cxercitatoremmcumredcgitinfcruitutem. Namlicetille intcrnisiluduarctcogitationibus,reputanstamcnhabcrc iam fe in manibus reiopportunitatc, &: voluptatis cxplen- dacfecuritacemjCogitationiairentitur, tcntatquc cumca commifceri, vtqui iam euafifretinfipiens,&equusinfe- minas infaniens. llla vero cum repente magna voce excla- maiTet^vmbra? adinftarexillius manibus euanuit.Cachin- niautcmin aercauditifunt multorumdsemonum,fcnem irridcntiu,acmagnisvocibusinfuItantium:^^/y^ exaltat} ^"^«^^* humiliabitur, Ex quo facilc eft colligcre in inferno non mi- nus efle gaudiumfuperiuftoaIiquo,virtute&: meritis ex- ccllente, ficorruat,quam in ca^lofuperpeccatorcpGeni- luc.ic; tentiam agente.

lncxplebiliter,inquit D.Profper, diabolusdcperdito- Devkacon- rumcaptiuiratc tripudiac. Tormentisnoftris dele£batur, tempi.c.ij-. doloribusrefrigeratuc: efFufionoftri fanguinis,efteipocu- ?^""f ^^^ lummclIis.Nullumfaccharum, nulium vinum,ica exhila- pambus,c2, rat daemones,atque noftras ebrietates,&: fordes libidinum. Et Chryfologus de illo ait: Capicfatietatem, voluptatem Serm^x^

N 3 percipit;,

loi SPEGVLI PEGQATORVM

pcrcipit, expletur epulis, quando nos libido foluit, quan- domoriunturvirtuteSjViuuntvitia. . Scd quoniam puerorum noftrorum mentionem fupra

fecimus,eft&aliudquo impensefeobledant. Simulantfc vellecompedesfatuo, quiperplateas vagatul:,inijccre; &c filumvel ftramen expediunt.vtadanulumoftijvicinioris alligent: ille veroexiftimatfefortius Iigatum,quam Mar- tem cumVenereVulcanusimpIicuerat;flet,eiuIat,extre- mam opem implorat, nec vel pedem mouet, non obimpo- tentiam,fed iudicijerrorem. Interea pueri

I>eriius. ingeminmt tremulos nafo crif^mte cachinnosy

fortiftime ligacum clamant , atqueilli invinculisperma- nendum efle. Qiio edi6to non fecus percellitur,atque rcus iudicisfententia.Hunc quoqueludumferioluduntdxmo- nes, dum non infcitiam afFeduum noftrorum,fed infaniam ndent,qu6dpcccatorumilIecebrairretitos,ad excuticn- dum tam futilciugum, nullus ardorinuadat ; quod velut herculeo quodamnodo, ftcterrcnisrebusilligatis, nuUa furfum cuolandi voluntas potiusquampoteftasfuppetat.

Prcm.tz, Verillimum quidcmcft quod Sapiens ait : Iniquitates fua €Apunt imftum , c^ funihm peccatorum fuorum confiringitur.

iib.4.Moral. Quinim6,vt Gregorius,Quot vitiis pcccator aftringitur,

«ap.xj^. quafitotvinculisligatur. Et ficmultiplicatur captiuitas &" fcruituspeccati,duriorqucfit acmifcrabilior multipli- catisvitijs. Sed quid tandcm cft, quo vniucrfim mundus detinctur.^^Silibct, propiusinfpiciamus ,&cnumeremus. Honores funt, inquies. Atquid, nififumi ? diuitias , vmbras funt: nomen & fama , auraac ftrepitus : voluptates,fallax prurigo,prim6bIandiens, poftcadolens. Atqueferio iam tccum ftatue an fumi,vmbra,aura & ftrepitus,vilis deniquc prurigo capUuare nifi infipientem poffint ? Vt vcroab v- niucrfalibusmagisadparciculariadcfcendamusjquamri- diculum,fi pulicempoftfetrahentem auream catcnulam confpiciamus^ inoftentuni eiufcemodipulexcircumfer-

tur:

LIBER PRIMVS. CAP. VII. 105

tur:ica & dxmones viros diuitiarum quafi oftentui habent, quibus cumimpofuerinc diuitiarum iugum,quocumq,- vo- luerintincKnantjperterrasagunt &maria; 6«:omnigenas perpeti itinerummoleftias, atqueaerisincommodamifei rosillos cogunt.Sihomoadolefcens, robuftus aUoquin^c erudituSjarbitreturfe aheneisvinculispr5editum,dum a- mafise fuxamoribusimplicatur, & afliduc Tecummurma- ret , nonne ridiculum ? lllane formarprjeftanria , illudoris decus, illsegenxjillasfororiantes mammse, totusdcnique lepos, vinculafunc , neHercuIea quidem rumpendama- nuf O infane / ftramen tantum, vel cenuifllmum filum eft, animumiiregas. Tecumcogita, quemnam illaqu^ dixi- mus,vel pilo vnoefFecerincauc fHpienciorem , auclongse- uiorem, auc cranquilliorem, auc denique beaciorcm ? Ne " mononpeior amoribusiIliciciseua(ir,cancumabeft vtme- lior vmquam etfedus , au c horuui auxilio frrmiora laccra,. ingeniumuefubcilius ficaflecutus.Vereftramen,&nuIIius mometiaucexpedracionis crepundia te decincnc,vcfisda:- monumpila& ludibrium. Vc aliosomiccam,nulIi hiftrio- nes,nulliparafici,facui nulli ,camregibus func voluptati, acque diaboli magis fuis &: incancacoribus deledancur-.ho- rumverbis &: impijscaEremonijsfimuIantfecogi,cumni» hil libencius facianc, quam vcfe praebeanc curpiftimis per- dicorumhominum vicijs velimpulfores , vel adminiftros. Simulacfe d^mo captum,vt te capiatr/e vin<ftum, vt te vin- ciacifecuoimperio fubdicum , vccefibi fubdac^ aceinclu- fum,vcceiinaliccrincludat; fingicfcartctuaj velimagini,, ' vellapidialligatum,vtfunibus peccatorum adinferos te perducat. Quainretamcallidepefiimi illi genij verfan- tur,vt,fi quis apicem ex incantandi formuJa omilerir,mox. ei aut ingentemterrorem,autvitas periculum,aut mortem ctiamipfaminferant; quafiinlacfsemaieftatisfuae, velfer* uitij coacli vindi£tam: cum tamcnnihil miniis quam lae- dancurj, velcoganturinuiti. loterdum c^uofrausmeliik

fiicce-

104 SPEGVLI PECCATORVM

fuceedat, veraquaedamprodunr, & nonnumquam ca fa- ciunc,velut quadam verborum vi indudi,qua2 in fpeciem bonapiaque videntur ; fednullo prorfus veritatis pietatif- que (ludio, quod minimum habcnt j fed vc commodiorem aptioremqueimpoftursefuse laruam prasrexant. Quoties vero hos fanaticos, maxime mulierculas , vanis pollicita- tionibus,mentitischoreis,epuhfquemaginariis,illudunt? Erquidnifi vtmiferrimos hofce deceptiflimofque volu- pcati &: derifui habcanr?quibus nihil magis cordi efl:,quam hominesfupplantare: &:quiaDeoqueraoderuntnihilno- cumentiinferrepoiTunt^illos tencantireperditumqui ex- prefTam in fe Diuinitacis imaginem gerunt.

Sic etiam dsemon nimis ccedulos idolorum cultores de- ridebat , dumambigua refponfione ignorantiam fuam, ('quidquid Plutarchus in Pychia reclamet ) contegens , confultores fuos veluti nafo fufpcnderet. Quemadmo- dumrefponfumfuit Pyrrhoab ApollineDelphico,

Viae Eugu- ^ • jieacida RomAnos vincere poffe :

Cofmo. ^ CroEfo regi Afias expeditionem m Perlidem paranti ,

poeia . Cr(sfH6 Halym fuperans magnam feruertet ofmn vim.

& Eufeb.l.j. £xquoerui non poterat fuamneanhoftium vim eflet c-

c.io.Praepa- ^ ^. .i- r • /^ t- • j- t-i l

lac.Euang, uerlurus. Simili quoqi verfutia Jtpammonda Ihebanum

Diodor si- ante Leudricam vidoriam ludere conatus eft. Ac ille,

cul,lib.i5. ciim duo contraria auguria,quo tempore moturus erat ca-

ftra , apparuiftent, quorumaltero vidoria,aItcro clades

portendebacurjanxiosinde milicesconfpicacus, acfciens

reshuiufmodi eflevanas, generosedubia refponfa incer-

precatuseft-,dixitquemouenscaftra, alcero fuis promirci

vidoriam, fi forcicer hoftem aggrediancur-, alcero aucem

cladem, (i ordinem in acic non tenuerint, vel ducibus non

obtcmperarinc.Sic ipfe dasmonesfibiludum facientes,hac

interpretacione ludificacus eft,

inTImxo. Qu.idpoftrem6deebriofis dicam.^^Platomirarefertdc

iuuenibus quibufdam Agrigencinis, quicumcancum vini

hau-

LIBER PRIMVS. CAP. VII.

105

haunfTencvc mentis emota» cflenc, fibique in trircmi cu- bare, vencilquegrauibiisagitari viderencur, timentes ne fiauisonere deprcfla mergeretur , cam exonerare cerca- tim adorti luntj acq; e feneftris excra domu menfas, ledos, arcas, aliaque plura proiecerunt ■: vigilibus fadum admi- rancibus, &:(quisdubitec?j darmonibusvoluntariam ho- minuminfaniamirridcntibus. O ventres,6congij , quot ludibriA dasmonibus debecis! Quamillilubenterde veftro vomicu, decorijs ludunc/ Quoquidmiferabilius grauius- que excogitari poteft ? Nemo enim,tamec{i viliflimas con- dicionis, explodiabamicis fuftinec ; quancum ergo tor- mencumfueric,fihoftes,ijque infen{iflimi,ingenuum 6cli- beralemnafoaduncofufpendanc^eiqueacecbeinrultencf

LISSIl

LIBER SECVNDVS,

CAPVT PRIMVM.

jf. I, CdufafHndamentalis conuerjionis S,zAv gvsti^ji fmt £terna Deifn^deJUnatio,

THEMA CONCION.

§lup$ autem fr^desimauiti hos df vocamt. Ro m . 8.

Eptem per hiemes inmari iadatus ftiic Troianus ^neas , varijsq; erroribus exer- citus^dumfugientem fequitur Italiam.S^ omniumqusetuturaerantignarus.Sciebat tamendiuinaprouidentia, quseb^c iufe- riora e vertice defpicit , quseque fe ad om- nes omnino res creatas extendit, quemadmodum prse- deftinatio d fblos homines,cui rci tot circuitus, totiti- nerum volumina , tanta temporis mora deferuiret. Erra- bat quidem /£neas , fed noi Oeo ; qui & initium , &rmedi- um,acfinemtanta2 peregrinationis conremplabatur,iam- que xtcmx vrbis conditores , ex erronis iftius cum Laui- nia coniugio dciignarat ; iam tum,inquam, tot heroas, tot animas illuftres, imperio orbis rerrarum natas in lumbis ciusprseuidebat. Deflexerat quoque aredo tramitc Av- GVSTiNVS,nequeiamleptem modo,fedfcrc quotvixe- rat annos, oberraueratplateasBabylonis, videbaturque ipfum, ad quem fine iudicio tendcbat, falutis portum fugere; donec de longemiferans, illumquecircumuoli- tansex alro,diuinabenignitasadmeiiorainfIcxit,&:nihil . minuscogitantemmagnum Patrem tot Ordinum confti- \Lr r^ut^!. tuit.Enumeranturenim^cummilitanbusfacriOrdines & ^itajS.Aug, Gongr^cgationes^mb regulaipUus militantes^upra fexa-

ginta;

LIBER SECVNDVS. CAP. I. 107

ginta. Dormiebac adhucvetus ille Adamfomnum pecca- 3^ profpcru- torum,&oculisgrauatislucemChnftianam excludebat; Stellartium &iamtamexlatereip{ius formofiflima virgo a Deo plafte JJ^^'J"cleo lu- rerumomniumformabatur. Religionem intelIigo,quam poftea A V gvs tin v s ex Italia primum in Africa inuexit,& obquamveruspater Monachorumextitit. Nempe , ^«/ Pfal'79» r^^/^^T/r^fA/^/^^W/^^jqui te in aeterna vita videntesgubernas, ('ilrael cnim tantumdem eft ac videns Deum)etiam harum infcriorum rerum curam non negHgis ; & quamuis ab in- credulis cxiftimeris noftri iblicirudinem a te ablegafle ; tamcn deducis 'uelnt ouemlofe^h, id eft , eos quos in vltima temporisicne6tutegenuifti,&: afratribus fuis perfccutio- nes magnas luftinent , & ibmniatores vocantur j tu paula- tim in rribulat-ionibus crefcentes deducis perignem&: a- quam, (icutoiJem manruetamadmacellum,mortificatam Rom.8. totadie,vt pcr compedes 6«: carceres tranfeant ad rcgnum, &: adpafcuaviriditatisarterna^: tantumabeft vc tuorum memoriam, etiam tum cum grauiftima^ aduerfitates m- gruunt, vmquam dcponas. Sed & alicer interea hunc lo- cum nd propofitum noftrum adaptemus. ^^ regis IjraeU intendis^ C^ deduas 'velut ouem lofefh , id eft , qui videntes te, feruos tuos , fideles tuos,regis &; protegis , etiam ad pecca- toresoculosconuertis, &eos velutouem, qua:aberraue- rit,&: reuerti ad gregcm nefcit,quxris,in humeros (uftollis, adpafcuareducis:itaramen vt haberedebeant fquodper lofephdefignatur) augmentumbonsevoluntatis.quo gra- tias tu2E cooperentur , &: dignos praeftent frudus poeni Matth.j» tentias.

Gerte primaratio, cur expeccatore iuftus, ex impndico ^ caftus,exfuptrbohumiIis, cx hsereticoManicharo Chri- ftiartus Catholicus eualerit AvGvsTiNvs,fuitacternaDei pr^deftinatio: quam nouillc pofllimus ex ijs quaj nobis ac- ciduntin tempore , ideoquodabseternoaiupremrt illo » Numiaefuerintordinata.Hascveroadeononoper^noftra

O i. bona

loS SPECVLl PECCATORVM

bona prserequirit, vt etiampeflimos qiiofqiie ad altiflimos

z.Timot.z. fandtitatis gradus "^touth.Oit.Vocamt nos vocatione faniiajnort' fectmdumofera nojira^ fcilicet liberi arbitrij, vtvolebant Vc\2^id.my fed feamdum propojltum fuum (^ gratiam. Cuius

Cen»48. illuftrem figuram habemus in Geneii. lacob rogatus^afi- lio IofephojVtnepotibusbenediceret,extendensmanum dextram,pofuit fuper caput Ephraim minoris, iiniftram fuper caput Manafle maioris natu, commutans dccuflatim manus. Namquemadmodum lacob Ephrami , qui flni» ftr2Emanuieratoppofitus,dcxtramimpofuitara diuinabe- nignitasinfiniftrolatere confiftentes , frequenteradfeli- ciilimum dextrse fuae confeflTum vocat, atque ex priuilegio^ gratiaquefpecialimanusfuascommutat. QuidinApofto- loPaulo Deus inuenit, nifi innumera opcra mala ? ibat

^^'^ Saulus ffirans minarum c^ c^dis in difipulos Domini ; at quia

abseterno prsedeftinatus eratvas eledionis , deturbatum: illumintcrram, poftea Deus erexit & illuminauit. Quid in AvGVSTiNO? Nihilnifi fordes, & variorumfcelerum inquinamenta : &: tamen vide profufam Dei bonitatem, quemcxmaflTaaeternas damnationis elegerat, (quemad-

|lom.9* modum & de lacob fcriptum cft , Cum enim nondum nati fuifent , aut aliquid boni egiffent aut mali ( vt fecundum ele^ Bionemfropofitum Deimaneret ) non ex operibus , fedex VO' tante dilium efl: laeob dilexi , ^c.) huicin tempore eflScacis adminicula gratiaefubminiftrauit. Nempeexillis erat, de

Rom.8. quibus Apoftolusait, o^Q^fecundumpropofitumnjocati funt fan&i,id ed^merno Dei pIacito,Iiberalidecreto,volunta-

A^.?. ria & gratuita conftitutione, definito confilio, vocati funt

ad fanditatem ilicetipforum antf^ada vita nihiJfortaffe- nifi iram & indignatione diuinam fuerit promerita. tnin> ueroquod peccatores vocentur, excitentur, iuftificen- tur, foIiDeomiferanti, nonhumanismeritis,autnaturaB • viribusadfcribendumeft. Hinc Angelus in node natiui- «atis Dominic^jVt indicatet Deumprasdeftinafle nobis per

uatiuir-

LIBER SEGVNDVS. CAP. L 109

natiuitatem filij fui , internam animi tranquillitatem &:pa- cem, qusegratiam confequi folet , canebat i Gioria in excel- Luc, 2. [is Deo , &m terra^ax hominihm bon^ voluntatis : Gr3Ece eft tv^oicUqyiAt^^ beneplaciti, &:beneuolentise diuinae , ed quodDeus iam deftinaflet hominibus per Verbumincar- natum exhibere bonam fuam voluntatem &: amicitiam.

Vocauit autem Dei benignitas Avgvstinvm, turat vocationeexterna &vocali, puta puerulicanentis: Tolle lege^ tolleltge; per exempla item Vidorini, Antonij , &: aulicorumjper fl:jgella timoris de morte & iudicio con- ceptijper conciones AmbrofijjMonicse lacrymas.-tiimaxi- me interna , & in animam penetrante,pergratiam quae extern*e vocationi non tantummodo commenfa eft , it<i eam f^pius fuperar.Et haecerat Av g v s tini praedeftinatio, qu^velipfo teftenihil aliud eftquam prasfcientia S^prae- Lit.del^ono- paratio beneficiorumDei , quibus certiflimo liberantur P^^^^""^"^» quicumque Iiberantur. Oues, mquitbaluator nolter, mea loan.io. vocem meamaudiunt-i & ego cognofcoeas , id eft ,. diligo: iuxta illud Apo(\:o\ii Nunc autem cum cognouerit/s Deum,imo cogni- Galat.4. tiJitisaDeo-, ide(\:,di\cQi:&c,Cognouit Dominm quifunt eius: a.Timot.i.. fcireenim, flue nouilTe, Dei,fauorem&: afFedumconno- tat. £t ego vitam Aternam do eis: d^ non peribunt in aternumy C^non raptet eas qutfquam demanu mea. Et quare hoc fit in tempore, mfi quia erat ante tempus praedeftinati.'' Et Kaias dcfe-ait: luxtaefl quiiuHrficatme.qHis contradicet l Ecce Do^ ifais jxy^ minusauxiliator meus^ quiseflquicondemnetme ? • Adeo vt ipfl miferabilcs Avgvstjni errorcs vitiaque non videanturaliud fuiirc,quam illa aqua,quaElias,C')n- tra quadringentospfeudoprophetas decertansproverita»- ceNuminisJignafacrificij iui confperlit. Nonmodo enim humorille,licet copiosecfFufus, ignem,qucm S.Propheta precibusecasloelicuerat, no extinxit,vtpotiuseumin(i:ar adipis veiolei accenderct. K^d ^reces Elidi cccidit ignis Domi- i Reg.ij- nii& 'uoYAuitholocauHum, &ligna,drUpides,^ulueremquoquei

O y &

Num. 21.

iro SPECVLI PEGCATORVM

(^a^ua,qu£ eratm aqudiduEiudamhens^w fui fcilicet ipfius nu- trimetum,nonaliceracquebos folet linguaherbascarpere, &: canis aqua lambere. Crediderim idcirco deprauatas vo- lucacis,(vtcumVaIerioIoquar)AvGvsTiNVMnubilo fuifle perfufum, vt virilisaetatiseius decus lucidiiis enitelceret.

Rom.«. vifaenimfueruntipfafceleraeicooperataadfalutem. Re- fnxerat, madebatqne,fcd vt ardentius ignem conciperet, luculentiiis flagrarec : retro cefTerat, vt longius falirct : in- ftarneruialtiiisabarcuretraduserat, vt iaculum fanda: conuerfadonis pcftea caslo fublimius immitteret.

PafTus eftclementiflimus Deusillumlabi, vt tantoeffi-

„^, ^ caciusceteros aberroribusreuocaret.Errauitipfe//r///tf»/.f qu£ferijt , vt aliorum efrcdrus paltor palantes oues non contemnerct, quin potiushumerisimponeret, &:adfalu- briadoctrinas Euangelica; pafcua reduceret, iuxta iilud Didonisapud Virgil.

ilncid. 1. T^onignaramalimiferis fuccurrere difco.

Ncque iam inde ab initio obfcuris indicijs hanc eius prx- eledionem Deusindicauit. Vndeenim, aut aquoaiio, quamate, 6 fumma&inexhauftabonitas, inadolefcente ododecimplusminusannorum, tam infatiabilead veram fapientiam defideriij , tantus fandiflimi nominis tui amor?

felr.'cap.4." Ciimenim lcgiiretaliquandoCiceronisHortenfium,qui adhortationemadphilofophiamcontinebat; Ille ver6,in- quit,hber mutauit afFedum meum, &: ad teipfum Domine mutauitprecesmeas,&: vota ac defideriamca fecit alia, Viluit mihi repenre omnis fpes, &: immortalitatem fapien- tiasconcupicbim asitucordis incredibili ; &: firgere iam cocperam,vc ad ce redirem. Quomodo ardeba,Deusmeus, quomodo ardebam euolareaterrenisadte? &nefciebam quid ageres mecum ,• apud te eft enim fapientia. Tam altc veroimbibitum in animo gerebat amorem nominis Dci fuijVtetiam hacfolumdc caufatantusinipfoardordefer- uerec , quod nomea Chrifli aon itiueniebacur in Hor cen-

LIBER SECVNDVS. CAP.L m

fio. Quoniam , ibidemait, hocnomen Saluatorismei,filij tui,in ipfoadhuc lade matris, tenerum cormeumpie bi- berat , & altc retinebat : & quidquid iine hoc nominc fuiiret,quamuis litteratumj & cxpohcum , &: veridicum, non me totum rapiebat.

Cumque iam cognita faHitare Manicha^orum fe«5l:2E,eam defercreftatuiffct, nec tamenilliomninoreluceretclari- tasChriftianae fidei ; hierebat dubius quo vela flcd:eret: traniiuifletque ad philofophos, fed quia fine nomine falu- Lib.^^.Conf. lari Chrifti erant, curationem laoguoris animse fuae illis "^' ^*' committereomnino recufabat.

lam vero ita cordi infculptum geftare nomen Dei,ecquis euidentiftimum prsedeftinationis fignum efte negauerit? De Saulodicitur : Vaselecfioniseflmihiijle ^njt ^ortetnomen Ad.9, meum coram gentibus, (^regihm, d^ flijs ifrael. quafi dicar, Quia Saulus eft pra^deftinatus, quiaillum mihi elegi in vas honoris; portabir nome meum \n corde,ore,calamo. quod adcoconltanter fecit, vt etiiimrecisdceruice, diuinumil- ludostertidfuauiflimumltfunomen efterret.Liceat ergo dicere, eum qtiicumqueafliduelefumincorde gerit, prae- deftinationi:>fu£equali teftimoniumgerere : adeo vt (inc inftarconuertibiiium,(ficurappellant)eftcpr^deftinatum, & nomen Dei eo modo,quo Sandi illi, portare.

Conuerfi9 Avgvstini «f/« ante dimnitusreuelata,

Longe tamenid euidentius, nouemanteconuerfionetn AvGvsTiNi annis,D.Monicasoftenfumeft. Nam,ciimin- cefTabili Deumoratu vtitadiccim, defitigaret,- exaudiuit eam Deus, nec defpexit lacrymas eius, cum profluentes ri-

' garentterramfuboculiseius , inomni locoorationiseius, confolatusq; eft eam fomnio diuino, fomnio veraci, quod abipfo, quemadmodum&:Ep fcopi cuiufdamrefponfum, proculdubio profcdumerat: qui infatigibili rrifericordia

• CQC^finos AvQVSTfjNi ^eccau difimulmti ^ro^ter ^oeniten- Sap.ix.;

lu SPEGVLI PEGCATORVM

Lib.j.Con- ^^^^* VidicenimMonicaftantcmre inquadam rcgula 11-» feir.cap.ii. gnea,&venientemadfeiuucnem{plendidum,hilarem,ac- que ei arridencem,cum illa eflecmcerens, 5c mcerore con- fcda. Q^uicumabea moefticisefu2e,6<: quocidianarumla- crymarum f docendijVC aflb!ec,non difcendi gratia^caufas quxfiflecarqueilla refpondiffecperdicionemeamreplan- gerejiuifiireiliumvcfecura eirec,acqueadmonuifl'e,vcac- tcnderec, & viderec, vbi elTcc illa,ibi efTe $c me. Quod illa vbi attendit , vidic me iuxtafein eademregula ftantem. Vndelioc,ni(iquiaerantaurestu3Eadcoreius? Et tubone Omnipotens, qui (ic curas vnumquemque noftrum, cam- quam iolum cures; & (ic omnes , camquam ftngulos. V nde illudeciam,qu6dciimmihinarraflecip(umvifum , &ego ad id crahere conarer, vc illa fe potiiis non defperaret futu- ram eflc,quod eramjcotinuo fme aliqua hajfitatione,Non, inquic,non cnimmihi did:umeft; vhiille^ibi^^ tu: kd^vhi tujhid* ille.Etvndchxc fiducia& certitudo, nifiquiain- trabancinconfpedum cuum preceseius,licecmedimictc- res adhucvolui 6c involuiilla caligine.

Et dedifti altcrum refponfum per Sacerdotemtuum, quemdam Epifcopum nutricum in Ecclefia,& exercicacum liM. Cou- .j^ libfis t-QJs (is vero non fuic Ambroflusjac quis fueric,Oe- dipo opus eft. ) Quem ciim illa feminarogaflet,vc dignare- tur mccum colloqui,6«: refellere errores meos,&; dedocerc me mala, ac docere bona, (faciebac enim hoc, fi quos ido- neosinueniflet;Jnoluitille,prudenterfane,quantumfen/l poftea* Refpondit enim me adhuc eflfe indocilem,e6 qu6d inflatus eflTem nouitate h^refis illius,&: nonnuUis quacftiun- cuhsiammultos impericos exagicaflem, ficutilla indica- ueracei. Sedfine, inquic,illumibi,&:tancumrogaproeo D ominum: ipfe legendo reperiec,quis ille fic error,& quan- ta impiecas. Simul eciam narrauicfe quoque paruulum , a fedudamatre fuadatumfuifleManichasis ,&:omncspenc Qon legifl!e cancutn,verum eciam fcripticaflTe libros eorum:

fibiq^ue

LIBER SECVNDVS. CAP.I. n

fibi^e apparuifle, nullo contradi/putante &conuincen- te, quam eflet illa feda fugienda: itaque fugifTe.Qu^e cum ille dixiiler, atqueillanollet acquiefcere, fed inftaret ma- gis deprecando , & vbertim flendo , vt me videret , & me- cum diifereret,- ille iam fubfl^omachans ta^dio , T^^ifjinquit, a me,ua vitiasifarienim non pteft-.vtfiliui iflarum Ucrymarum p^rf<i/.QuodiIIaitareaccepifre,intercoIIoquiafuamecum {sepe recordabatur, ac fi de caelo fonuiflTer.

Adde, cum ex Africain Italiam traijcerct, ortaque tempeftate metueretur naufragium , illa 6c in periculis omnibus de promiflioneDcifecura, & interna reuelatio- ne de conuerflone filij, quem ante mortem vifura eflet Lib.^.Con?. Catholicum,confirmata,permarinadifcriminaipfosnau- «»?•»• tas confolabatur, aquibus rudes abyfli viatores, cum perturbabantur, confolari folent, pollicens eis peruen- tionemcumfalute, quiahoc eituDeuspervifumpolIici- tus eras. Et hxc certiflSma quafi fignacula funt prsedefti- nationis Avgvstinian^. Abfitcnim,ait S.Dodor, ^^jj^ vt tu falleres eam in iUis vifionibus , & refponfis tuis > quas iam commcmoraui,qusE illa fideli pedore tenebat: & fem- perpranstamquamchirographatuaingerebattibi.Digna* ris enim, quoniam in fasculum mifericordia tua> eis quibus omnia debita dimittis, etiam promifllonibus tuis debi- tor fieri.

Habebat5Vthocobiterdicam,D.Monicagratiadifcrc- tionis fpirituumj cogitationum , fcilicet , & intentionum cordis, &: confequenteradionum&fermonum , vt fcircc an a natura^, an dasmonis , an a Dei vel AngeH fpiritu &: in- ftindu proficifcerentur. Cumenimvelletaliquando filio fuadere coniugiura , vt eum ab illicito concubitu abduce- ret, videbat quasdam vana & phantaftica, quo cogebat im- petusdchac re fatagentishumanifpiritus.Etnarrabatmi- ni, inquit S.Dodor,noncumfiduciaquafoIebatcum tu Lib.6.c.t|. demonftrabas ei,fed conccmnens ea. Dicebat enim, difce-

P rc

114 SPECVLI PECCATORVM

re fe ncfcio qoo fapore,quem verbis explicare non po terar> quidinterefletinterreuelantem te, & animamfuam fom- niantcm. Intcr aliaautcm figna, quibus verxreuclationes

afaifisdifccrnunturjprsccipuumeftintcrnainfpiratio,qua

ccrtfor fit anima , vtrum ex Deo ftt aliquid > an ex diabolo.

Ethiceft ilJefapor, cui cxplicando D. Monica non fuffi-

Lib.cfcpfo- ciebat. Gerfonplura adfert, & reuelationesad fimilitudi.

^(titg.yctl ^^^ nionet3E,quinqueindici}s explorandas cenfet:prim6,

/aii;vifion.*P^"^creifccund6,flexibilitatejterei6,durabJlirate;quart6^

configurationci quint6,colore, Pondus reuelationi dat

humilitas, difcretio flexibilitate, patientia durabilitatem,

veritas configurationem,chariras colorem, Qui color ifti

vifioni D.Monicsc deerat, quia non fpiritualem,fed huma-

aum ^ carnalem fpiritum fapiebat^

§• ^I* S^od?fcmen Pradeflinationu nemittem tanim metn concutere deheat.

DoMitucA TNillaquidemfententia, quseftatuitelcwlioncm ad gfo-

5eptuag. J[riam ante omnia omnino vel merita vel demerita pro-

pria aftualia,(quia fine dubio peccatumoriginaleomnem

praseledionem anteccditj tam diflicilis eft conccptu prsc-

deftinatio ( neque enimomaes itaanimo comparatifunr>

vt fentirc poflint quod vehnt ) vtoccurrant anrmo faepius

ciufmodi,q.u2;adpufiJIanimitatemprori£ant.Nonhocfbr-

taflisaccideretjfi quidin ahcrutram partem foret ab ^c-

*,Co,x.i<h clefia decifum r captiuandus enim tum ciTet intcllc^lus in

obfequium fidei, qucmadmodtim in aHjs myfterijs , puta

SS.Trinitaris, Incarnationis,Euchariftia:. At iam tot (ale-

bracfe Gft"erunt,tantus animomceror &: melanchohaobrc-

pit,tantainterdum afflidiainuadit,vt homines infirmioris

iudicij nonnumquam ad defperationem &' fpontaneam

Lib.dcbotto mortemadigat.Quemadmodumfcribit S.P.Avgvstinvs

perfeueranu monachum quem3am fuimonafterij eo fuifl^e hac argu-

"^'' ^* xnentatione dedudlum;yelfumpr«4cftinatus,vel fum re-

probaws^

LIBER SECVNDVS. CAP.L iif

probatus: fi pnedefHnatus,certi(Hm6 faIuabor,quomodo^ cumque tandemvixero; (ireprabatas ,neccffari6damna- foor,quocumq; me vertero : vt deferta vira Religiosa redi- retad fjeculum,& periret.Namputandofeefficaciterpr^- deftinatum circ ad gloria antepracuifamcrita>&:haiicprjc- deftinationem efle infallibilem &:immutabile , quid aliud cogitare poterat , quam fe infaliibiliter peruemurum ad gloriam.ctiamfi perditiffimc fegereret? Similkerputando fc negatiuc reprobatum cfTe ante pr-euifa opera,quid aliud poteratcogitarcquamnihil^biprofuturum, quantumuis bene viueret,quandoquidem ^lla ciegatiua reprobatio ha- bitura frtiHfal.IibiIemeuentum?Sic&:aiiusquidam virRe- Thom.* ligioras , drfficiflimis huiusmateriascogitarionibusimpH- Kcmpisi.T, catus,fajpefacpiusinterorandumingemifcensdicebat:AW^^^^*™^* fifcircm vtriim foremprasdeftinatus, &cert6efremadttu- fus hereditatem regni caeleftis,quambene viuercm,quam deuotTCorarcm,quam faccremomniameaferucnter&ac- ^"CurateJ accepitquc diuinrtus infpirationein,Sic viuas qUafi forcspraedcftinatus^&curamhancateabdica,* I>eofalu- tem tuamcommitte,& pr^cteritam argumentationem fic niitiga,tccumqueftatue; Si pr«deftinatus fum,id eft, fia. Deo ardinatus rum ad vitam xternam , pcr certa media, quacinmea poteftatefunt,confequendara;cert6 confequar vitamartcrnam ,modG illamediaadhibuerim. Rurfus,Si fum reprobatus,id eft, aDcoordinatusadpcrpetuoscra- ■ciatus propterpcccata mea,quae libere commifTurusfumj certo damnabor , fi peccata illa committam , Sc ab cis non abftinuerim. Et ha:c vna cx caufis fuit , quac R. P. Lefnura impulitadeuulgandamdifputatioaemdepraedeftinationc Sc reprobarionc Angelorum & hominum , quia longo vfu deprehcnderat,mukoru animos prsedeftinationis confide- tatiocievaldcpcrturbari. Scio,inquit,inpr3Efationead lc- ■dorcmjquofdam in grauiffimos mclancholix affedus inci- difTcialios pacnc totam vitamin anxietatc verfari,pra:defti-

P t nationem

ir^ SPECVLI PECCATORVM

nationemDeiremper fufpedamhabentes .-alios ftudium pietatiSj&ftatumReligionisabi^ciire^Tenuicctiameares me aliquot annis perplexum. Si cnim de omnibus , antc prxuiftonem eorum quse fumus faduri , iam eft firmiter 6c abfolutis decretis ftacutum ,- li numerus faluandorum , qui necaugeri,necminuipoteft, nuUo operum vellaborum noftrorumhabico refpedu, immucabilitcr cft definitus j ii ante examen operum de omnibus irreuocabili praeiudicio <ftdcfinitum:funtquiputent, tolliomnemfolicitudJncm rcde viucndi , quia fi ilio numcro es comprebcnfus , nulla incuriafacictvtexcidas; finones comprehenfus,nullafo- licitudofacictvtintres. Atquc huicperplexitati adeome- dicinamnonfaciuntjVtpotius eamcxalperent, quiitara- tiocinantesobiurgandoscenrent,nullaaliiiratione,inqua mcns poflit acquiefcere,allata. Et quamuis fimplicioribus> qui tantas fubtihtatis non funt capaces, interdum obiurga- lio rede adhiberetur j tamen apud ingcniofos &: cruditos nihil prodeft. Cum enim de remaxima agatur , merito ali- qua ratio cxigitur , qua mcns tranquillctur; quae fi dari noa potcft,repudianda erunt potius eiufcemodi principia ex quibustalisratiocinatioducitur , quam quies animi per- denda, cum ab Ecclefia nihil h£c fit definitum* Hadenus ille.Maletamcnhinc Caluiniftse, ahjquehasreticioccafio- nem confundendi prasdeftinationem cum reprobationc defumereconatifiint; quafiidemfitDeum quofdam pras- cligercad astcrnam beatitudinem antc prasuifionem meri- torum, &finalis perfeuerantiae , atquc deputare xtcrnis fupphcijs, non ante vifis demeritis , ic obftmationc animi inpcccatis. Qux quidemtoto cxio ab inaicem differunt: Deumabasterno quoidam exmerobeneplacito&hberali voluntatcfuaadgloriam,nuIlumnifiexiufticia&acquitatc obpraeuifamfinalemimpoEnitenciam depucafle ad pcenas. Hafrcticorum, pratcipue Caluini,placitum eft , Deum pari rationc vtrofq^ue fine vlia praeuifioneprasdeftinaiTe vel ad

vitam>

LIBER SECVNDVS. CAP. 1. 117

vitam , vel ad mortcm ; vel ad coronam , vel ad panam. Quod vero id cum facra Scriptura pugnet,manifeftum eft, atque pulchram hiiius rei accipe d veteriTeftamento fi- guram. In diebus Ajfueri, qui regnauit ab India 'vfque Aethio- " ^" piam fupercentum nji^inti fePtem prouincias \ quando fedit in folio regnt fui-i Sufan ciuitoi regnieim exordium fuit. Et iuf^it fepem diebm conuiuium pra^arari in veftibulo horti&nemoriSy quod regio cultu d^ manu confitum erat. VaHhi quoque regina fecit conuiuium feminarum in palatio , vbirex Ajfuerusmanere confueuerat. Itaque diefepimo , ctim rex effet hilarior, fr^cepit 'vt introducerent reginam Vafthicoram rege ^pofito fuper caput eius diademate, vt oftenderet cun6iis popults ^ principibus pul- %hritudinem illtm. ^Jtud renuit , ^ adregistmperium^quod per eunuchos mandauerat, ajenire contempfit. Vnde irattis reXi&CC, Donec tandemhumilisEfther illius loco fuifeda placuit oculis regis» Hiftoriam legimus , nucleum requiramus: Maximusilleregumdominator Deus,creatiscaelo&ter- ra, & quafi omnibusregnis&prouincijsomnipotenti im- perio fubadis, cumaufpicatus fuifletexordiumregiminis fui,hortusEdenexordiumregnifuit,fecitque conuiuium feptem diebus,illis fcilicet quibus omnia creauit, perpoli- uir, exo.rnauit,vocauitqueprincipes&puerosfuos,ideft, adminiftratorios fpiritus,& illis, quemadmodum & aftris, Hebr. 1, &:elemencis,cau{ifquefecundisomnium rcrum (ubluna- rium curam demandauit : atq.ue hoc eis conuiuium fecit, quodfempcradftet vt caufa prima, nccquidquamfineeo po(fintperagcre;nifi enimcalorem quemdam auramque vitalem& vimficatricem rcbus creatis infundat , exare- fcent, &;in vetus chaos relabentur, iuxta illud : Pater loan. f. meu6 vfque modo operatur , fcilicet per omniprasfentiam foam , inJduentiam , prouidentiam , & difpofitionem. Cum, inquam, inexh.iuftaiila bonitas pluribus dicbus Gum Angelisvaftris, alijrquecaufisfecundisregimenfuum parcitus ciret, demuailexto die ad oftendendam roagni-

P y ficentiam

iiS SPECVLI PECGATORVM

ficenciam gloriasfuae , ebrius non vino , fed amore nimio» defiderioque illius asftuans, quam cam formofam feeerat, nempe ad imagincm & fimiiitudine fuam; ebrius, inquam,

Gcn. f» inftar Noachi , qui nuditatcm fuam filijs deridendam ex- pofuit, quia & Dcus a Lucifero concempcuseft ,qu6dna- turamhumanam (in qua diuinitas quadammbdo inueftis apparuit) angelica: pr^tuIifTet , atque cum iniirmicatc noftraconiungimaluiflet. luffitergofupcr illa fpirituali menfa, vtrcginaVafthiprodiret,ideft, humananatura, quam fibi ab SEtcrno defponfaucrat , etiamfinulla vmquam peccatilabe fuiflec coinquinata. Quamfententiamtenet Dodor Subtilis, alijqucplures inj. fentent. dift. 7. Pro- baturque cx co quod Apoftolus dicat de Vcrbo incarnato, quod prasdcftinatum iit vt humanam naturam aiTumeret,

Rom. S« atque eriamipfe homo fieret fiiius Dei : ^uifr/tdeftindtusejl filius Dei in virtttte fecundhmffmtumfm^ificAtionis.^^^uoi

Ephef.i . prddeHinauit conformesfariglortA ei»s.6c,^ups eUgit ant€ mun^- diconJiitutionem.Et S.P. Avgvstinvs , & ex illo Hugo Cardinalis, obferuant Adamum ctiamantc tranfgrcffio- nem di^inac legis contemplatum fuifremyftcriumlncar-

txen,x. nationis , atque in ecftafi dixifTc ; Hocnunc os de offbus meis^ ^caro de carne mea. Prodijt quidcm Vafthi hasc, Eua , in- quam,totiushumanigencrisfcrainatrixjfcdregisimperio parerercnuit, pracfcriptarqucconuiuij lcges prasuaricata cft:placuitilli in cfcam,fuadcnte diaboIo,pomum vetitum, & oris dchcijs ,coronam capitis , toriufquc corporis dcco- rem amifit. Doncc tandcm humilis virgo rcgi placuit , lo- cumque amiffum recuperauit. Ad propofitum noftrum quodattinct, Deus humanam naturamnon nifi peccaris TOcdatamcarlo exclufit ,morri adiudicauit. Bonu? , inquic

Lifcj contr. S. P. AvGVSTiNvs ,eft Deus,!uftus cft: Dcus: potcftfinc

lahaD.c.ig. bonis mcririsHbcrarc, quiabonuseftinon poteftfincma- lismcritis damnarc, quiaiuftus cfL £x quo dcduci poffit ciufmodi argumcntum:Quod D&xs in temporenon potcft

iuftc

LIBER SECVNDVS. CAP. I. 119

iufte facere , ncc hoc potuit ab scterno iuftc dcccrncrc.- non igitur eiufmodi quippiam deccrnit ab acterno , niCi an- te peccata , & dignitatem pccnac prxuidifTct. Finio, & ac- quiefco inhiftoria qux aliquidilmilitudinis infceontinct, & ad rem noftram facir,quarefert S.Bcrnardinus Senenfis* Tom.i. Do^ Adolefcens quidam a^tatis annorum dccem & odo in ciui- minica i. tateSui, prope Valentiamin Catalonia, cum ob fuamin ^.[g^^*^ parentcs impietatem , &: aHamulta crimina, in patibulo j.cap-?» lufpendcretur; defundas, adhuc tamcn e patibulo pcn- dcns,vidente& admirante populo ,barbam primum cmi- fit , mox canos, & deraum rugatam frontem.quod Dei vir- tute contigifle Epifcopus populum docuit , vtomncs di- gnofccrent, quam diu infelixillc vixifTct , fi parcntibus dc- bicumpra^ftitiiletobfequium. Quas paulo fufius deduxi- xnus , quo facilius Hdelis populus intelligat^quamlongc Caluinifta: a via vcritatis exerrent, qui ex Deo,cuius natu- ra eft bonitas & mifcricordia , crudcHfEmum fimul & ini- quumtyrannumfaciunt, audentqucpalamafrercrcjillum quotannis multa hominum millia interminabilibus infer- niignibusaddicere,tantumquiafichbet. Atlongealitcr acmeliiis D.FuIgentius ^Prasdcftinauit, inquit, illos ad ^-'^ »• a<* fupphcium,quosafe prasfciuitvolutatis malacvitiodifccf- ^^^*^'"^"* furos:&prasdeftinauitadregnum>quosadfepr2efciuitmi- fericordiaeprasucnicncisauxilio redituros, &infcmifcri- cordiacfubfequentis auxilio cfTemanfuros»

Haec crgo fcntentia , quas pluribus , & plano obuioquc fcnfu facrae Scripturac teftimonijs nititur, cui communis SS.Patrumdodrinaconfentitj&iudiciumnaturalcfufFra- gatur.declec^ioncadgloriamcxprajuifis meritis,adeo cft confolatoria, vt animum humanum feruarc poffit, omncm- quc mQ^rorcm &: teporcm abftergercj dummodo enim bo - nis moribus, pcenitentia? opcribus, pietatis cultuiinfifterc quis velitj/^namquc pcr Deigratiam poteftj videturipfana prxdefUnatioaem quodammodo inmanibushabere. Non

quod

Collat.ij,

loan.l^. 1 Cor.j,

iio SPECVLI PECGATORVM

qudd vllo pado vel cumPelagianis,velSemipelagianisfen- ciamu5:abfith2ecanobisimpiecas, vel eiusleuiflima fufpi- cio.Putabat Semipelagiani in nobis efTe quoddam initium, quofineinternagratia periblas naturasvires poflimusin- cipere & conari bene agere , quod dcinde gratia Dei ad noftrum conatum & defrderium promouendum velut fa- mula dominam fubfequatur. Vnde eiufcemodi propofitio- nes ftatuebanc : Labori humano fubiungitur gratia. Et, Conatus noftri irriti func,nifi gracia Dei adiuuentur &: pro- moueantur. Hsec hserefis colhgitur ex Cafilano , qui illius defcnforextititcontra S.P. AvGVSTiNVM.AtnosCatho- licorum fententiam firmiter tenemus,&: pro illa ctiam cum Dei gratia mori parati fumus,Gratiam omnem omnino co- natum humanum prasuenire , nec nos quidpiam vel mini- mum fineillapofle: iuxtaillud, Sineme nihil potejiis facere» &, Tion fumw fu-fficientes cogitare aliquid knob^ , quafiexno^ hisyfedfufjicientia nojira ex Deo efi. " ^

Ec quia illa fencencia de praedeftinacione ad gloriam' ex prxuifis mericisnobis magis arridec ob raciones iam did:as: paucis conabimur illam ceftimonijs , ijfque clariflimis ex facra Scripcura pecicis excra aleam concrouerfia: ponere, priufquam de illius cfFcdu , ( qui eft confolacio in animis noftris,^ agamus. Inprimis, in illo cxcremo iudicij die, di- cccur clcdis a fupremo iudice Chrifto : Venite henedi6ii Pa- trtsmeiyfojjtdete faratum 'vcbls regnum a conjiitutione mundi. At quam ob caufam ? Efuriui enim, ^ dedifiis mihi manduca- re. Ec reprobis : Difceditea me malediBiin ignem aternumiqui faratus eji diabolo c^ angelis eim. JEfuriui enim, c^ no» dedidis mihi manducare.Deus ecce ab arcerrK) alijs prxparauic vicam accernamproprer prseuifamerita, alijs morcem perpecuam propcerpra^uifa peccaca. Acillapraeparaciovitae & morcis nihil aliud cft, quam prscdeftinacio & reprobatio : ergo V- j.Timoth.i. traque fitcxprxuifis operibus. Deinde , Deus^vult omnes ^ homines fakos feri. Id vcro non poteft intelligi de volun ca-

te

Matth.i^,

LIBER SECVNDVS. CAP. I. iii

te Dei abfoluta &: efficaci ,aIioquin omnes omnino homi- nesfaluarentLir:quodtamen flilfum efTerei effedus con- uincitjigitur de voluntateconditionata&inefficaciopor- tetintelligas. Ergo Deus anteprxuifionem bonorum & malorum , habuit fimplicem & inefficacem voluntatem dandiomnibus vitam ^ternam,prout Apoflolusait,D^//f vuh onmeshominesfaluos_fierii & ex illa voluntate prsepara- uitomnibusfufficientiamedia, quibus fl vtivelint, ada:- ternam viraqucuntpertingere. Hsecautemvoluntasfim- plex&inefficaxnonpotuitfieri abfoluta&efficax, nifiex *^

prseuifis meritis. Deus igituraeternam vitamneminidat, nifiquem prasuidetbene gratiafua vfurum. Probatur et- iamex alijsS. Scripturx locis, vbi vita^terna prasmium, merces,brauium , recributio,coronaiuflitia^ appellatur, Si autemflijy d^heredes : heredes quidem Deiy coheredes autem Rom. 8. ChriHi-.fitamen compaiimur,vt & conglorificemur. Et, ^upd- Coloir.|. cumquefacitU , ex animo operamini -, ficut Domino ^ d^nonho- minihus ^ fcientes , quoda Domino acciftetisretrihutionem he- reditatts. Et, Inclinaui cor meum ad faciendas iufiificationes pfji^ ^g^ tuaspropter retrihutionem. Et, Repofitaesi mihi coronaiufiititz. a.Tim.^. Valdeenimimproprie gloria caelefliseiufcemodinomini- bus toties & tamenucleate vocaretur, nifi illanobis con- tingeret ex meritis bonorum operum. Poflremo, nonvi- deretureaphrafis , qudSS.Litteras dicunturplenasconfo- lationis,haberepondusfuum&: veritacem,nimirum:;^//'^;' Rom.15, fatientiam ck confolationem fcripurarum fpem haheamus. &, Noscum nullo horum indigeamus , hahentes flatiofan^os lihros^ i.Machab.ii quifuntinmanihus nofiris;mi\ hanc fententinm ampleda- mur, quiaoppofita, vtiiamdi(ftumefl,animumanxieta- tibus&moeroribus obducir,&:nonnullosin extremasan- guflias, quoufquc ampliiis progredi non poffint, adigit.

Hisergopofitis,facilisintelledu, etiam mediocribusin- genijs, videtur pra^deflinatio, nec tam infublimitateco- gitacionum , quam bonis operibus conliflit. Id quod

Q^ B.i£gi.

12» SPECVLI PECCATORVM

Commen'" B.i£gidias,qui tertium inter focios S.Francifci locum far-

fuper vita* tituseft,optimeiatellexit. Cum enim quifpiam curiofuis

s.Francifci. ^q pra^deitinatione qu2ereret,in hanc modum refpondifTc fertur.-Sufficitripamaris ad lauandumpedes, manus, &C totum corpus. Stultus cft qui altum profundumque petit. Sufficit fcientia ad bene viuendumj nimis alta non func quxrenda: neque recondita confidcranda,fed qux ante te.

^atth j. posmtentiam agite^ appropinquahit enim regnum c^lorum. d^CySi mis advitamingrediyferuamandata. Vhifivis , defignat quod voluntatis&r arbitrijnoftri .nontamenfinegratiaDei, fic vita a^terna , quam certe adulti non nili per obferuantiam mandatorum \^q.\ acquirimusj neoilla excidimus,ni(i pro- pter deJidaliberecommifla.Qui nobis indicatmanifeftc voluntates fuas , quomodo nimirum iram ipfius placare

pral. I o j, poflimus, liotas fecit vias fuas CMoj^^flijs ifrael voluntates juas f an non in manus videtur nobis tradidiirc claues re- mifrionispeccatorum,&:confequentervitse£eternas?Apud

lucae 12. Lucam fuos Chriftus confolatur: NoHte timere pufllu^ grex, quiacomplacuit Patri vefrodare vohisregnum. Sed qualcrc- gnum? quod^^iw patitufy &c non nifi violenti^ct bona ope- racxercitationefquevirtutumr<«^/«;?/ , quodotiofis &: la- borcm detre£iantibus non datur.Ideoque a Saluatore no-

Matth. 4. |^j.Q eciodi fumus orare hoc pacto: Paternofterj(juies in cAlisy Sanciijicetur nomen tuum: Adueniatregnum tuu : Fiat voluntas jua^ficut in cdo drinterra. Vidc,inquit Chryfoftomus>quam caute locutus eftj non dixit , Pater fandifica nomen tuum in nobis: Adueniat regnum tuum fuper nos : Fiat volun tas tuain nobis.NeciterumjSandificemus nomentuum:Suf- fcipiamus regnumtuum: Faciamus voIuntatemtuam.Ne hjeeaut Dei tantum,authoministantum efTe videantur? fed medie dixit, & impcrfonalirer. Nam ficut homo non poteft facere bonum,nifi habuerit adiutorium Dei:fic nec ft • Deushonumoperaturinhomine,nifivoluerithomo.Cer-

•v^fttt. "'" tc quicreauitnosfinenobiS;,^vtiquidamait) nonfaluabic

nas

LIBER SEGVNDVS. CAP. I. u^

nos fine]nobis. Vndecum Saluator nofter infirmo ilU ad pifcinam Probaticam,habencicrigintao<3:o annosininfir- micate, pararetnon modo corporis incolumitatem , fed & eledionemadgratiam , inquapoteracperfeuerarevrque ad finemvicsE, acquegIoriamca^leflemadipifci,quodeft eile prxdeftinacum ; quafi explorans an falcem vellec his beneficijsdonari, rogac: F/Vy^;?//^7f<fr/> visiuuari?Eodem ioan,j. modo fciliccc , quo adolefcens aliquis in honefta chorea exqui rerec vel nucu, vel verbis , an placerec amac^ fuse fal- tare.<*diceretque,Si volueris^Ieuocequideacerrajfedince- cimadiuuamihi cuapropcicudineonus^etenimnonpoflum inuicam. Quod aucem cunc illi morbido fimul cum fanica- tegratia iuftificansficinfufa, pacecex remifiionequasilli contigicpeccacorum. CumcnimChriftusiliuinuenifirets monuic: lamampliusmlipeccare , neqtiiddeterim tibi contin- gath abftuh morbum, 8c morbi caufam,peccaca; caueas ne iccriim pecces,&grandius cibi accerfas malum. S.Ioannes adhorcacur Philadelphije Epifcopum ad afliduumbono- rum operum ftudium, ne per negligenciamfua prasdeftina- tion&cxcid^v.Terte qmdhabeSjVt nemo accipiat coronam tuam^ Apoc.f. id eft , retine fidem & patientiam quauis occurrente ten- tatione &: afflidione , ne quis coronam tuse fidei &: patien- tiie promiiTam & prasparatam (nonabfblute, fedfubcon- ditione,fivideIicet,perftes&perfeueres)tenonperftante, fed cadente,accipiat. Pulchre Rupercus, Tenequodha* bes, quafi dicac: Tuinhumilicace firmopedeconfifte,ne moco pedc corruas , corruendo coronam cibi pr^epara- tam amittas, &: alius tibi fuccedens eam accipiat. Hinc patet, pofTe quemuiscum Dei gratia in pracdcftinatio» ne fuaperfeuerare ; pofTcetiam pra^dcftinatos abfoluce a gracia excidere : poiruncenim graciam prsedeftinacionis negligere,ac proinde nonehgiadgIoriam,nec coronari. Hocquoquelocovcicur Gabriel Vafquez ad probandum ,p q 25; eledionemad gloriamfieriexprasuifismericis. Si) inquic, difp i%Q.io

Q 2. eledio

114 SPECVLI PECCATORVM

eledio ad gloriam fada effet ante pr^euifa merita , fruftra

^pog,^ eledo diceretur : Tenequodhabes ^ ne alim accipatcoromm

/«4W. Namfinullusitaeamhaberetinmanufua, vt pofTet

amittere , rede refponderet , dcpofitam efl'e in manu Dci,

de qua nec vllus alius rapere,nec ipfe eleclus amittere pof-

fet. Si enim Dcus habet clauem , & ita claudit , vt nemo

aperirepofi^it; 6c aperir, vt nemo clauderej rede ita eledis

claufa eritianua inferni , &: aperta regni cselorum , vtncc

in manu eoruni fit apertam fibi claudcre, nec claufam

apcrire : adeoquenon erit ipfis Hberum claufisianuis in

infernum introire: contra vero oftio regni caslorum eis

aperto,nemo impediet illos , C\ velint ingredi , quacumque

tandemrationehicvixerint. HadenusiUe. Atqui Apofto-

lus fcribit vt coronam teneat; vnde fequitur quodpofiit

eam amittere,&: ahus illam prseripere; itaq; certum euadit

prsedeftinationemfieriexprasuifismeriris, atque illamin

manibus noftris , fiue hbertate pofitam efte , ita vt velin

illaperfeuerare.vel exilla cxcidere noftras fit faculratis.

2,Epift,i. Hac de caufa monet Apoftolus Petrus: ^lm^rofter ^frti-

tres ,mAgls fatagite , vtper hona operacertamve^ram vocatio-

nem & eleitionemfaciatls. quafi dicat, Satagite, 6 Chriftia-

ni,vt eledionem veftram ad fidem &: gratiam per bona

operaftabiiiatis,ne excidaris tam fublimi vocatione per

incuriam , fedinilla conftanter perfeuerarc. ita cnimfu-

turumeftvt etiam vocationemad gloriamin certo pona-

tis:eoipfoenimquofalutariIauacro regenerati Chnftum

induiftis, ad gloriam dcftinati eftis , atque iocura inter

iuftos&fideles fortitieftis , non quidem abfolute, quia,

vt Apoftolusait, vocatio &eledio veftra nonomnino eft

certa , fed conditionata , fi nimirum pcrfeueretis vfque ad

fintViX' Sic itaquecurrtte vt comprehendatis. Deieft, inquic

iniiMatt, Thcophyladus, vocare;eled:osaatemficri,autnonficri,

DeVita noftrum. Optimeigiturille monachus apud Ludolphum,

chnitip^i. fociofuo , qui fibi dicebat reuelatum diuinicusipfumefiTe

cap.50, de

LIBER SECVNDVS. CAP.I. 115

denumerodamnandorum,rerponclebat:BenedidusDeus, nectamenficdefperabo , fed poenitentiamquam per in- grefTum Religionis aflumpfi , de cetcro duplicabo , dc tri- plicabo,donecgratiam&:mirericordiam apud Deumal- tifTimum ,qui piusefl,inueniam. Atque poft aliquot dies illealrerintellexithunc efTe adfcriptumcatalogo prasde- ftinatorum.

Habet nempe Deus duos libros vitas , fiue prsedeftina- tionis, vnum adgratiam, alterumadgloriam: illead gra- tiam eft inftar aduerfariorum, vbi fa?pe aliquid additur, Sc deletur.Idvero quodin illojquiproprie liber vitsedicitur, &; xternam. prxdeftinationis felicitatem c6tinet,fcriptum eft, non ampliiisimmutatur. dequeeo vere dixerisex Dei nominc:^u^odfinpJi,fcr/pJi.Depnon\ibro Dauidloquitur: loan,i9. BeleAntur delibro viuentmm^ ^cuni- iujiis nonfcrihantur,nox\ ^ ' ' quide precatorie .quaft alicui tam grande malu S.Prophe- ta velici fed declaratorie quod eorum qui peruerse agunt, nomma cx catalogo iuftorum, eo ipfo quo peccant,expun- gantur. Vnde cumMoyfes,pro populofuo Deum depre- cans,dicerct; Ohfecro,peccauit -populu^ipfe peccatumaximutn, Exod. 31. fecerwntj^fihideosaureos-.autdemitteeis hancnoxam, aut finon facis^deleme de lihro quem firipfjfi j refponfum eft illi : ^lui teccaueritydelehoeum de Ithro meo. Quam paternis , inquit Serm.i8.de S.P.AvGVSTiNvs,materni(que vilceribus, quamfecurus ^^^ ' °^* hocdixerit: J)de me de lihro , attendensiuftitiam &:mife- ricordiara Dei, vt quia iuftus eft, ne perderet iuftum , quia mifericors , ignofcerct pcccatonbus. Nemo , inquam, de libroexpungitur,nemoctiaminfcribitur, niiiquiperbona operafatagatvocationem fuam cerramfacerc.^i'z//VmV, Apoc.j, fc veftietur vefimentls alhis , (Jr non deleho nomen eius de lihro 'vitA. Euagrius, &pluresalijnarrant Anaftafiumlmp. hse- ^"^,^5*J *^' reticum,quitotumferme Orientcmperfecutione faeuilli- ma exhaufit, cxoraculo intellexifTeftbi igne caelefti pe- reundumefTe^cumquefatalis annus, fcilicct 518. adcfTet,

0^3 horri-

u^ SPECVLI PECGATORVM

horribilibus fomnijs Sc fpedris percerritum fuifTe , atque hominemquemdam terribilcm cum hbroin manu ci di- xifle:Ecceob peruerficatem fidei tuaf annos quatuordecim deleo vitac cuas : moxqucfulmine idus impius Imperacor

4.Reg.2o; obijt. Contra,reueriapropter prcccs &: lacrymas Ezechisc quindecim anni vitseadicdi funt. S.quoquelrenseus arca-

hxr^f """* "^"^ i\\\\xs facras hiftorise fcnfum profundiiis penetrans,qua dicitur cuidamdefiliisProphetarumexcuirumfcrrum de

4,Reg^. fccuri, fubmerfumque aquis , donec EHfeo aduentantc quimifit lignumin aquam, natareccepit,atqueferrinatu- ramexuit, obferuatpcrfccuriranonincongrueilludxter- num&inuioIabileDcidecretumintclligijprimopropter fcrrifoliditatenijiuxtaquod ^ i^^o(io\\JiS2i\i:Firmum enim

i.Tira.i. ^/m^amentum DeiJiaf.DemdcquU hoc decrcto velutifccu- ri cxfcindimurexftatupeccatij&trasferimurin fortem fi- liorum adoptionis.H^EC prosdcftinationis fecuris depcrdita atque fubmerfaiaccbatfubcoIIuuionepcccatorum,veIuti amariilimasaquasfludibus: fedChrifl:usmiflbinaquas, id efl:,remiflioncm pcccatorum, viuifico crucis hgno, illam fupernatarc fecit , atqueomnibus fieri manifcfl:am, vt iam praedcftinationem fuam confequi pcr Dei gratiam poflit, quifquis eflicaciter vcIit.Ideoque,inquit fandus ille Pater, didum eft: Tollefecurimi quia pcr crucem Ghrifti rcconci- liatifumus Deo , atque ad ^eternse hereditatis gloriam ad- miflijConceiTumquemortalibuSjVtDeifilijeflicipoflimus. Cuius Catholicae veritatis pofteriorem parcem,quia cum hominisIibertate,rerumquenaturacongruit, ipfiEthnici • per vmbram quamdam videntur confpcxifle. Eft cnim ce- lcbris apud Poetas gnome: Cum Mineruaquoque manU moue, orta vel ab agafone , cuius afinus cum luto infixus hsererec, debcretque ilH fuccurrerc , otiofus Hcrculem implorabac. Huic refpondit Deus.- Admoue manum afino laboranti,ita demum numcn cibi aderic Vel a pal*Eftrica,qui in palaeftra ludaturus,Mineruam confuluic, nutn fucurus elTcc vidor.?

audiic-

LIBER SECVNDVS. CAP.I. u/

audijtque forc. Verum cum illc ingrefTus in arenam , in cercamincmanibusftarecotiofis, percufTus abaduerrario, vitSurque fuic. Huc facic illud Suidae : ViLc interim aliquid ipfe, dein deos voca. Celebre quoqueeftillud Gr^corum; JDtj bom Uhofihm vendunt.

Pendecergocamreprobacioquamprasdeftinatioexpr^- iiiiione noftr^futurascooperacionis. Cooperacio verofiib libercacemnoftram&elcdionemcadic.Nequeenimiddc Deo audeo vel diccre vel cogicare,qu6d expropoficogra- tias feligac, qua: aliquibus , ncmpe praedeftinatis ,{inc con- grux & efficaces; alijs vero mcongruae & inefficaces, fuffi- ciencescamen,quiadacomnibus (i^//// mmo^Q omnes ova^ i.Tim.2. ninoy^/w^j^m jgratiam quacum poffinc beneviucrc, &: a^ternae vit^ fieri participesj quinimo ex animo optat ne vel circa vnius animam pcreat fanguis Chrifti, pretium (alutis noftra^i ideoque iubet & mandat, vt gratiae data^ cooperc- mur,&: rcgnum caslefte adipifcamur.Quifquis igitur graci^ JibiaDeoadfalutem datxconftanter &:ftrenuecoopera- biturj hoc pado, illam fibi faciet congruam &: cfficacem.-^ quod (ine dubio Deus non tantum otiose,vt fiat, finic j fed vere optat,&^vuIt: ifquereueracrit prasdeftinatus^nonre- probus. Quanta vero haec diuinas benignitatis erga nos homunciones dignatio! quanta humanse conditionis di- gnitas, quanta confolatie. ! Quem moerorem,quam melan- choliam non abftcrgat ha^c fpongia/Hinc Apollo Abbas,fi PaHadius quemexquingentisfuismonachisYideretfubtriftem,cau- ^^-^^^^' fam inquirebac, & quas eranc in occulco cuiufque corde, renunciabat. Diccbacaucem: Nonoporceceflecriftespro- pterfalucem, cum fucuri fimus hcredes rcgni caelorum. Triftes aucem erunc Gencilcs, flebunt luda^i , lugebunc peccatores;iuftiauccmtetabuntur:6£ qui terrenaquidem animo agicanc, lastancurinrebusccrrcnisjnos autem,qui tantafpedigni fumus habiti , quamobrcm non lastcmur perpetu6,cuHinobisApoftoIusfuadeat,vtlemperI^temur^

ii8 SPEGVLI PECCATORVM

Ataliquis dicis gratidbbiiciet: Sihocverumefl,',poten-

tia nosDeo {imilcsiumus. Refpondco,non quidem abfolu-

tehocpofredicijfedaliquo modo:ideoque obijcientinon

i_, ^ , mea, (ed S. Chryfoftomi verbareponam , qui introducic

Hora.55. aa _, .... T-'.'in .

Pop^ Deum hommi dicentem : Feci ego caslum &:terram , do

tibi quoquecrcationem,facterram: nampotes , corpus fcilicet terrenum caelefte faciendo.Feci ego fpeciofum cor- pus, do tibi meliorem formationem , tu bona fac animam. Dixi ego.-Germinetterrahcrbavirentemj&omnelignum pomiferu; dic tu , Producat terra in me frudum proprium, &exibitquidquid velis. Facio ego oririfolem fuper bonos &malos: imitarecuquoque, communica qusetua lunt 6c bonis&malis.CotumeliaspatienstoIerOjContumeliafque parantes beneficijs profequor: imitareetiam tu,necita benefaciaspropter retributionem,nequeproptergratia- rumadioncm.AccendiegoIuminariain cjelo.his (plen di- dioratuaccende;potesenimeos,qui (unt in errore,iIlu- minare,maiuse{l:illudbeneficium, quam folem intueri, me agnofcere: hominem tu faccre non potes,{icut ego, fed iuftumfacerepotes, &ide6gracum.egofubftantiamcrea- ui,tu voluntatcm exorna. Videquomcdo tediligam,&:in maioribusdederimvircutem. Videtisdile£i:iilimi.qualiter pervirtutemhonorati fimus.Ita S.Chryfoftomus.

i^diuti diuina gratiafoJ]umHsmandata, obferuare.

DoMiNicA ^^Bijcietalius,nosquidee6ufqueprasdeftinatos,quam-

XVII. poft v^ diu diuina mandata cuftodimus ; hic ver6 h^rere a-

Pcntecofh quam, hic Rhodum, hic faltum effe , non poffe hxc a quo-

quamobferuari ,nemincmaliqucmeafortitudine&:con-

flantiapra^ditum,quipotens fitea facere quae Decalogo

iubentur, etiamfi alioqiiin valde velit. Huicobiedioni re-

fpondit D. Ioannes,qui non modo illaefTe obferuacu pofli-

i.Epift. j. bilia afferit, fed nec difficiliaquidem. H£C eBenim chmtas

Deii vt markdata eim cujtodiamm: &mAndata eim.gr auianon

funt.

LIBER SECVNDVS. CAP. I. 129

funt. QuasetiamfipIurimuminfemoIeftijEliaberent , ta- rnen quia tanta illorum obferuantiae eftpropofica merces, taminefFabilisremuneratio,Ytetiamiuremerito omnium animi exftimularideberent,ctiamadquantumlibetgrauia &:moIefta.Nec absreforet,fiquiscarepeteret quse ferui NaamoSyrooIimdixeruntjCumiiledomuitioncmcumin- dignationepararet,e6qu6diuflusefretabEIifeofeptiesIa- uarein \Qt(imQ'.Pater,etJirem grandem dixifit Frophetajcerie 4Reg.^' facere dehieras^quanto ma^squidnuc dixit tibr.Lauare^d^ mun- ^4^m>?Mundaberis tu,6 Chriftiane,fi tantiim diIigas,non a lepra corporis,fed anim^e, atq; omni agno &: niue candi- dior ad cseleftem patriam repedabis. Solumhoc Dco, hoc hominibus debeamus, vt illum fupra omnia,iftos ficut nof- metipfos diligamus : ama , &:quidquidlege &:Prophetis continetur, adimpiefti.quod etiam eo eft facilius,qu6d ho- mo animal fociale fit,beneuolenti2e amo"fque natura fua appetens. Quid hic moleftumeft autdifficile, inquit Phi- Devi£lim lo ludxus,DiiigcsDominumDeumtuum, tui amantifli- oiFerent, * mum , fummumbenefadorem ? noniuberismarianum- quam prius tentata traijcere, & tempeftate furente in me- dijs fludibus fufque deque iadari procellis inter fe confli- iSantibus^non itinera ingredi ferisinfefta &: latronibus: fatiseft fi annuatanimus. Et Idiotadediuinoamore air, j^^^, Amorfacilisrcseft, omnibusfeexhibet,nuIlifenegat, ra- cap.i. piteumiuuenis&fenex, vir&:mulier, fanus&: infirmus, diucs &: paupier, fummus &: infimuSjHber (^ feruus^fsecula- ris & ReligiofuSjdebilis & fortis, neceft qui fe abfcondat a ca- loreeiusj ideft,poffitfe cxcufare, qu6d locum diumo huic * "*'' * igni in corde fuo concedcrc non pofi^t : nam vt alia fint dif- ficilia,amare facile eft. Ciim magnificcntia Saluatoris no- ftriinSalomonedefcribitur, Scriptura ait: Ferculum, fic caat.?; didumafercndo,inquoregesporrari folent , fecit fibi rex Salomondeligni-s Libani, columnas eimfecit argenteas, rectina-

R torium

i3a SPECVLI PECCATORVM

torium aHrfumyafcenfum ■purfureumi mediacharitate confirauit ^roperfilias lerufalem. Qjiod ica explicat Hugo Cardinalis: Quianonomnespocerantmartyriumruftinere,{iueafcen- dere afccnfum purpureum ; ideo ii/^^//j , id cftjcommunem viam,parauitpropcerinfirmos,qusefuntfili«Ierufalem. Si Martyrefrenonpoflis,fisamator, Dilige DominumDeum tuum. Quidni igitur cum antiquo ilio &: eledo populo di-

Erod. 19* camus lCun^a qu£ locutm efi DomimUyfaciemus : quia certu eftillumomniafacilia,nihilimpoffibileprsecipere,quem- admodum impius & blafphemus Caluinus blaterat, atque eum Eua quxrit cxcufationes in peccatis,pr£eceptaque di-

Gcn> j. uina fimul exaggerat. Ula enim fidenter dixit , fibi a Deo vetitumnedearborefcientiaeboni&cmaliederet , imo ne tangeret quidem. quodfalfum erat,quia eiu,non ta6i:u Deusinterdixerat.Ita Caluinusnobis aitprseceptum^quod obferuatu fitimpofTibile, cumtamenid minime diuinam bonitatemdeceat,vtanobis inrebusad asternamfalutem confequendam neceflarijs , exigat quod excra noftram fi- tum fit poteftatem.

Concludohiic difcursiibreui apoftrophe^O Deu^inexhau- fidhomtatu.quis tihi dignas repedat gratias?quii debita tu£erga: nos dileBionifrAConiA^quis injimttes promeritas laudeslTua im- menfaplan}innos efi benignita$iqiua nobis tihiin JiUos adofta- tiSipotefiatemfectftiregnitui^ tam^fuaui cf fotenti prudentia msguhernaSi 'vt dterna uita c^ glona fitafit in manu nafira , ^ nulta creaturajalute nofiram impedire pojjtt inifiipfivelimu^. Cer-

Roo^s» tienimfumusjuxta Apofiolu^quodneque mors,neque 'vita^neque AngeliinequeprincipatttSr, 6cc. neque creatura altapoterit nos fe- farare d charitate Dei^ qua efiin Chrifio lefu Domino ttofiro Ne- que tu, henigniffime Detts.etiamfimaximepoffis , 'vis nos diuelli a ie,qui tam ^nceredrvalide omnihtM trihuis auxiliagratid tuAi cfuibHs vti lihuerit.Quidni igiturfit mihi pr^defiinatio tua con^ Jolatiom, quaj^iritusfermremauget,adea quAmelior^ funt Je-

Q.andA

IIBER SEGVNDVS. CAP. 11. 131

0andainclmAt'^ftudioJisbonorumoperum, non defidihm (Ir otio- Jis effefmit ; nullum moerorem, nifi obpeccata commiffa adducit : tllaenimfola incaufafuntyfiprddefiinationecontingat excidere* Tibifolij oDeu^ffithonor^ gloria.

CAPVT SECVNDVM.

/. ! . Hmc^fcdictt £tern£ Dei pradeBinatiom^ nihtlaqt*^

ad Av GVST iN I conuerfionemfaciendamintem»

fore ^ atque lacryma D. ^on i<:m

deferuierunt.

THEMA CONCION.

Dominm miferitordia motus fuper eam , dixit ilU : T^oli fiere. Luc. 7.

IvE fabulafiCjfiueveranarratio,quodSa- moratenfis Sophifta de Herculc Gallico prodit, vaJdeiftiuspopuIi antiquiflimire* conditaPhilofophiapr^fentipropofitode- feruit.-apud quemeiufcemodi extabatpi- % £lura, indexreiarcana:, qualiseftproui- dentiafupremiNuminis.Senem repr^fentabatjcaluum il- lum quidem magnaex parte,fed quodcapiirorii reliquum erat, valdc canum, cute item admodumrugosa, & in atrum colorem adufta:fimillimum denique genti nauta- rum,nihilquehabentcmHerculanumnifi clauam &: lco- nisexuuium. Abhoc ienemagnahominum turba trahc- batur catenulis ab extrema ipfius lingua perforaca prb- deuntibus, quse tantumabeft vtinuita fequeretur, vtvl- tro accurrenslaxas catenulas relinqueret. Sunt qui totam narrationem ad ciuilis vit^ inftitutum transferant, veiint- queperhuncfenemdefignariquempiamin republica au-

R z doritate

jtyz SPEGVLI PECCATORVM

doritateflorentem,3ctate vcnerabilem, eloquio dulcemi. quiefFeri populi feditiones comprimere,& m fuam fentcn» tiam pcrducerenullanegotio.poflit.dc quareelegantii&*

^neJi r ^ic fctibit Virgiliu^ :

Ai 'velutt magno m fo-^ulo cumj^pe coorta ejt Sedmoyfauhj^ animis ignobile vulgusy, , lama^faces c^faxa 'vclant sfuror arma miniflrat: Tum pftategrauem ac meritlsfforte 'virum quem Conjpexerefilent^ arre^if^ aurihft^ adjiant: Jlle regit diciis antmos, d^feBora mulcet, At inpraefentiarum malo idtotumdcDeo , eiur^qucfua- iii{Iimcomniagubernanteprouidentia,cuiusmagna par&

I>aa,7. cft praedcftinatiojintclligi > vt omniaabilliiis antiquidie- rumlinguairadependeantcatenuIisaureiSf vtvJtroadil- Jum accurrant, & vnumquodquead fincm fuum dirigatur. Prjedcftinatositaimpcllit, vt fuopte motu irc videanturj. tam fuauiter gubernat difponirque y prudenter attingens

^P'*- ommzajine vfque adfnem , vt foiaecaufas fecundas vidcan-

tur illaomniaegifTc, quae vt iierent, erant ab aeterna Dei pracdeftinatione. Vis euidenrius cxcmplam quam conlj.er-^ fioncm S.P.AvGVSTiNi?hancnondubitatiir ipie maxf« mus Do6!:or> lacrymfs & orationibus pientiflimse matris fuseadfcribere.Et nonncquia catenulxillae aureasnon co- gunt,fedinuitant,ducatumrantumprasftarevidentur?Ec:

lib.j.CoRf. mififti,inquit,manumtuam de aho , & dehac profunda

«ap«»^* caligineeruiftianimam meam : cumpro me fleretadte niatermea,fidchstua,ampliusquam flcntmatres corpo- rea funera. Vidcbat cnim illa mortem mcam ex fj de &: fpi- ritu quem in te habcbat, & exaudifti eam Domine. Exau- difti eam, nec defpexifti lacrymascius r cum profluentcs tigarcnt tcrram fub oculis eiusjtin omni loco orationiseius, & exaudifti eam»

M

Vx verba non pofllim quin paulo copiofiiis cxcutia, s. m. Mo*

IIBER SECVNDVS. CAR II. ly^

Jn Ucrymis S.Monica notanda quatuor.

r\

\/ annotemque iftarumlacrymarumoriginem, affidui- Nicis, tatcm , copiam, &c efficaciam. Originem quidcm crahe- bantex afflido&folicito cordcmaterno, eoquodpenfi- culatius quam plerumque feminae foIent,negotium animse filijfui confiderarct. Videbat enimilla mortem mcam, inquit, ex fide 5^ fpiricu quemin tc habebat : vnde angeba- tur ne i^cerna mors abriperet , quemin breuem &morta- lem hanclucempriusefruderat:exadafci]icct lancepon- derabatpcricuIacorum,quicxtra Ecclefiam Catholicam viuunt, qui fine Sacramentorumprxfidiohincexeedunt. Horrebat ad xternaj&: maxima illainfernalis ignis fuppJi- cia.Poftremo optimenoueratplus apudDeumgemitibus quam fermonibus agi,pJus ftetu quam afFatu.Quid? quod AVGVSTiNVS , prgter magnumoculorum imbrem, quo Monicae parentauit , pro illa famuia Dei longe aliud lacry- UK^.Coj^ iBarumgenusfuderit,quodmanatdeconcufrofpiritu,fbIa cap.i^^ confideratione periculi omnis animae quae in Adam mori- tur. Vtmirumnonfuerit,

Si toties Monica, fignatafacraria fletUy Et toties vdis taclafepnlchragenlSi propter eum,quem tam Qhftinato veftigfo videbatpero-en- temindies ad deteriora. . -

Indicibilis qiioque erat falfl iftius huftioris afHduitasj naminomnilocoiiiumfundebac, ncqueminiis diemfine fletu tranfmictebat^quamRhodon infulam folradijsfuis non falutaret.Eoque exemplo monftrauit verum efTcquod fubfabula^corticenarrat Piucarchusin Apophchegmatis, falcmbreuiusefficere, clementiradiorumfuorumemiftio- ne , vchominesitinerantescalefaciac j, & veftibuscxuati quam /Vquilo eos infrigidet , licetafperrimo &fasuifIimo flatuipirec. Plus nempepocuere maternas chAticatis fuaui-

R 5 ter

134 SPEC7LI PEGGATORVM

tervrentes flammulaj, quamalia quselibet afperior ob- iurgatiOjVtille veftemveteris Adamiexiieret,

Gopia vero tanta extitit, vt viarn in oratorijs & templis

iignaret,facilequeapparerervbiillagenuaflexifletjqirem-

admodum de Cerere 5«: Venere fabulantur pocta^ , illam

iterfuum fparfo vbique terrarum frumenro , hanc rclido

rore prodidifle. Vt certc non abfque miraculo fuerir,qu6d

fundendo tantum humorem , illudtenerum & exfuccum

vigilijs & ieiunijs corpufcuIum,fufficere per nouemannos

potuerit, Quidni hic verba D. Bernardi vfurpem , quibus

serm.n.in lu£tumSamueIis fuper Saulis reprobationedefcribic.^^Mo-

^^"^' nicalugebat AvGVSTiNVM,tantocariorem,quanto pri-

mogeniti ceteris prolibus.etiam a Deo,prasferuncur, &; ad

\ ignemcharitatisincalcfcetepeftore,Iiquefa^usintuspie-

tatisadepsforas erumpebat per oculos. Erumpebant la-

crymsedcpinguedine cordis , gratiajproditrices. Amor

ignis ifl:c , quo dum fanda parens flagrat erga filium, vifus

eft in duo quafl lacrymarum flumina conuerti. Atquc hic

ipfeliquor, etiamnVaiorem amoris ignemreaccendit,ciim

lam pcrlacrymasfuas conuerfum viditnon tantum Ca-

tholicum, fed contemptafelicitateterrena, feruum Dei.

Ita vt quafi rcnouatum in illa vidcatur vetus miraculum,

quando ignisin ficca {pelunca abfconditus apparuit poft

i.Machab.i. captiuitat5Perficam eumdem requircntibus,aqua craflTa,

quse cum lignis facrificioru infpergerctur,rurfus ignis for-

mam afliimpfit. Ignis amoris genuit liquorem lacrymaru,

&c rurfus iptx lacryma: maiorem charitatis ignem accen-

derunt. Idem ipfis peccatoribus accidere non difpari ra-

Opuf.rj. tioneobfcruatB.PetrusDamianus.Audiuimus,inquit,an-

"P- ^J- te , quod aqua pro igne reperta eft ,• nunc e contrario dici-

tur,quiaperafperfionem aquab ignisniagnus accenfus efi.

' Ergo & cx igne aqua nafcitur , &c ex aqua ignis inui-

cem procreatur. Quia & cx diuini feruore ignis gratia

compundionis oritur , & rurfus cx compundione la-

cry-

LIBERSEGVNDVS.CAP.il. i^

crymarum defiderij cacleftis ardor augctur : alterum iiquidem pendec ab altero , &c fibimec vtrumque inui- cem prsEftat,dum 5ccxamoreDei lacrymarum compun- £lioprofluit,<Si£rurrusperlacrymasadamorem mensnoftra feruentius inardefcic. Atquehaec quidem deorigine fiue caufa, aftiduitate &:copia lacrymarum, didafunto* ^tawti fmt Ueryma apud Deum.

SEquiturnuncde efficacia: nam Deus exaudiuiteam, Domtnica nec defpexitlflcrymaseius.-dicoquejfi tantumlacryma; ^^- ?°^^ apud Deum habeantpondus, vt nulius vmquam iliasfru- ^"'^^'=°"«n*' ftra fuderit , videntur paris pretij effe apud Deum , cuius hic inter mortales eft pecunia ; nam illis Deus in eselo vide- tur obedire, veluti iftiomniaparentincerra. Oratio, in- i^cap.jg. quit HieronymLTS, Deii leni^.lacrymacogit. Et Ambrolius Haia;. ait,Vimfacimus Deo,noncompellendo,fedflendo:bcaca Seioi-^S-^^c lane violcncia, quae numquam jndignacionepercucitur, ^„^„1^ fed mifericordia condoaatur ; quam ca^li defenfores &: in- cola^nonrepellunc, fediuuant. Vniuerflmenim teftacur Dauid, & de omnibus , J^ifeminantm Ucrymts defideria Pfal.ny, fua aliquid obtinendi a Deo , inexultAtione metent adim- pleta vota fua & poftularionesjfruclus fcilicec deflderatos. Quan.caNemeflscapiti ipflusRcgisHebrasijtocique regno imminebatiprofternebancurvno aliquodie, ^(f^4;?^^'/^/^«' ad tempm conftithtHmifiptuagintamilliavirorum : at poftea- ^•^^'g-*^*» quam cumlacrymisoraflecDauid,placaEuseftDGminu5, dixicque f^ngelo percutienti populum ySuffcit : nunccentine manumtuam- Cumque prasftantiam huius aquei liquoris dcCcnbiz,3.iz:J^ofifitfrtUcrymas mea^in conJpedutuOiZSLmqiiam. pfai,^-^;., fcihcecrem preciofamtS«:caram,quamfaEpiusincuefivolu- peflc^S^ iucundum;,cuius rceordacione multamihi praeftas, Ezechiaeaegrotanti nigrum mortis thcta Ilaias Propheta afferebatiat ille, conuerfoadparietemIe£^vulcu,flebac pro peccato fuo. TaBum^ eH verhu Domim ad ifitam-, dicens: ^^^.^ , Vade {jrdic £z,echia, Hac dicit Vominus DcmDmidfatr^ tui: ^

Juditd

13^ SPECVLI PECGATORVM

x^udiuiormonem tuamydrvidi UcrymastuaSjiA eft approba- ui , p I acueru nt mi hi : Ecce ego adticiam fuper dies tuos quinde"

Lib s.c. 77. ^i^ annos: drde manu regls Ajfjriorum eruam te. Videre Dciy

inLuc. inquicBeda, eligereveiamareeft.Vnde&illud:Or«/?/)^-

prai.jj. minifuper iuHos, Nam &:nosqua2 amamus , videre; abijs qLixexecramur,intuimmfefl:inamus auertere. Fleuerunc

Gen,j.r. ^gar & fllius eius Ifmael , leuaueruntque vocem fuam ad Dominum , cum aquse penuria prelli iam mortem opperi- rentur: audiuitque Dominus vocem eorum, & laerymas non defpexit.

Quidnonmaternse valeantlacrymae,qu^tantapietatc» tanco aifedujtam bono fine,copiofi(Iime efrundiitur apud diuinam bonicatem ? Quidni tangatur miferatione illius

Ecch.j5. animus fuper Monicavidua, qui nondefhiciet preces pi^illii nec viduam^fiejfundatloquelam gemit ff<?ldcoque viduas A-

i.Tim.f . poftolus monet , ^u^^autem vere^viduaeft & defolata jjperet inDeum , ^infttt ohfecrationihm d^ orationihu^noSieac die. QuicumiretinciuitatemquaJvocabaturNaim^&vidiiTcc

Luc«7, viduamefFerentem ynicum ^lmmymiferic^rdiamotmfuper eam, dixitilli: l^oliflere, Sed quam hiftoria hasc Euangelica inftitutonoftroper omniaprorfuscongruic/ ihat Jefm in €iuitatem-,d^c. ideft,venitSaluatornofterin hucmundum

i.Tim. 12 peccatores faluos facerei quod & defcipfo teftacus eft Phari-

Matth.p, fseis , Non venivocareiuftos , quiope meanon indigenc, & qualesvose{rcarbicramini,y^^^^rf4/^m. Ibac vlcr6,mini- me vocacus. Etihantcum eo dtfcipdi, id eft , prsedicacores & hominespij, qui verbo&exemplolaborabanc, & adhuc

Marc. 5. \ laboranc cum Ghrifto in conuerfionc animarii , laxantque retia in rapturam pifcium racionalium : quos incer cum eminebanc S. Ambrofius, S.Simplicianus, Pocitianus,aiij- qucquiqua priuaciscollocucionibus,qua publicis con- cionibusreuocarepalancesoues funcconati. Eteccedefun- 6im efferehatur Avgvstinvs , qui infcHciter in haerefim Manichasiorumiacideraci ferebacur tamen adhu^; in fpe vi-

ui£ci

LIBER SECVNDVS. GAP.II. 137

uificiligni S. crucis, necdumtcrraobrntusiacebat,quam poftea remouere,pr6/nimis fuiflet difficile,quia noa ex obftinatione&:malicia,fedpTSEpoftero & vitiato veritatis adipifccndas defiderio, 6z zclo quxrendae legis Dei,in eam abrcptus erat: fed lex Dei non inucnitur nifi ab humilibus, iuxta illud, Confiteor tibi Pater^Domine cdi & terrA^quodabf- Lu cxi», condiHi hac a faftentibm & frudentibm, & reuelafli ea faruu- li^, Gum vidua illa, Monicam intellige , comitabantur S. Ambrofiiis , congregationefque fidelium , qui afliduis precibuscacleftisaulxianuampro AvGVSTiNiconuerfio- ne £cncb3.nt. ^f^acumvidiJfetIefu4,mifericordia motus eJi\\\\Q inquamvidiftet , quieft Pater mifericordiarum y ^Dem to- ^ ^^^ ^. tim confoiationls , qui confolatur nosin omni tribuUtioneno- ftra: qui adeft in tribulatione , vt eripiat & glorificet affli- pfai. ^o, 6tos. Motus cs,6 lefu, mifericordia; Manusenim,inquic S. Oodor,tusE,Deus meus, in abdito prouidentia: tu2e,non Lib.5. Conf. defcrebant animam meam; Sc de fanguine cordis matris ^*"^* mese, per lacrymas eius diebus acno6tibus,pro mefacrifi- cabacur tibi. Etegiftimecummiris& occultis modisjtu illud egifti Deus meus : nam a Domino '{reffm hominis diri- * '^ - gentur^ dr^viam eimvolet, autquie procuratio falutis prseter manumtuamrcficicntem quae fecifti?Nota,^(fy^;^^«/Wr<?r- dis matrismea, quia illum etiam fanguinem , qui vltimus ad cor coit, illud fouet & animat , filio impendere voluifTetj fi adfuifletfacultas. Lacrymse originemacorde,fanguisab hepate,pituita&mucoraccrebrooriginemhabereperhi- bentur: ^quafi aqucuslacrymarumhumor Monicicnon fufFecifTetjVidebatur etiam fanguinem vclle cx intimo cor- dis depromere.Videteergo "vos dyfcoli fiIij,vos immorige- XX pucll^jquantipretij remeatisperditum,quumrefrada- rij &: rebelles, & matribus duri, ad lacrymandum cas com- pellitis, de fanguine cordisillarumhauritis, &interram profunditis j quin &: quafi rem nullius momcnti , pedibus, ideftjContemptu procericis,dum precesmaternas fperni-

,5^ SPECVLl PECCATORVM

tis,&: fanaconfilianon aLifcuIratis. Pro meficrifcabatur. kn crgo & Monica Sacerdos? Vc Saccrdos non fuerit,tanti la- crymasmatcmas AvGVSTrNvs ^ftimacvtconferrecum pfl o facrificionondubitet, idqueexmente Pfalmographiji'^- crtfcium Deo f^iritm contribulatm , cor contritu &^humitiatum Dem non dejptcies^ Certe, Monicae non defpexit , fed mijeri- iuc« 7. cordia motm dixit illi , Noliflere. fatis iam kcrymis, fatis iam luduidatum cftjviuetfiliustuus. Tangam non loculum fedcor eius , &: fagittabo illud charitate mea, geftabitque Lib.9.Conf. verba mea: Tollelege) tollelegey transfixa vifceribus. "?•*• Necetiamabluditaliahiftoriaex Genefi, vbipcr Agar

Monicam intcllige, quae dum videret filium fiti, non aquse vel vini,fedveritatis,moricntcm,quiaiamomnino defpe- rabatfe eamvllibi hominum vel locorum reperire pofle, Ceo, n. fedit } regione procul, quantumptefarcusiaeere ; numqu am enimpotuithacc folicitaparens etiamtalcmfilium^dcfere- re, illumfecuta per terras 6c maria,Iongum profefto itcr> C^ leuauit vocem juam , df fleuit. Enaudiuit autem Dominm ve^ fmi?»m,vcritatcmfitientis,&longamilIam fitimabun- de Catholicae vcricatis mcroexpleuit. De qua re ecce tibibreuc Epigramma:

§^s {.Monicam fldgrajje Dei dubitabit amoref

^lujs natum modice dtcet amajfe fuum ? l^on tantum, commune quodeft, fuit ore locuta: ^ . ". [I^tibns drfignlsfefe notaturamor. ) £fllachrymts affata Deum,Jiexitj^ morantem^

Efl quoque ciim lacryma pondera uocts habenP^ Olnatimtjerere Dem,mifererei rogabant H& lacrjmd :atque harum flius ifte fui /. JExultat nunc Uta parens, nato£ triumphat, ^ui legi paret , confllio£ Dei. LegisfuitjVCDaptizareturjconfilijvcrGEuangetici, vtfie- ret Religiofus. Et quamuis antea Ifmaelis maiitiam for- laflisadaequaret, caraenlongior illidebebatur vita,quiain

gcntem

LIBER SECVNDVS. CAP.II. 159

gentem magnam fucurus crat, caput paterque tot illu- Itrium Ordinum, fundatorEremitarum.

Matrum folicitudinem &: prcces aliquid plus aliorum interceflioneapud Deumporfe, etiaminveteritellamen- coeuidentiindicio demonftratumeft.Nequeakeriusqua Gcn.iy. maternis aufpicijs aufus fuit lacob primogeniti hirfutas manus collumque pellibus caprinis mentiri, atquc primo- genitaprasripere. Maternusfauor, materna pietasSc be- nedictio fuit, vt impune hoc ageret, imo tantam patris benedidionemadipifceretur. Certenifi maternegotium egirretfilij , lacob maximis iUis copiofifque bonis exci- dilfe. Ec quamuis mater filiorum Zebedsei precibus fuis extorquere chariflimis pignoribus fuis lacobo 6c loanni Matth.ro. non pocueric , vcfederent vnus addextram, alcer ad fi- niftram Chrifti in regno Dcij tamen florentiflimam illis martyrij coronam obtinuit : Calkem quidetif meum hihetis* Prccabatur Bechfabee macer Salomonis pro falute filij apudDauidemconiugemfuum,vcne Adoniaspcrfadio- S^R^^S-^' nemregnuminuadens,illum noncanciimlegicimafuccef- (ione , fed &:vicaexcIuderet.Ettantum maternae valucrc preces & lacrymae ( quisenim illas abfuifte dubitet? ) vc ftatim regni decora, diadema fcilicet,& vndio, &: mula re- gia, folemnifque inauguratio concederetur.

Procorollariohuius capitis obferua, inter pracdeftina- tionis figna,&: falucis adiumenca, non infimum eflTe.habere apudDcuramcerceffbres&:pacronos,pioseciam&: folici- tos parences^ConfefTarios , qui indefellis precibus bonica- temipfiusfohcicencj&velnolencem, faluumefle veHnt> imocogant. Mulciproprijsfccleribusperirent,quialienis precibus faluantur. Vndecum optimusregum luda ab Aflyrijsintramoenia lerufaiem obfideretur, iamque ipfe cum vrbe,&: vniuerfa regione nutaret , expertus alias qua- tum momenti apud Deum Prophetarum haberent preces, irai« \j\ mific£Iiacim & Sobnam,&fcniorcs defacerdotibus,opcr-

S 2. tos

J40 SPEGVLI PECCATORVM

tosjfaccisadlfaiam , quo miferabili hoc fchemateeifica-

ciiis Prophetseanimumadcommiferationem infle6J:erent,

vtisnegotiumconciliandi Numinis arriperec. Tunc cum

Samueldiem fuumobiifret,& planxifTet eum totas Ifrael,

i,Reg.i&. atquefepeliifTetin ciuitate fua Ramatha, dicuntur PhiU-

fta^i mouiffe bellum aduerfus Saulem &: populum. Com-

memoratur, inquit Caietanus adhunc locum , priiis mors

SamuehsiJlo capitCj quamuisiam diu anteobijfTet , quo

maximae calamitates,&: infehcifTimusbelli euettis defcri-

buntur,admanif£ftandumtemporequoSauIfuitdefertus

aDco ,etiam ope SamuehSjVtpotemortui^fuiffedcftitu-

tum.Qua{iideoilhomniainfortunati(Iimaacciderint>quia

iamdiu interprete apud Deum &: deprecatore carebat,

incap. 52. Nempe,vtHieronymus Abazamait,ligatumhabent Sandi

Zxodi» Deum, vtnonferiarnid ipftpermiferint.ExpedacDeusin

caeloPetri ligamina &;folutionem,neque eumin caslisli-

gatautfoluit,nifiquemPetrusin terraligaueric velfolue-

rit,Quantumbonum,haberequempiam,quinobis.Deum

placetl Indignus alioquin omni cselefti fauore, ob fo^dum

murmurationispeccarum,cratpopuiusHebrseorura, nec

erac quod expedarec (ibi mitti carnes e cselo,nifiMoy fes il-

lorumvicemmiferatus jprecibus apud Deum inftitiflet.

• Vnde etiamfi vniuerfus populus efum carnium poftulaflec,

Num.ii» tamen vni Moyii dicitur : Numquid mmm D&mtminwAlidn

eji^. Um nuncvidehis vtrum mem fermo comfleatur-^WdDt2L\chy

Videhis vtrum eueniAttihi verhum meum^ Non dicit , inquic

Oleafter, vtriim eueniateisverbummeum j fedtibi, ait

Dominus: vt oftendat fe nihil velle malis fubditis dare, fed

cun6ta bonis Praslatis. Quos idcirco non malc lauro com-

paraueris, quia ficutiUa fulmen,ita illorum preces casleftes

punitiones auerruncant. Peccaueratolim idempeccatum

4.Reg 5. Giezifamulus Elifei,quodSimon Magus,aquonomenre-

tinuit; &taraen il]ein£iroileprapercuflruseft,hicnihilft-

jniieperpeflTus. Etvndehacceiufdemculpasdifparpunitio.?

A

LlBERSECVNDVS.CAP.il. ur

Avotofiuedefiderio Simonis, quo Apoftolos optabat fibi ^^ ^ patronos, 8c apud Deum intercefrores,nc quid eiufcemodi ci accideret, quod D.Petrus illi comminatus erat. Tanti eft apud Deum, vt vel faltem fandorum hominum prccibus te commendes. Vt nihil nouum vel infolens fuerit , quod S-P. AvGVSTiNVS matri oranti & lacrymantifalutem fuam acceptam retulerit. Nam cum Deus promiferit fe ex- auditurum orationem rite fufceptam, oblilringitur quo- damraodoad faciendum quod petitur, pro quocumque conltanter ac pie petatur. Hanc enim promifTionem non ad folamorantisperfonam , fedadeosquoqueproquibus oramus,cxtendiputatSuarez,quemvidetom 3,. de Reli- gion.lib.t.cap.ry.

^ W. Plurimum quidemlacrymAorationefg^ S. miomcx KY'

G v S T I N o frofuerunt i fedfero fuum fortiri fotuerunt

effeBumiquia ijfe o^eramfuam non adferebat,

QVales & quantsEcumque fuerint lacry mae D. Monica?^» Domini ca nihil tamennouem annis integriseifecerunt,adeoque pei^teco°i Beiidumdohjspretiofushicliquorexccptuseft ,quiaiple, *

cuius causa fiindebantur , conuerfionem fuam nimis ob« ftinate diiferebat. Fruftraenimfudatur& opcratur, ciim tu,6 peccator,otiofus cs,& ftertis:ve]isfaltemjfi non poflis: &: ita velis , vt intra verba tantiim non conftet hxc vohin- tas. Quid fi dicam ctiam ipfi Deo hoc opus graue effe .'' nam S.Thomas non veretur afferere maius ci^^c iuftificationem i.ig.nj. vniuspeccatoris, quamcash&rtf^irseexnihilocreationem. ^"'^* Videturque indc ratio defumi,ou6d ah^omnes res creatae, cum ratione&liberoarbitno careant , pkriflimc fubia- ceantimperroconditoris,neccftquidpiam in eisquod vel minimumreludari veiit, velpoliit: verura, quiahomini fua conftare debet hbertas , diuinaque benignitas vt pla- rimum conformiternaturae cuiufquereioperatur i nonef^ mirum hanc ob caufam iuftiiicationem peccacoriSpCrea-

S 3 tione

141, SPECVLI PECGATjORVM

creatione aliarum reram , aliquid maius eflcjnon quide cx parte Dei , cui omnia prorfus seque funt facilia/cd ex parte hominis , qui obludatur&: diuinse gratiaerefradariumfe reddit. alioquin ciim peccatum non folum nihil (it j iuxta

loao.i. S. AvGVSTiNVM, quiiocumiilumexpHcat:^i>if/7«^/i<^/^;» eHmhil, id eft , peccatum -, fed etiam nihilo deterius, iuxta S. Chryfoftomum; creatio autemiit produdio exnihilo; patet equidem quod iuftificatio terminum a quo , habeac viliorem. Addc, quodJicreatioopusfitinfinitsepotentisE; , iuftificatio eft infinita^ mifericordias. Quapropter quifquis AvG V s TiNi mores errorefque aliquando imitatus es , iili- uscundationem ne lequare,necfatis habeaste aliorum orationibuscommendafTe.- fedipfe ora, & ad opuscon- uerfionisteaccinge. Nullus velexiguus calor eisaccedit, quibus fuper cosna ab alijs calefada mantiHa porriguntur: furgendum de menfa temulentias mundana: , deponendus dc manu calix Babylonicus , &: igni , qui Deus eft , per pocnitentixSacramentum,& folida Chriftianse pietatis cxcrcitia appropinquandum.Quam ridicula &: miferabihs quorumdamfiduciaeft,quicumextraomnemDeitimo- remviuantjBaccho&Veneriquotidiehtentjmaximamta* menfpemin piorum aliquot hominum precibusfatis ali- quando frigidis, coliocant: imo ,quod adhuc longe dete- rius eft , pcenitentiam a Gonfelfario iniundam, fi paullo grauiorvidetur ,intercombibones fociofquc partiuntur: quafi fuificeret aHquid boni fieri, a quocumque id demum fiac.

^u^ nonfecimmifli

Kixea nofirAfuto» Merito eiufcemodi homines Dauid execratur , qui di-

Pfalm. 8t. cun t , HereditatefQJpdeamm fan^uarium Dei : Deus meus , fo-

/ ne eos vt rotam , ^JicutJiifulam antefaciem venti. Exccratur ,

iDquam,eosqui fineproprio fudorcquietem,{ine puluere

paImam,finepraeliovidoriam, fineviolenciacxlum appe-

tunr.

LIBER SECVNDVS. CAP. II. 14?

tunc,rubtitulo hereditatis;cumtamen iprum Deifilium, Heb. i. heredem vniuerforum , oportucricpati , &:ficintrare in Lucae 24. gloriam fuam.* quanto magis nos, il contendimus poflidere alienam? ConfuetudoapudRomanos vigebat, vtillequi bonorumfcriptusforetheres,mortuumefterret:

— Cadatter VnBum oleo Urgo mdis humeris ttilit heres, Qu6videbanturinnuere,hercdem,ficut bonorum;itaet- iam deberepotioremfuneris ludufque efle partem. At quamtriftia,quamgrauia&:infanda,c3putnoftrum Chri- itus pertulic.^Nosfumus heredes quidem Dei^coheredes autem Rom.g,- ChrisiirSiC manu canciimlaecis, non triftibus,adhibebimus? Vnde Zorobabel &: lefusy & reliqui zelatores diuinae legis, cum reasdificandum eiTet templum, acque eciam hoftes lu- da &Beniaminoperamfuamofferrenc, dixerunc: NoJipfi^*^^^^'4* ddificabimtii. Quomodo enim aliena opera placeat Deo^ Beneaiunc,inquicD.Bonauentura,aEdificances,NQfipfifa- infpecui. ciemusopus. Quodopus,ni{idequo Apoftolusaic, Dum nrg c.n, tempus habempni , operemur h&nu. BeneaucemdicunctNofipfi Galat,6. faciemus, nofipfi2edificabimus,nonnoftrj vicarij. Vnde ^^MbiiExhibeamuinofmettpfosftcutDeimimFiros. Locumhic ^Cor.^. habecquod Vlpianusfcribitex Ppmpeiojnonomnesadio- ^H^^^l^^ nes per procuratorem poilc inftitui . quod fane in primis i. 41, obcinetinlureChriftian*eIegis , vbi vit^emcndatio per procurator fieri omnino ncquit Sed obijcietquifpiam illud lacobi:Or4/^ pro inuicem-^vt fahiemini'. multumenimva^ lacobi 3. kt deprecatioiujit affidua. hzy inquit Achanafius Sinaita,um- ge clamore tuum cum Sacerdote pro te deprecance^da ce- ipfum profalutetua,muItum valetdeprecacioiuftiaflidua & cfficax; fedefficax erit, f) tucum facerdote partestuas copjles,fru6lu{qje poenitentise demonftres : quia vnus 2ei'ficans ,& vnnsdeftruens; quidprodeft illisnifilaborJ Hmc egregieadhancobiedionem profinusfcriptor;Re- ^^^^ j.^^^ fpicene ficparuAn|)rouidum fperareex alijs, quodcibiipfi epiti.i©./

144 SPECVLI PECCATORVM

Conimat, non pr3sbes.Ec Saluftius,VigiIando, agendo,bene confu-

Cacii. lendoprofperaomniacedunt; vbifocordiseteatqueigna»

uiaetradideris , nequidquam Deos implores.

r<.n ,T Sed adfacrareuertamur.Inillis Aicitur ■,Exaudimt autem

Deus vocem fuen , vocauit^ Angelm Dei Agar de cdlo dicensy ^luidagis Agar ? Nolitimere: exaudiuit enim Demvocem pueri delocoin quo eji, Qu^severbaindicantlfmaelemnonfuifTe contentum precibus &: lacrymis quas mater fundebat; fed ' vocem fuam paric er eleuafTe in cielum cum eiulatu &r fletu, atquepro peccatis fuisfuifTedeprecatum.Eratenim tunc, vtLyranusadillumlocum not;U, facile vigintiannorum.

InGcnef. Vtdifcas, inquit Olcafter, quodplusnobis admifericor- diamvaleat fletusnofl"er,quamamicorum&aIiorum pro nobis.Quamdiu Martha tancum pro Magdalenx conuer- fioneorauit fqaodillamfsepius fcciire charitasergafra- tremLazarum perluadetjnihil obtinuit,nihiI eiTecitrMag- dalenaadhuc in fordibus volutabatur, domiciliufe.p*tem dasmoniorum permanebat , dc remiflionc peccatorum ip- iius nulla mentio. Ac vbi, negledis hominum obloquijs, immemor ornatus & decoris feminei, memor falutis , data

Lucat7» occaiioneirruitindomuSimoniscumalabaftrovnguenti, vbi Saluator nofter accumbebat , retro ftans fleuit , pedes eiuslacrymis Iauit,capilHsterfit,ofculacaeft;iIIic6 veniam pcccatorumeft confecuta,mirabiIefque diuinas benigni- tatis eiFedus experta,& ad intimam Chnfti familiaritatem admifla.Nontum,inquitChryfologus,Chriftusaccubuir, erra.^j. pocula foporata melle , floribus odorata (umpturus ; fed pcenitentislacrymasexipfisoculorumfontibuspotacurus. Addc .quiriuuIumprofluencemexoculisMarthas faftidi- uerat,quia illealieniiserat,largiter de hoc Magdalenac fonte , quia proprius illi &: domefticus,hau{iu Per ironiara

Mawh.zy. mittebanturfatuasvirgines advendctesproemendooleo, meritoqueexclufsefunt ,quia ab alijsbonaoperaquafi e- mendicare, quam ipfaeprseftaremaluerunt.Duojdecim illi - . ' ' Japides

LIBER SECVNDVS. CAP.II. 14?

lapides in peffcoralifummi Sacerdotis, (inguli propdo ful- Exod 35. gore radiabant : quo defignabatur vnamquamque tribum, un6vnumquemquehominem,deberepropri3c virtutisni- tore fulgere ^ nonaliorum laborcsinuadere, nonmetere quodaliusfeminauit. labetpatientiflimusPropheta, vt a brutisanimahbusdifcamus : Interroga^mc^mtjiumeniay & lobii. docehunf fe,Qnod vero exirrationabilibus animalibus idfa- cit meliusquamcanis,quicaptumjoccifumqabalio lepo- jElian.cl^ remnon attingit? Tu vero, 6 homo,qui venationcm regni animal.1.8. caelorum inftituis, qui in ftadio huius vitae es conftitutus vt ^*^*** ipfe curras, ne alijs negotiumfalutis tuje committe,red ipfe venare, ipfe labora, & quidem fic curre,vt comprehendas. i.coty, CiimDauidiingrauefcentcxtatenatiuus calordeficeret, j.Reg.i. noncalefiebat,etiamfi operiretur veftibus :itanecipecca- tor ex aliorum bonis operibus iuftitiae viuificante calorem haurit. Fruftraeras,6BeataMonica,etiamfi diuini ignis tuifomentanonpaucafiliocircumponeres,quamdiunihil ab interiori ipfius animo proficifcebatur.

Quantum ver6 , & qua efficax diuinac indulgentiac afle- qucnd^ medium, fi ipfe peccatorgenas lacrymis riget,aut, vt Scriptura ait , efFundat cor fuum in confpedu Domini? eiufcemodienim facrificio promeretur Deus. Olimfilij Heb.ij, IfraeljCiimfecriminibus foedatos &denigratos agnofce- rent , congregati funtomnes in Mafphath coram Samuele inducente illosadpoeniteniiam, &adhortantevtextoto corde reuerterentur adDominum,*proieel:ifqueidolisilli foliferuircnt,&cordavitijscomaculata,virtutumfloribus Dominoadornarent,atquepracpararcnt. in fignumveras pCEnitcntia:,iirquit facer textus, Hauferunt aquamy& effude- «-Rcg.r. runt in conjfe£iu Dominiyt^ ieiunauerunt die ilU^atquf dixerunt ibiyPeccauimm Domino.Qax ceremonia effundendi aquam coramDomino,fi intelligaturvtfonat,noua,& Ifraelitis videbitur inufitata , vt Caietanus obferuat. Voluerunt igitur illa fignificarc , inquit , ficutaqua totalitcreffun-

T ditur.

Thrcn.2» l.Reg.1.

DOMINICA

XXI. poft Pentecoft,

Iq floiibj

i4($ SPECVLI PECCATORVM

di cur,nihilq*, remanet in vafe, ita fe penitusidola abiecifle» deofquealicnos abdicaiTej&fceleribusnuntium remiiifle» Qux quidc explicatio tametfi non difplicer ; magis tamen ad rem facere videturtranflatio Vatabliyquas & commen- carij viGem fupplec. Haufenmtymo^mt^afttai apuuocordlsfui^ d^ a bume lacrym^ti funt ccram Domwo . Nequeenimfilijlf- raelvfifuntceremoniainuiitata,necaquamexpuceiseter- rsevifceribus.fed ecordis penetralibusliquorem lacr>ma- rumeduxeruntjfuderuntqueduobiJsvelutioculorummo- dioIisinconfpeduDomini. Hinc eademphrafi peccator admonctur: F.ffundeficut aquam cor tuum ,ante conjpe^fum Do^ mini. Et Anna amaro animo flens largicer , Hcli imprope- ranti rci^^on^iv. Effudi animammeam in conJpe6iu Bomini. Id vero age,& quidquid a Deo pofl:ulaueris , impetriibis jad^ dentque aliquid etiam precesalienae.

C A P V T T E R T I V M.

jf. i . TeHimomum propria confcientU eludere peccator nonpoteHjnednm ^Avgvstinvs idpotmt-

THEMA CONCION. ^f//e lex in cordibm veslrU fcripta exigitjprdifiate. R om. i#

OG quide fingularehabuit Av gvstinys, &pauGisaIioquinconcingit,qu6dmatrem habeanc,&:quidemtalcm, &:tamdiu fu- petftitem,quaenouemannisnihilfereni{i oretatque fleat pro filio; ac communeilli

GumalijspeGcatoribusfuitjquodconfcie-

tia;iaa:iiUiiaiationepocueric imponerefilentium. Minen- turlaqueum,6i:Grudeliterinillam(aeuiant,palpent & de- mulccant, pecunias & muneraofFeranti illanumquam ta- cebit,im6 vrgebit,fempcrque teftabicur peccatum efle illi- citum,tur£e,fugicndum.Etidcp,ycprjeclai.c.Lipfius,nemo

cumea

LIBER SECVNDVS. CAP.III. 147

crimengeftac inpe£tore,qui nonidcmNemefinin tcrgo. En.fiQuidem5 vc benc Delriiisnocac , anima noftra vrbi r„ ^

s r if • ■ r . o . . ^" operc

^uamiimillima,nicuiusfuperiore&:cucioreparceprmceps Mariano,

iiianec,ininferiorevcr6plebs;funceiusianicores quinque

fenfus, per quosnecefte eft cranfire, quidquidin vrbem in-

rroducicurreft eiufdemfcriba phacafia,quaeomniaqusein-

cranc , ex ipfis ianicoribus excipic : func quafi eius cribuni

plebis,concupifcibilrs &irafcibilisfaculcaces,quifemucuo

fouenc&: auxiliancur : vnus ex eis concupifcibilis , quod

•pulchrumcft, a phacafia exhibicum adipifci curac: impedi-

mencaalius,pucairafcibilis,expellic. Hinc cumultusnon

parui, necinfrequencesexoriuncurifedicionescontraprin-

cipem mcncem,dum quodiniuftumeft,appecunc;acmen-

ci quafi vigiradftacconfcienciafeufynderefis^quseconce-

denda &negandaconcinu6 docens,femperconrrapecca-

cum clamac; p;;/^ nealiqtiando peccato confentioi '- &: , §luafi k l^^j-'*^*

faciecolubri, fuge peccatum.Q\iddCi mens illaaudirerenuac,

&:pociusprau2E confuecudini fefubderevelic ,non obid a

fuisillaceflaccIamoribus,fcd vccimoremincuciac^conci-

nu6pcienasproponirmericas,cIamac:Fuge,caue,impeTium

reafifume , concupifcenciam fubde» Ex quo fic,vc quemad-

modum incercyrannumimperium inuadencem,&:legici-

-mum eiufdem impeiij dominum numqua pax efle poceft,

qu6d omni opc &: arce concendac in regni (ui pofleflionem

rexlegicimusrcfticui;itainanima ,cuius mens&racio cy-

rannidiconcupifcentj^per peccacumfuncfabdic^, num-

quamquieseflcpoteft, icd concinua infurguncineator-

meiTCa,&:inceftinidolores^ femperrecbmanceconfcien-

cia,^racionisimperiumprouocance. Namhumanogene-

ri.inquic C^iry(oftomus,concefljcdiuinamifericordia , vt ^^""•T-»'»

vnicuiquenoftfum infitumfic indeprauabileiudiciiicon-

fcienci(ghabentisiuftumincerbonum&:maIum difcrimen, -

id quodpociirimumomnemnobisdefenfionetolhc,qu6d

iion per ignoranciamin peccacaincidimus , fed per animx

T z defl-

14« SPECVLI PECCATORVM

Lib Conf <^efidiam,&: vircutis negligentia.Ec S.P. AvGYSTiNVS art,

cap.iS. ' Flagitia contra naturam vbique ac femper deteftanda at- que pumenda,visillainterna animifuggerit.Etcerte nul- la eft tam intima H tterarii fcientia , quam fcripta fit in con-

Lib.i. c.i8. icientia,id fe alteri non pofTe facere,quod nolit pati.Nec vi- detuF alibi Apoftolus quidpiam amplius exigere , quam vt confcienti^teftimoniii,(quodlegemnaturalemvocat,)au-

lU3m,.t» diamus.^^^,inquit,/^x in cordihtuvefirisfcripAexigit.fr&JiA'' /^.Vbi Chriftianis loquens vult,vt nuUa deinccps ignoran- ti^ legispraetexant caufam, quemadmoduraolim alij ho- *** mines, ideoq.-datafitijslex Moyfaicafiuedecalogus, qui nihilnifilegcmnaturalemcontinebat. Sedcumnequehaec pleneobferuaretur, eoquod prasceptaadeflent, abeffet gratia; ^ataeftpoftea lex Euangelica, id cft, plcnituda gratias, quanontantumlex illacordibusnoftrisinfcripta illuftraretur , fed vires omnia obferuandi conferrentur. £t quamuisnullavmquamperuerfitas^velintelledusobc^ca- tiohancnaturalemiegempotueritexanimrsquorumcum- quemortalium euellere;tamenobfcurata& quafifaburra obrutaiacuic. quiaenimgrauilHma illa paederaftia^, ido- lolatriae, concubinatus flagitia, quibus etiamPlatones, Socrates,Menedemi, Ariftoteles, An tift hencs, tefte Laer- tioin VitisilIorum,deditierant,intervitia no numcraban- tur j non ideo defierunt efTc contra naturam , vcpote qux redaratiodeteftetur. Omnesprorfushominesoftendunt

K.oin.1* opus legis fcriptum in cordibus fuis , Teflimomum illis red- dente confcientid ipCorum , d^ interfe inuicem cogitationibus accufantibus , aut etiam defendentibus , in die cum iudicabrt Do-^

Seneca mtnus occulta hominum. A quo non longc abit fapiens Hif-

•8.^^** * p^i^us, Mulcos, inquit, fortunaliberatmetu, poenanemi- nem.Quarc.* quiainfixanobis eius reiauerfio eft quam naturadamnauit. Idcoque numquam fides latendi fit et- iamlatentibus > quia coarguitillos confcientia , & ipfos

lib, it fibi oftendit. Plucarchus referc BefTum quemdam in ma-

trem

LIBER SECSVNDVS. CAP.III. 149

tremadeoexcanduifTc, vtipfam tandemvnacumaedibus N«n"'ni« incendioabfumpferitjillumveromultQpGft temporedc- lituifTe: qui tamen cum aliquando ad feofpites ccenatum pergeret,hirundinumnidumhafl:aim'pellens deturbauit, pullofquepcdibusprotriuit. CuraquCjVtparerat, adftan- tes ab illo requirerent, quaoccafione rem tam indecoram> &:crudelitatis cuiufdam indicem perpetrare aufusefTet? refponditj lam diu falfum iliae loquaculse aducrfus me tefti- monium feruntjclamantqueme propriam matremocci- diiFe. vofipfi audiftis. Atque hocindicio coinquinatae con- fcientiasBeffusregiproditus, meritasparicidijpcenasluit. Annon haec interna lex eft amaritudo illa anim^,de qua lob ait: Scrfbjs contra me amaritudines , cf confumere me visfeccatis lob jj^ adolefcentid mea^cinzCi dicat,Sola recordatione peccatoru, quse in adolefcentia comifi ,icaperterreor & confumor, vc vita mea fitomni amaricudine amarior:tantii abeft vt mihi perfuadercpoffim peccataillapriorisastatisnofuifrepcc- cata.In remoto filu^ recefTu LamechoccideratCainum;la. tebatq; alios facinus,fi confcienriam ipfius Iatere,aut in a.- nimum inducere potuiffet, etia cum alia lex data noa efTet nifi illa naturae,fe contra legenon peccaflTe.Sed quiaintcr- naiila NemefisfataIiterquodamodopeccatoresflageIlar> &:tintinnabulum illudinternum fcelercperpeeratocoti- nenterfonat, idquodperpetratumfucrat,maximoanimi dolore vxoribus fuis confefrus eft. Audite-, inquit, vocem ^«0.4^ meam vxores Lamech , auribus percipte fermones meos^ quia vi- rum occidi in vulnm mihtyd* adolefcentem in dcatricem mihi. Ita h^ec citatChryfoftom. & bene ex nomine fuo, id eft aurec, Hom ao^ illa expl icat: Mentem veftram, inquit , intentam prsebete, ^" ^^^ & diligenter aufcultate quae didurus fum. Non enim de fortuitis vobis loquar, (cd occultas quafdam rcs vobis ape- riam &confitebor>&quasnullusfcit , fedfblus ego , & oculusillequifopiri nei< it ; qu<mrimens anhelo, vt vo- bismanifcftafaciam, quaj amefunrada^&quantispocnis

T 5 ega

150 SPEGVLI PECCATORVM

egomefprumnefarijsobnoxiumfecerimoperibus, qui vi>- rumoccidiinvulnusmihi, &: adolefcentem in cicacricem mihi. Quoniamfepties vlcuseft de Cain,d€ Lamech au- tcm feptuagiesfepties. Quis,dicobfecro,adtalemeum confcflionem adegit ? Nullus alius quam confcientia , 6c incorruptusilleiudex. Nam fimulac in peccatum decli- naueratj&opcre perfeceratmalum,ftatim infurrcxic con-

Tob.it. fcientia ( fimilis cani Tobi^c , qui herum numquam de- feruic, fed prascucurric) inclamans & oftendens pecca- torummagnitudinem , omnibus ipfam pcenis obnoxiam facit.

kafehabetpeccatum>vtpriufquam/iat, & in opusex- eat,obtenebret&: decipiatmentem:poftquam veroflierit confummatum,manifeftam fuam nobis ablurditatem pro- fcrat&oftendat. Vnde breuisiila &c leuis voluptas con- tinuum menri dolorem ingerit , confcienti^que fidu- ciam aufert , & confuiione replet. Mifericors enim Deus €iufcemodinobisaccufatoreadfiftcrevoluit,vtnumquam folirelinquamur, fedindeiinenterille iogrediens clamer, &:poenamexigatdeli6l:orum.Ethocquisnonvideritmani- fefteexfaftisipfis ? Scortator enim vel adulter, velqui aliud plane quiddam admifit, etiamfi omniumobliuifci queatj numquam tamen fic in folitudine verfatur, quin iia- bens acrcm illum accufatorem/ufpiciones timeac,vmbras tremifcat, &: eos qui confcijfunc, & quinonfunc:perpetua- que in animo eius tempeftas ,& reciprocantes ac contra- rij fludus fmt. Infupernequefomnuseifuauis,fedterrorc &formidineplenus: nequecibusvoluptatem praebet,ne- queamicorumcolloquiarefocillarcjvelliberareabvrgea- te anxitace poflunt , fed quafi carnificem circumgeftaret perpetuofeverberantem.itapoft commiilbmetiamnemi- ncconfciofacinus, fuftinetintolerabilespcenas, ficutiu-

i.Scnt.c.a6. dexfuiipfius,itafa6lus tortor.Nempe vtlfidorusait, Om- nia fugere poterit homo praeter cor fuum ; non enim poteft

a fe

LIBER SEGVNDV^. CAP. 111. 151

afequifquamrecedcre:quocumque enimabierir, reatus fuiconfcientiaillumnonderelinquec. Et S.P. Avgvsti- T'"'^'^*- Nvs , SeruuSjinquic jhominis aliquando domini fui duris *" *"^ imperijsfatigaiusfugiendo requiefcitj feruuspecGaci quo fugit ? fecum trahitfequocumque fugeric* non fugit feip- fam mala confcientia, non eft quo eat, fequitur fe,irao non rcceditafe: peccatum enimquod facit, intus eft. Vnde etiafi grautflMniillipccGatoresexhilarariinfacic&gaude- revideantur.nongaudent vcrumgaudium : rident,fedfi- d:um rifum: quemadmodum ij, qui capicis damnati in car- cere attinentur, & rahs interdum aut tefrellis fallere otiunv conantur,necfallunt. Quia, vcelegantiflimeille ,

iji SPEGVLI PEGGATORVM

LexfmftA in cordihm hovtinum, quam neiffa quidem deiet iniqttitas* x,Confeir.4.

Sfernit dqu/is flmiast Ungumj^ inui^a fer duum Termmet in duro marmore fiulfta nota,

Cordibus incifa eH hominum lex omnihus vna , Crkmna qum numquam diluere vUa queant.

LIBER SECVNDVS. CAP.III. 15$

Lcx,inqul,in cordibusftofttisincifa eft,quam pcruerfitas nulia eradicarc vmquam poteft, vt homo videlicet fibi per» fiiadeat peccarum non eile malum ^ confufionem fecum fion ferre, ordinemrerum nonperturbare, non deficcrea bono, quodfecundumnaturamhumanam nobis compe- tit.Itaquclicetquisadfurtapropenfuslir,homicidia,adul- teriauej tamen is eademin altero crimina detcflaturjatque ciufdemensmaleconfcia,quaj fumma &intimacftfcicn- tia,eumadmonet,didatquc fore , vt ab altero id nolit pati